I UK 351/04

Wyrok z dnia 22 czerwca 2005 r.

I UK 351/04

Określanie dla celów emerytalnych stanowisk pracy jako "pracy wykony-

wanej w szczególnych warunkach" w rozumieniu wykazów stanowiących za-

łączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach

lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) nie należy do kom-

petencji pracodawcy.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r.

sprawy z odwołania Stanisława U. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w C. z udziałem strony zainteresowanej Zakładów Chemicznych „A" SA

w A. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. decyzją z dnia 23 września

2002 r. odmówił Stanisławowi U. prawa do emerytury, ponieważ nie udowodnił on co

najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 9 maja 2003 r. [...] zmienił tę de-

cyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 1 lipca

2002 r. Sąd Okręgowy ustalił, iż ubezpieczony, z zawodu inżynier elektryk, ostatnio

zatrudniony w charakterze specjalisty BHP w Zakładach Chemicznych „A." SA w A.,

udowodnił 34 lata, 9 miesięcy i 21 dni okresów składkowych oraz 5 lat, 9 miesięcy i

23 dni okresów nieskładkowych. W czasie zatrudnienia wnioskodawca wykonywał

przez okres co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach wymienione w wy-

2

kazie A załącznika 4 do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z

dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach i

szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu chemicznego i lekkiego (Dz.Urz.

MPChiL Nr 4, poz. 87). Do okresu pracy w szczególnych warunkach Sąd Okręgowy

zaliczył też okres zatrudnienia wnioskodawcy od 24 września 1992 r. do 30 czerwca

2002 r. na stanowisku specjalisty BHP u pracodawcy zajmującego się produkcją

chromu, związków szkodliwych i rakotwórczych. W konsekwencji Sąd pierwszej in-

stancji uznał, że ubezpieczony spełnił wszystkie warunki do nabycia emerytury okre-

ślone w art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353

ze zm., zwanej dalej ustawą o FUS), w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników za-

trudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8,

poz. 43 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem).

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie, po rozpo-

znaniu apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 30 czerwca 2004 r. [...] zmienił

zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Według Sądu Apelacyjnego, zaskarżony wyrok

Sądu pierwszej instancji naruszał § 1 ust. 1, § 4 i § 2 ust. 1 rozporządzenia w spra-

wie wieku emerytalnego. Sąd Apelacyjny uznał, że praca ubezpieczonego na stano-

wisku specjalisty BHP w zakresie bezpośredniego nadzoru nad stanowiskami pracy

w szczególnych warunkach nie była wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy,

co wynika z przepisów regulujących funkcjonowanie służby bezpieczeństwa i higieny

pracy, a nadto stanowisko specjalisty BHP nie zostało wymienione w powołanym

wyżej zarządzeniu Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, organ rentowy w postępowaniu toczącym się na wniosek ubezpieczo-

nego, nie jest bezwzględnie związany treścią przedstawionego środka dowodowego,

jakim jest zaświadczenie zakładu pracy i w przypadku wątpliwości może, stosownie

do treści art. 76 k.p.a., prowadzić postępowanie dowodowe przeciwko treści takiego

zaświadczenia, odmawiając mu wiarygodności. Skoro więc ubezpieczony udowodnił

w sposób niekwestionowany jedynie 9 lat, 3 miesiące i 23 dni pracy w szczególnych

warunkach, toteż nie spełnił przesłanek warunkujących przyznanie wcześniejszej

emerytury.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył Stanisław U., który skarżąc w

całości wyrok, wniósł o jego zmianę „poprzez orzeczenie co do istoty sprawy i przy-

3

znanie ubezpieczonemu prawa do emerytury", ewentualnie o „uchylenie wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania". Kasację oparto na podstawie na-

ruszenia: 1) przepisów art. 124 w związku z art. 123 ustawy o FUS w związku z § 4

rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, „poprzez przyjęcie wbrew przepisom,

iż postępowanie przed organem rentowym toczy się według przepisów kodeksu po-

stępowania administracyjnego i nie jest on bezwzględnie związany treścią przedsta-

wionych środków dowodowych", 2) przepisów § 21 ust. 4 rozporządzenia Rady Mini-

strów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-

rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) w związku z §

2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, „poprzez przyjęcie, iż Zakład

Ubezpieczeń Społecznych mógł kwestionować świadectwo pracy powoda potwier-

dzające, iż był on zatrudniony w warunkach szkodliwych dla zdrowia".

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji, wskazano, iż „na tle ni-

niejszej sprawy wyłoniły się rozbieżności w orzecznictwie". Skarżący wskazał, że wy-

rok Sądu pierwszej instancji zapadł przy akceptacji poglądów zawartych w wyroku

Sądu Najwyższego, II UKN 619/98, a wyrok Sądu drugiej instancji pozostaje w

sprzeczności z poglądami zawartymi w wyrokach Sądu Najwyższego z 15 grudnia

1997 r., II UKN 409/97 oraz z 21 września 1999 r., II UKN 109/99. Ponadto skarżący

podniósł, że „okolicznościami wskazującymi na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego jest powyżej przedstawiona oraz ta dotycząca ustalania przez

pracodawcę, przedsiębiorcę warunków szkodliwych, szczególnych występujących u

niego na stanowiskach pracy."

Rozpoznając kasację w granicach zaskarżenia, Sąd Najwyższy wziął pod

uwagę, co następuje:

Wszystkie, podniesione w kasacji zarzuty są bezzasadne. Błędny jest przed-

stawiony w niej pogląd, że Sąd Apelacyjny „wbrew przepisom” przyjął, iż „postępo-

wanie rentowe toczy się według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego

i nie jest on bezwzględnie związany treścią przedstawionych środków dowodowych".

Przepis art. 124 ustawy o FUS stanowi, że „w postępowaniu w sprawach o świad-

czenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administra-

cyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej." Ustawa o FUS nie stanowi ina-

czej. Wydane z upoważnienia jej art. 123 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7

4

lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad

wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm., zwanego dalej rozporządze-

niem z 7 lutego 1983 r.), określa niektóre środki dowodowe, a nie ich moc dowodo-

wą, dlatego w tym zakresie organ rentowy stosuje Kodeks postępowania administra-

cyjnego, czyli również art. 77 § 1, nakazujący organowi administracji zebrać i rozpa-

trzyć cały materiał dowodowy oraz art. 80, który ocenę materiału dowodowego pozo-

stawia swobodnej ocenie tego organu. Zaskarżony wyrok nie narusza też § 21 ust. 4

rozporządzenia z 7 lutego 1983 r., a wyrażonemu w kasacji poglądowi o „bezwzględ-

nym związaniu organu rentowego treścią przedstawionych środków dowodowych”

przeczy też treść § 33 tegoż rozporządzenia, dopuszczającego przesunięcie terminu

wydania decyzji, jeśli istnieje konieczność przeprowadzenia „dodatkowego postępo-

wania wyjaśniającego". Skład orzekający nie podziela poglądu wyrażonego w uza-

sadnieniu wyroku z dnia 9 kwietnia 1999 r., II UKN 619/98, zwłaszcza, że nie miał on

istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, w której trafne zarzuty kasacyjne

odnosiły się do postępowania przed sądem, a nie przed organem rentowym.

Chybione jest powołanie się kasacji na fragmenty uzasadnień wyroków Sądu

Najwyższego 15 grudnia 1998 r., II UKN 409/97 oraz z 21 września 1999 r., II UKN

109/99 (OSNAPiUS1998 nr 21, poz. 634 oraz z 2000 nr 24, poz. 903), ponieważ nie

mają one żadnego związku z rozpatrywaną kasacją. Przytoczone uwagi Sądu Naj-

wyższego odnosiły się do wadliwego powoływania się na zarzuty naruszenia zaskar-

żonym wyrokom przepisów art. 7, 8 i 9 k.p.a. (dotyczących zasad obiektywizmu,

pogłębiania zaufania i udzielania informacji) w odniesieniu do sposobu wszczęcia

postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe w jednej ze spraw, a daty ich wy-

płaty - w drugiej. Te zagadnienia zostały odrębnie uregulowane przepisami rozpo-

rządzenia z 7 lutego 1983 r.

Pozbawiona znaczenia prawnego w rozpatrywanej sprawie jest podniesiona w

kasacji okoliczność, że stanowisko na jakim pracował wnioskodawca „zostało ujęte w

pozycji 29 wykazu stanowisk uprawniających do wcześniejszej emerytury stanowią-

cym załącznik do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy Zakładów Chemicznych A.

SA", który został zarejestrowany w Państwowej Inspekcji Pracy w K. Zgodnie z art.

32 ust. 4 ustawy o FUS zarówno wiek emerytalny, jak i rodzaje prac lub stanowisk

oraz warunki uprawniające do emerytury, ustala się „na podstawie przepisów dotych-

czasowych". Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że rozporządzenie to zostało wy-

dane na podstawie art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytal-

5

nym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Upoważnienie usta-

wowe jednoznacznie odnosi się wyłącznie do Rady Ministrów. Przepisy tego rozpo-

rządzenia, jako szczególne, podlegają wykładni ścisłej, co Sąd Najwyższy niejedno-

krotnie już wyjaśniał. Zakładowe układy zbiorowe nie stanowią i nie mogą stanowić

podstawy prawnej emerytury, skoro stosownie do art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczy-

pospolitej Polskiej, zakres i formy zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności

do pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego, określa ustawa. Zarejestrowanie w

Państwowej Inspekcji Pracy układu zbiorowego pracy (na załącznik do którego po-

wołuje się kasacja) ma znaczenie tylko o tyle, że układ taki może być źródłem zobo-

wiązania zakładu pracy do przyznania pracownikom zatrudnionym na określonych

stanowiskach pracy dodatkowych świadczeń zarówno pieniężnych, świadczeń w

naturze, zmniejszenia czasu pracy, czy też dodatkowych urlopów. Do takich też

świadczeń ze strony zakładu pracy mogło odnosić się pismo Ministra Pracy i Polityki

Społecznej, że „szczegółowe okoliczności zatrudnienia pracownika znane są jedynie

pracodawcy", ponieważ ani Minister, ani Wojewoda M., do którego było skierowane

to pismo, nie byli i nie są podmiotami uprawnionymi do ustalania spełnienia warun-

ków powstania prawa do emerytury.

Odpowiadając na przedstawione w kasacji zagadnienie, Sąd Najwyższy

stwierdza, że nie należy do kompetencji pracodawcy określanie dla celów emery-

talno-rentowych pracy na stanowiskach nieobjętych wykazami stanowiącymi załącz-

niki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie wieku eme-

rytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, jako „wykonywa-

nej w szczególnych warunkach"

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39312

k.p.c. Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================