II PK 317/04

Wyrok z dnia 21 czerwca 2005 r.

II PK 317/04

Zastępcy wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska odwołanemu

przez wojewodę ze stanowiska na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca

1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112,

poz. 982 ze zm.) nie przysługiwało roszczenie o przywrócenie do pracy na po-

przednich warunkach oraz o ustalenie nieważności odwołania ze stanowiska

(art. 69 k.p., w brzmieniu obowiązującym przed zmianą Kodeksu pracy dokona-

nego ustawą z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o

zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 213, poz. 2081).

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Barbara Wagner,

Zbigniew Hajn (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2005 r.

sprawy z powództwa Wiesława Z. przeciwko Wojewodzie K.-P. w B. i Wojewódz-

kiemu Inspektoratowi Ochrony Środowiska w B. o przywrócenie do pracy i stwierdze-

nie nieważności odwołania, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 17 czerwca 2004 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację,

2. zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej 2.000 (dwa tysiące) zł tytu-

łem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wiesław Z. wniósł o stwierdzenie nieważności odwołania go przez Wojewodę

K.-P. ze stanowiska zastępcy K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska

w B., przywrócenie na uprzednio zajmowane stanowisko, zasądzenie od pozwanego

na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych oraz o przywrócenie ter-

minu do wniesienia pozwu. Pozwany Wojewoda K.-P. wniósł o oddalenie powództwa

w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa proce-

2

sowego według norm przepisanych, podnosząc równocześnie zarzut braku legityma-

cji procesowej biernej, ponieważ Wojewoda K.-P. nie był dla powoda zakładem pracy

w rozumieniu art. 460 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy wezwał do udziału w sprawie w cha-

rakterze pozwanego Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w B.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bydgoszczy oddalił powództwo o stwierdzenie

nieważności odwołania powoda oraz o przywrócenie na uprzednio zajmowane sta-

nowisko. Sąd ustalił, że powód pozostawał w stosunku pracy na podstawie powoła-

nia na stanowisku zastępcy Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w B.

Dnia 2 lipca 2002 r. Elwira J., pełniąca obowiązki K.-P. Wojewódzkiego Inspektora

Ochrony Środowiska, wystąpiła do Wojewody K.-P. z wnioskiem o odwołanie powo-

da z zajmowanego stanowiska. Wojewoda odwołał powoda z tego stanowiska 2

grudnia 2002 r. bez wskazania przyczyny odwołania i bez pouczenia o terminie i

sposobie zaskarżenia decyzji. Dnia 7 kwietnia 2003 r. powód złożył pozew o stwier-

dzenie nieważności odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesie-

nia powództwa. W czasie biegu terminu do wniesienia odwołania powód nie choro-

wał, nie było też innych przeszkód uniemożliwiających jego wniesienie.

Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie o przywrócenie do pracy oraz o stwier-

dzenie nieważności odwołania w ogóle powodowi nie przysługiwało, w związku z

czym już sam wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności był bez-

przedmiotowy. Przepisy Kodeksu pracy nie przewidują w żadnej sytuacji nieważności

odwołania. Z art. 69 k.p. wynika wyłączenie przepisów w części dotyczącej orzekania

o bezskuteczności wypowiedzenia umowy o pracę i przywracaniu do pracy, co pro-

wadzi do niemożności odzyskania wykonywanej na podstawie powołania pracy. Od-

wołanie ze stanowiska jest zawsze prawnie skuteczne, niezależnie od przyczyn i bez

względu na dochowanie wymagań formalnych, także w razie jego dokonania przez

podmiot nieuprawniony. Wyłączenie spod właściwości organów orzekających do

spraw pracy sporów o uznanie bezskuteczności odwołania ze stanowiska i o przy-

wrócenie do pracy pracowników zatrudnionych na podstawie powołania czyni całko-

wicie bezzasadny zarzut powoda dotyczący braku pouczenia o możliwości odwołania

się do sądu pracy. Nie zaistniały też przesłanki umożliwiające przywrócenie terminu,

albowiem jego naruszenie nastąpiło z winy powoda.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, po rozpoznaniu apelacji powoda od wyroku

Sądu Rejonowego, wyrokiem z 17 czerwca 2004 r. oddalił apelację. Sąd stwierdził

jednak, że trafny okazał się zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez Sąd

3

pierwszej instancji art. 69 k.p. w związku z art. 30 § 5 k.p., przez błędne przyjęcie, że

do stosunku pracy z powołania nie mają zastosowania przepisy o obowiązku zawar-

cia w odwołaniu pouczenia o prawie odwołania się do sądu pracy. Przepis art. 69

k.p., ani pozostałe przepisy oddziału 1 rozdziału VIII działu drugiego Kodeksu pracy,

nie wyłączają zachowania innych, niż wyliczone w art. 69, wymagań obowiązujących

przy rozwiązywaniu stosunku pracy. Obowiązują zatem w tym przedmiocie przepisy

dotyczące umowy o pracę na czas nieokreślony, a w tym art. 30 § 5 k.p. Przyjęcie,

że pismo odwołujące powoda z zajmowanego stanowiska winno zawierać pouczenie

o sposobie i terminie zaskarżenia decyzji pracodawcy i stwierdzenie, że pozwany nie

dopełnił tego wymogu, nie przesądzało jednak automatycznie o przywróceniu powo-

dowi terminu na podstawie art. 265 § 1 k.p. Na przełomie lutego i marca 2003 r. po-

wód otrzymał bowiem z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich pismo z 20 lutego

2003 r., z którego dowiedział się o przysługującej mu drodze sądowej. Z tą datą

ustała przyczyna uchybienia terminowi do złożenia odwołania, a w myśl art. 265 § 2

k.p. pozew z wnioskiem o przywrócenie terminu powinien zostać wniesiony w ciągu 7

dni od tej daty. Tymczasem pełnomocnik powoda wystąpił z pozwem dopiero 7

kwietnia 2003 r., tj. po upływie 7 dni od ustania przyczyny. Nie było zatem podstaw

do przywrócenia rozważanego terminu. Skoro wniosek o przywrócenie terminu do

złożenia pozwu o przywrócenie do pracy nie zasługiwał na uwzględnienie, to Sąd nie

rozpatrywał merytorycznie roszczenia powoda w tym zakresie.

Odnośnie do roszczenia powoda, dotyczącego stwierdzenia nieważności od-

wołania go z zajmowanego stanowiska, Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Rejo-

nowego, że nie służyło mu w ogóle roszczenie o stwierdzenie nieważności odwoła-

nia. Sąd podkreślił także, że odwołania powoda dokonał uprawniony do tego organ,

tj. wojewoda zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony

Środowiska, a kwestionowanie przez powoda uprawnień podmiotu składającego

wniosek o odwołanie go ze stanowiska faktu tego nie zmienia.

W kasacji powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w całości wnosząc o

jego zmianę i przywrócenie go do pracy na uprzednio zajmowane stanowisko i zasą-

dzenie od pozwanego Wojewody K.-P. kosztów postępowania zgodnie z załączonym

zestawieniem, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

Bydgoszczy, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowa-

nia przed Sądem Najwyższym. Skarżący zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie

4

prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji

Ochrony Środowiska oraz art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998

r. o administracji rządowej w województwie w związku z art. 5 k.p. - poprzez błędną

ich wykładnię i uznanie, że p.o. K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowi-

ska jest podmiotem, na podstawie wniosku którego wojewoda mógł skutecznie od-

wołać powoda, a także art. 8 w związku z art. 300 k.p., poprzez przyjęcie, że w spra-

wach z zakresu prawa pracy nie stosuje się sankcji nieważności do wadliwych czyn-

ności prawnych zakładu pracy zmierzających do rozwiązania stosunku pracy z pra-

cownikiem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna. Powód w toku całego postępowania dochodził kon-

sekwentnie stwierdzenia przez sąd nieważności odwołania go przez wojewodę ze

stanowiska zastępcy wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska i przywrócenia

go na to stanowisko. Do tego celu zmierzają też zarzuty i wnioski kasacyjne. Istota

żądań powoda sprowadza się zatem do roszczenia o ustalenie nieważności odwoła-

nia ze stanowiska, co ma stanowić podstawę przywrócenia do pracy. Skoro tak, to

zasadnicze staje się pytanie, czy pracownikowi odwołanemu, jak powód, ze stanowi-

ska zastępcy wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, przysługuje roszczenie

o przywrócenie do pracy. W przypadku braku takiego roszczenia, zadanie ustalenia

nieważności odwołania byłoby bezprzedmiotowe. Należy bowiem uznać, że w braku

roszczenia materialnoprawnego nie jest dopuszczalne żądanie ustalenia istnienia

prawa lub stosunku prawnego. Wynika to stąd, że w takiej sytuacji strona nie ma

interesu prawnego w ustaleniu, ponieważ nie występuje niepewność stanu prawnego

uzasadniająca jego dokonanie.

Odpowiedź na powyższe pytanie nie budzi zasadniczo wątpliwości w świetle

przepisów prawa, a także poglądów orzecznictwa i doktryny. W szczególności zgod-

nie z art. 70 § 1 k.p. pracownik zatrudniony na podstawie powołania może być w

każdym czasie - niezwłocznie lub w określonym terminie - odwołany ze stanowiska

przez organ, który go powołał. Dotyczy to również pracownika, który na podstawie

przepisów szczególnych został powołany na stanowisko na czas określony. Oznacza

to, że odwołanie ze stanowiska pozostawione zostało swobodnej ocenie organu

uprawnionego do odwołania. Konsekwencją tej reguły jest unormowanie zawarte w

5

art. 69 k.p., który w okresie objętym sporem stanowił, że do stosunku pracy na pod-

stawie powołania stosuje się, jeżeli przepisy oddziału 1 rozdziału III Kodeksu pracy

nie stanowią inaczej, przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nie określony, z

wyłączeniem przepisów regulujących: 1) tryb postępowania przy rozwiązywaniu

umów o pracę, 2) rozpatrywania sporów ze stosunku pracy w części dotyczącej

orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia, o odszkodowaniu przewidzianym w

razie wypowiedzenia umowy o pracę i o przywróceniu do pracy. Wskazana regulacja

oznacza, że pracownik odwołany ze stanowiska nie może dochodzić w postępowaniu

przed sądem uznania za bezskuteczne odwołania go ze stanowiska, odszkodowania

z tego tytułu - jeśli odwołanie nastąpiło ze skutkiem wypowiedzenia umowy o pracę

jak również przywrócenia do pracy. W związku z tym można stwierdzić, że odwołanie

ze stanowiska, jako pozostawione swobodnej ocenie organu uprawnionego do od-

wołania, nie podlega kontroli i ocenie organów rozpatrujących spory o roszczenia

pracowników ze stosunku pracy. W związku z tym pracownik zatrudniony na podsta-

wie powołania nie ma roszczenia o odzyskanie miejsca pracy utraconego wskutek

odwołania go ze stanowiska.

Należy jednak wskazać, że odstępstwa od powyższej reguły mogą wynikać z

przepisów szczególnych wprowadzających szczególny tryb odwołania ze stanowiska

w celu zapewnienia pracownikowi większej ochrony. Na przykład, na gruncie rozwa-

żanych przepisów w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r., w uchwale

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1992 r., I PZP 55/92

(OSNCP 1993 nr 7-8, poz. 116), uznano, że art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca

1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U. Nr 16, poz. 95 ze zm.) ma zastosowanie

do pracowników, z którymi rozwiązano stosunek pracy na podstawie powołania oraz

że pracownikowi-radnemu odwołanemu ze stanowiska ze skutkiem równoznacznym

z wypowiedzeniem umowy o pracę, bez zgody rady gminy, przysługują odpowiednio

roszczenia przewidziane w art. 45 k.p. Taki sposób myślenia znalazł także wyraz w

wyroku z 21 marca 1997 r. (I PKN 65/97, OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 6), w którym

Sąd Najwyższy stwierdził, że z przewidzianego w art. 15 ustawy z dnia 25 paździer-

nika 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz.U. Nr 114,

poz. 493 ze zm.) obowiązku zasięgnięcia opinii właściwych związków zawodowych

oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych przed odwołaniem dyrektora instytucji

kultury wynika odstępstwo od wprowadzonego w art. 69 k.p wyjątku i konieczności

odpowiedniego zastosowania przepisu art. 45 k.p.

6

W odróżnieniu od unormowań powołanych w powyższych orzeczeniach, tryb

odwołania ze stanowiska zastępcy wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska,

mający zastosowanie do powoda, nie uzasadnia odstępstwa od reguły wyrażonej w

art. 69 k.p. Artykuł 5 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środo-

wiska (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 982 ze zm.), regulujący tę kwestię

zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 31 ust. 3 ustawy o administracji rządowej w

województwie (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm.), stanowi, że

„zastępcę wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska powołuje i odwołuje woje-

woda na wniosek wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska”. W ocenie Sądu

Najwyższego regulacja ta nie jest wyjątkiem od art. 69 k.p. Nie ma ona bowiem na

celu regulacji ochrony pracownika przed rozwiązaniem stosunku pracy, lecz służy

zapewnieniu odpowiedniego współdziałania organów administracji w zakresie obsa-

dy stanowisk, a więc celowi niezwiązanemu z normowaniem stosunków pracy. Pro-

wadzi to do wniosku, że powodowi nie przysługuje roszczenie o przywrócenie do

pracy, a tym samym jego roszczenie o ustalenie nieważności odwołania ze stanowi-

ska jest niedopuszczalne. Należy stwierdzić, że wniosek ten ma także oparcie w do-

tychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności w uchwale z 9

kwietnia 1976 r., I PZP 10/76 (OSNCP 1976 nr 9, poz. 196), Sąd Najwyższy stwier-

dził, że pracownikowi powołanemu, który został odwołany przez właściwy organ ze

skutkiem przewidzianym w art. 70 § 2 k.p., nie przysługuje roszczenie ani odszkodo-

wanie za czas pozostawania bez pracy, ani o ustalenie, że stosunek pracy został z

nim rozwiązany z naruszeniem przepisów o odwołaniu lub w sposób nieuzasadniony.

W uchwale z 21 września 1989 r., III PZP 41/89 (OSNCP 1990 nr 9, poz. 111), Sąd

Najwyższy wyraził pogląd, zgodnie z którym pracownikowi odwołanemu ze stanowi-

ska przez uprawniony organ nie przysługuje roszczenie o ustalenie nieważności od-

wołania na podstawie art. 58 § 1 lub § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. Podobnie w

uchwale z 23 marca 1993 r., I PZP 1/93 (OSNCP 1993 nr 12, poz. 210), Sąd Najwyż-

szy przyjął, że dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego odwołanemu z narusze-

niem art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwo-

wych (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) uchwałą rady pracowni-

czej, od której organ założycielski nie zgłosił sprzeciwu, nie przysługuje powództwo o

ustalenie nieważności uchwały o odwołaniu go ze stanowiska (art. 189 k.p.c.). W tej

ostatniej sprawie decyzja rady pracowniczej przedsiębiorstwa o odwołaniu dyrektora

ze stanowiska została podjęta bez zwrócenia się do organu założycielskiego o wyda-

7

nie opinii w sprawie, podczas gdy zasięgnięcie takiej opinii było warunkiem obligato-

ryjnym podjęcia decyzji o odwołaniu.

Wynikający z dotychczasowych rozważań wniosek, że powodowi nie przysłu-

guje roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach, a tym samym

jego roszczenie o ustalenie nieważności odwołania ze stanowiska jest niedopusz-

czalne, wskazuje, że rozpatrywanie zarzutu kasacji dotyczącego naruszenia przez

wojewodę określonego w art. 5 ust. 4 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska trybu

odwołania zastępcy wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska ze stanowiska,

nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Już to powoduje jego nieza-

sadność. Należy jednak, bez wnikania w szczegóły, stwierdzić, że przekonanie skar-

żącego o naruszeniu przez wojewodę trybu odwołania określonego w tym przepisie

przez to, że odwołanie to nastąpiło na wniosek osoby nieuprawnionej, nie jest uza-

sadnione. Powód został odwołany przez wojewodę, a więc podmiot uprawniony do

powołania i odwołania go ze stanowiska, na wniosek osoby pełniącej obowiązki wo-

jewódzkiego inspektora ochrony środowiska, a zatem podmiotu uprawnionego do

złożenia takiego wniosku z racji pełnionych obowiązków. Ze względu na konieczność

zapewnienia ciągłości pracy organu, jakim jest wojewódzki inspektor ochrony środo-

wiska, nie można negować prawa wojewody do przejściowego powierzenia jego za-

dań innej osobie, co obejmuje uznanie jej prawa do podejmowania stosownych

działań związanych z ich wykonywaniem, a w tym złożenia wniosku, o którym mowa

w art. 5 ust. 4 powołanej wyżej ustawy.

Odnośnie do zarzutu naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 8 w związku z

art. 300 k.p. - poprzez przyjęcie, że w sprawach z zakresu prawa pracy nie stosuje

się sankcji nieważności do wadliwych czynności prawnych zakładu pracy zmierzają-

cych do rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem - należy stwierdzić, że został on

sformułowany w sposób uniemożliwiający zrozumienie powodów powołania art. 8

k.p. przez autora kasacji, zwłaszcza że nie wyjaśnił on, w jaki sposób art. 8 k.p.

wiąże się z treścią podnoszonego zarzutu. Zupełnie niezrozumiałe jest powołanie art.

300 k.p., skoro nie towarzyszy mu wskazanie odpowiedniego przepisu Kodeksu cy-

wilnego. Sama kwestia nieważności odwołania została zaś wyjaśniona we wcze-

śniejszych uwagach.

Na koniec należy też wskazać, że Sąd Okręgowy oddalając apelację powoda

stwierdził, że jego odwołanie od rozwiązania stosunku pracy zostało złożone z naru-

szeniem terminu określonego w art. 265 § 2 k.p. Pełnomocnik skarżącego nie zakwe-

8

stionował tej podstawy zaskarżonego wyroku, co samo w sobie, niezależnie od po-

wyższych ustaleń, uzasadnia oddalenie kasacji.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39312

k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

========================================