I PK 272/04

Wyrok z dnia 29 czerwca 2005 r.

I PK 272/04

Nie jest sprzeczny z zasadą wolności pracy oraz z zasadami współżycia

społecznego system premiowania, do którego pracownik przystąpił dobrowol-

nie, uzależniający od przepracowania ustalonego okresu nabycie prawa do pre-

mii niezwiązanej z wykonaniem konkretnych zadań pracowniczych.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman

Kuczyński, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2005 r.

sprawy z powództwa Agnieszki D. przeciwko D.S. „S.P.” SA w K. o zapłatę premii i

odszkodowanie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krako-

wie z dnia 1 czerwca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę

2.025 zł (dwa tysiące dwadzieścia pięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2004 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Kielcach oddalił powództwo Agnieszki D. przeciwko D.S. „S.P.”

SA w K. o zapłatę premii i odszkodowania z tytułu zakazu konkurencji w łącznej kwo-

cie 70.260 zł. Sąd Okręgowy ustalił, że powódka była zatrudniona od dnia 16 sierpnia

1996 r., początkowo w Spółce z o.o. D.S. „S.P.I.”, a następnie - po jej likwidacji - u

strony pozwanej, ostatnio na stanowisku kierownika marketingu z wynagrodzeniem

7.000 zł miesięcznie plus indywidualna premia zadaniowa oraz inne składniki wyna-

grodzenia określone w zakładowym układzie zbiorowym pracy. Łącząca strony

umowa o pracę przewidywała okres wypowiedzenia dłuższy niż wynikający z art. 36

§ 1 k.p. oraz zawierała klauzulę konkurencyjną obowiązującą w ciągu 6 miesięcy od

ustania stosunku pracy z odszkodowaniem ustalonym w wysokości 50% przecięt-

2

nego wynagrodzenia, płatnym w ratach miesięcznych. Od dnia 1 listopada 1997 r.

powódka przystąpiła do systemu premiowania kadry kierowniczej, który umożliwiał

uzyskanie premii w wysokości 35%, z czego 15% stanowiła premia dla członków ka-

dry kierowniczej oraz 15% - tzw. premia wpisowa. Premia dla członków kadry kierow-

niczej była przyznawana za realizację określonych zadań i obliczana na koniec

okresu premiowego, przy czym część premii była wypłacona niezwłocznie, a część

lokowana na funduszu premiowym pracownika. Na zakończenie okresu trzech lat

obrachunkowych pracodawca miał podwajać kwotę zdeponowaną na funduszu i ca-

łość mogła zostać wypłacona pracownikowi. System zawierał tabelę, w której wska-

zane były terminy wypłaty premii dla kadry kierowniczej i premii wpisowej oraz przy-

kładowo kwoty do ewentualnej wypłaty. Premie te przysługiwały pod warunkiem, że w

terminie ich płatności pracownik pozostaje w zatrudnieniu i nie złoży pracodawcy wy-

powiedzenia lub nie nastąpi rozwiązanie z nim stosunku pracy z powodu ciężkiego

naruszenia obowiązków. Powódka otrzymywała 20% premii dla kadry kierowniczej

po zakończeniu każdego kwartalnego okresu premiowego. Jednorazowa premia wpi-

sowa została ustalona dla powódki na kwotę 13.286 zł (po podwojeniu - 26.572 zł) i

mogła być wypłacona po upływie trzech lat od jej przystąpienia do systemu premio-

wania, tj. w listopadzie 2000 r. Premia dla członków kadry kierowniczej w części odło-

żonej mogła być natomiast wypłacona dopiero po upływie pełnych trzech lat obra-

chunkowych, tj. w maju 2001 r. Łącząca strony umowa o pracę uległa rozwiązaniu za

porozumieniem stron z dniem 1 lipca 2000 r. z inicjatywy powódki. Strona pozwana

wyraziła zgodę na taki sposób rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem obniżenia

odszkodowania z tytułu zakazu konkurencji do 25%, na co powódka przystała i od-

szkodowanie w takiej wysokości było jej wypłacane przez okres przewidziany

umową. Powódce wypłacono również całą premię w maksymalnej wysokości 35% za

kwartalny okres premiowy od lutego do kwietnia 2000 r. oraz za ostatnie dwa mie-

siące pracy, tj. maj i czerwiec 2000 r. W dniu 20 czerwca 2003 r. powódka złożyła

pracodawcy oświadczenie stwierdzające, że uchyla się o skutków oświadczenia woli

z dnia 19 maja 2000 r., w którym wyraziła zgodę na obniżenie odszkodowania z ty-

tułu umowy o zakazie konkurencji.

Sąd Okręgowy uznał, że system premiowania członków kadry kierowniczej, do

którego powódka przystąpiła z dniem 1 listopada 1997 r., miał na celu „motywowanie

do trwałości zatrudnienia". Sporna premia składała się z dwóch składników, z których

pierwszy, tzw. „wpisowe", był w istocie nagrodą za przystąpienie do programu i mógł

3

być wypłacony dopiero po trzech latach. Druga część premii wypłacana była w wyso-

kości podwojonej, również po trzech latach. W obu przypadkach dana osoba musiała

być pracownikiem strony pozwanej w dacie nabycia prawa do nagrody, czyli w dacie

upływu wskazanych okresów i był to jedyny warunek nabycia prawa do premii.

Nadto, zgodnie z pkt 9 regulaminu premiowania, premia nie była wypłacana w przy-

padku rozwiązania stosunku pracy z inicjatywy pracownika bądź rozwiązania przez

Spółkę z powodu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiąz-

ków. Powódka zgodziła się na warunki systemu i określone w nim zasady premiowa-

nia i nie spełniła warunków nabycia prawa do premii, gdyż rozwiązanie umowy o

pracę nastąpiło z jej inicjatywy z dniem 1 lipca 2000 r., a terminy wypłaty premii były

określone na listopad 2000 r. i maj 2001 r. Ponadto, gdyby przyjąć pogląd powódki,

że roszczenie stało się wymagalne w dniu 30 kwietnia 2000 r., to zasadny byłby zgło-

szony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia. Co do żądania zasądzenia odsz-

kodowania z tytułu zakazu konkurencji, Sąd Okręgowy podniósł, że rozwiązanie sto-

sunku pracy nastąpiło z inicjatywy powódki w związku z propozycją innego, korzyst-

nego zatrudnienia. Powódka, dążąc do uzyskania zgody pracodawcy na rozwiązanie

stosunku pracy, zawarła z nim porozumienie o obniżeniu do 25% odszkodowania

należnego jej za powstrzymywanie się od działań konkurencyjnych i odszkodowanie

to odpowiada wysokości określonej w art. 1012

§ 3 k.p. Oświadczenie z dnia 20

czerwca 2003 r. o uchyleniu się od skutków prawnych tej zgody nie wywołuje skut-

ków prawnych w świetle art. 88 § 2 k.c., zgodnie z którym uprawnienie do uchylenia

się od skutków świadczenia woli wygasa w przypadku błędu - z upływem roku od

jego wykrycia, a w przypadku groźby - z upływem roku, od kiedy stan obawy ustał.

Tymczasem powódka oświadczenie w przedmiocie uchylenia się od skutków oświad-

czenia woli złożyła po upływie trzech lat od wyrażenia zgody na obniżenie odszkodo-

wania.

Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2004 r. [...] Sąd Apelacyjny w Krakowie zmienił

wyrok Sądu Okręgowego i zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę

14.161 zł. Sąd Apelacyjny uznał, że powódka trafnie podnosi, iż zgodnie z art. 80

zdanie pierwsze k.p., wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Nie budzi przy

tym wątpliwości, że przysługująca pracownikowi za wykonanie zadań premia jest

składnikiem wynagrodzenia za pracę. Przez wykonaną pracę należy rozumieć czyn-

ności spełnione przez pracownika w okresie poprzedzającym wypłatę wynagrodze-

nia. A zatem nie jest dopuszczalne pominięcie byłego pracownika przy przyznawaniu

4

świadczenia będącego składnikiem wynagrodzenia za pracę w okresie, w którym był

on zatrudniony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1996 r., I PRN

94/96, OSNAPiUS 1997 nr 8, poz. 131). Również w wyroku z dnia 7 stycznia 1997 r.,

I PKN 53/96 (OSNAPiUS 1997 nr 13, poz. 233), Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie

podziału premii z „odłożonego" zysku, wypracowanego w rocznych okresach rozli-

czeniowych, pracownik, który wykonywał w tym czasie pracę, nie może być pozba-

wiony udziału w takim wynagrodzeniu. Punkt 9 regulaminu premiowania członków

kadry kierowniczej wyłącza prawo byłego pracownika do premii w przypadku, gdy w

dacie jej wypłaty nie pozostaje on w stosunku pracy, jednakże postanowienie to naru-

sza art. 80 i art. 9 § 2 k.p., zgodnie z którym postanowienia układów zbiorowych

pracy i porozumień zbiorowych oraz regulaminów i statutów nie mogą być mniej ko-

rzystne dla pracowników niż przepisy Kodeksu pracy. Tym samym to postanowienie

regulaminu premiowania jest nieważne na podstawie art. 18 § 2 k.p. W świetle posta-

nowień pkt 2 regulaminu premiowania, sporna premia była premią zadaniową, której

wysokość była obliczana po zakończeniu okresu premiowego. Przyznana (uzyskana)

premia dzielona była na dwie części, z których jedna wypłacana była niezwłocznie, a

druga - lokowana na funduszu premiowym pracownika. Część zdeponowana na fun-

duszu, na zakończenie trzech lat obrachunkowych obejmujących okres od 1 maja do

30 kwietnia każdego roku, była podwajana i w tej podwojonej wysokości miała być

pracownikowi wypłacona w miesiącu maju roku kalendarzowego, w którym upływał

okres 3 lat obrachunkowych (w przypadku powódki maj 2001 r.). Podział przyznanej

premii na dwie części wynika z rozliczeń przedłożonych przez strony. Za okres od

listopada 1997 r. do maja 2000 r. premia wyniosła łącznie 39.760,28 zł, z czego

kwota 27.038 zł została wypłacona, a kwota 12.722 zł odłożona na koncie premio-

wym. Zatem część premii przyznana powódce za wykonanie zadań premiowych zde-

ponowana na jej koncie, której wypłata została odroczona do maja 2001 r., stała się

wymagalna w tym miesiącu w kwocie 14.161 zł i taką kwotę Sąd Apelacyjny zasądził.

W pozostałej części apelacja powódki została uznana za nieuzasadnioną. Sąd pierw-

szej instancji trafnie przyjął, że powódka przystąpiła do systemu premiowania kadry

kierowniczej i zaakceptowała zasady tego premiowania, w tym wyraziła zgodę na

podział premii na dwie części, licząc na uzyskanie po okresie trzech lat obrachunko-

wych podwojonej wysokości tzw. premii wpisowej oraz części premii zadaniowej

zdeponowanej na koncie premiowym pod warunkiem, że w dacie ich wypłaty będzie

pozostawała w stosunku pracy z pozwaną Spółką. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w

5

świetle postanowień regulaminu premiowania „premia wpisowa" była świadczeniem

stanowiącym w istocie nagrodę za przystąpienie do systemu, a jedynym warunkiem

jej wypłaty było pozostawanie w zatrudnieniu w określonej dacie. To samo dotyczy

wypłacenia zdeponowanej części premii zadaniowej w podwojonej wysokości. Skoro

powódka tego warunku nie spełniła, to nie nabyła prawa do „premii wpisowej" ani do

podwójnej „odłożonej" części premii.

Co do roszczenia o odszkodowanie z tytułu zakazu konkurencji, Sąd Apela-

cyjny wskazał, że strony mogą za porozumieniem rozwiązać umowę o zakazie kon-

kurencji, o której mowa w art. 1012

§ 1 k.p. lub zmienić jej warunki. Powódka doma-

gała się uznania, że porozumienie w przedmiocie obniżenia do 25% odszkodowania

za powstrzymywanie się od działań konkurencyjnych zawarła pod wpływem błędu lub

przyjęcia, iż nakłonienie ją przez pracodawcę do „zrzeczenia się" części odszkodo-

wania było wymuszone i naruszało zasady współżycia społecznego. Takie stanowi-

sko powódki Sąd Apelacyjny uznał za niekonsekwentne i świadczące o tym, że w

dacie zawierania porozumienia zdawała sobie sprawę, iż ustalony w umowie o pracę

okres wypowiedzenia jest dłuższy od ustawowego, a uzależnienie przez pracodawcę

wyrażenia zgody na rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron od

zmiany warunków umowy o zakazie konkurencji, nie może być uznane za groźbę

bezprawną lub wymuszenie naruszające zasady współżycia społecznego. Powódka

nie wykazała, że o „błędzie" powzięła wiadomość bezpośrednio przed złożeniem

stronie pozwanej w dniu 20 czerwca 2003 r. oświadczenia o uchyleniu się od skut-

ków oświadczenia woli o wyrażeniu zgody na obniżenie odszkodowania, jak również,

że był to błąd istotny w rozumieniu art. 84 § 2 k.c. Sąd drugiej instancji podzielił sta-

nowisko Sądu Okręgowego, że oświadczenie z dnia 20 czerwca 2003 r. nie może

odnieść skutku wobec złożenia z przekroczeniem terminu określonego w art. 88 § 2

k.c., a nadto brak jest podstaw do przyjęcia, że oświadczenie woli powódki w zakre-

sie zawarcia porozumienia o zmianie warunków umowy o zakazie konkurencji do-

tknięte było wadą, o której mowa w art. 84 § 1 k.c.

Kasację od tego wyroku wniosła powódka, która zarzuciła naruszenie: 1) art.

78 i 80 k.p. przez uznanie, że ochrona wynagrodzenia obejmuje wyłącznie część pre-

mii „odłożonej" na funduszu premiowym powódki, a wyłączona spod ochrony jest

podwojona część premii odłożonej oraz premia wpisowa; 2) art. 88 § 1 k.c. przez nie-

zastosowanie tej normy przy ocenie skuteczności oświadczenia powódki o zrzecze-

niu się prawa do 25% odszkodowania przysługującego jej na podstawie umowy o

6

zakazie konkurencji; 3) art. 8 k.p. przez jego niezastosowanie przy ocenie postano-

wień regulaminu premiowania. W uzasadnieniu kasacji powódka wywiodła w szcze-

gólności, że podstawą rozstrzygnięcia było przekonanie, że premia wpisowa oraz

podwojona suma odłożonej części premii stanowi nagrodę, a wypłacenie podwojonej

sumy należnego świadczenia uzależnione było od pozostawania w zatrudnieniu w

określonej dacie. Co do żądania kwoty stanowiącej uzupełnienie odszkodowania z

tytułu umowy o zakazie konkurencji, Sąd Apelacyjny uznał, że powódka skutecznie

zrzekła się tej części świadczenia, a jej pismo o uchyleniu się od oświadczenia złożo-

nego pod wpływem błędu, nie odniosło skutku wobec przekroczenia terminu, o któ-

rym mowa w art. 88 § 2 k.c. Według powódki, Sąd Apelacyjny słusznie uznał, że nie-

dopuszczalne było jej pominięcie przy wypłacie premii za okres rozliczeniowy, w któ-

rym wykonywała pracę. Niezasadnie jednak ochronę wynikającą z art. 80 k.p. ograni-

czył wyłącznie do części premii odłożonej na koncie premiowym. Sąd pominął, że

regulamin premiowania wprowadził jednolitą premię, która jedynie podzielona została

na trzy części: wpisową, odłożoną i wypłacaną od razu. Zdaniem powódki, nie można

w każdej z tych części dopatrzyć się odmiennych cech, a w szczególności uznać, że

premia wpisowa oraz gwarancja podwojenia premii odłożonej stanowiły nagrodę. O

tym, czy świadczenie ma charakter premii, decyduje, że zasady przyznawania świad-

czenia precyzują sprawdzalne kryteria, od których jest uzależniona wypłata. Regula-

min premiowania gwarantował powódce przyznanie premii wpisowej na początku

objęcia pracownika systemem. Premia wypłacana od razu oraz odkładana na koncie

stanowiły świadczenie wypłacane za realizację konkretnych zadań. W efekcie premia

wpisowa stanowiła świadczenie pracodawcy za przyjęcie przez pracownika realizacji

określonych zadań. Nawet gdyby uznać, że premia wpisowa nosi cechy nagrody, to

redakcja punktu 3 regulaminu systemu premiowania członków kadry kierowniczej

wskazuje, że z chwilą przystąpienia do programu powstało roszczenie powódki o wy-

płatę tego świadczenia, bowiem zostało ono zagwarantowane. Powódka przystąpiła

do programu, a więc ma prawo żądania wypłaty premii wpisowej. Zadania premiowe

stanowiły podstawę świadczeń wypłacanych i odkładanych, w konsekwencji istniały z

góry skonkretyzowane i zobiektywizowane wskaźniki premiowania, których spełnie-

nie przez pracownika rodziło po jego stronie roszczenie. Według powódki, nie sposób

podzielić poglądu, że zgodne z prawem są postanowienia regulaminu premiowania

uzależniające prawo do premii od pozostawania w zatrudnieniu przez określony

czas, bądź od pozostawania w zatrudnieniu w chwili wypłaty tego wynagrodzenia. W

7

przekonaniu skarżącej postanowienia punktu 9 regulaminu są sprzeczne z art. 80

k.p. i nieważne na podstawie art. 18 § 2 k.p. Zdaniem powódki, w zakresie żądania

uzupełnienia 25% części odszkodowania z tytułu umowy o zakazie konkurencji, Sąd

Apelacyjny niesłusznie uznał, że pozwana, uzależniając zgodę na rozwiązanie

umowy o pracę za porozumieniem stron od zrzeczenia się przez powódkę połowy

odszkodowania, nie naruszyła zasad współżycia społecznego. „Polityka spółki pro-

wadziła do osaczenia, nadmiernego związania ze spółką pracowników dla praco-

dawcy wartościowych. Świadczy o tym system premiowania wprost nazywany kaj-

dankami, bardzo szerokie gwarancje pracodawcy wynikające z umowy o zakazie

konkurencji". W kontekście wysokiej konkurencji w branży, będącej przedmiotem

działalności pozwanej, przyjęcie przez pracownika zobowiązania do powstrzymywa-

nia się od prowadzenia działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy przy pozba-

wieniu go znacznej części odszkodowania, świadczy - zdaniem powódki - o dyspro-

porcji wzajemnych świadczeń stron. Ograniczenie wolności pracy powódki nastąpiło

bez odpowiedniej rekompensaty.

Strona pozwana w odpowiedzi na kasację wniosła o jej oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji dotyczące zawarcia porozumienia o obniżeniu odszkodowania

z tytułu powstrzymywania się od działalności konkurencyjnej są bezzasadne. Po-

wódka powołuje się w tym zakresie na naruszenie art. 88 § 1 k.c. i (jak się wydaje po

uwzględnieniu końcowej części uzasadnienia kasacji) art. 8 k.p. Zgodnie z art. 88

k.c., uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone

innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone

tej osobie na piśmie (§ 1); uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z

upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy

stan obawy ustał (§ 2). Rzeczywiście, Sąd drugiej instancji odwołał się do tych prze-

pisów, ale przede wszystkim stwierdził, że oświadczenie powódki o wyrażeniu zgody

na obniżenie odszkodowania nie zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby bez-

prawnej. O tyle więc powołanie się na przekroczenie terminów określonych w art. 88

§ 2 k.c. (a nie w powołanym w kasacji art. 88 § 1 k.c.) było niepotrzebne. Skoro

oświadczenie woli nie zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby bezprawnej, to

8

w ogóle nie można mówić o biegu terminów wskazanych w art. 88 § 2 k.c., gdyż bie-

gną one od wykrycia błędu lub ustania stanu obawy. Powódka nie działała pod wpły-

wem błędu lub groźby, a więc terminy do uchylenia się od skutków oświadczenia woli

w ogóle nie biegły. Powódka w kasacji nie stawia zarzutu naruszenia przepisów doty-

czących błędu (art. 84 i 86 k.c.) oraz groźby bezprawnej (art. 87 k.c.), a więc niemoż-

liwe jest (art. 39311

k.p.c.) rozważanie, czy prawidłowa jest ocena, że oświadczenie

woli powódki nie było dotknięte tymi wadami. Sąd Najwyższy potwierdza więc tylko

trafność oceny Sądu drugiej instancji, że strony umowy o zakazie konkurencji mogą

zmienić jej treść, w tym obniżyć wysokość odszkodowania w granicach wynikających

z art. 1012

§ 3 k.p. (por. np. wyrok z dnia 12 listopada 2003 r., I PK 591/02, OSNP

2004 nr 20, poz. 349; wyrok z dnia 26 lutego 2003 r., I PK 139/02, OSNP 2004 nr 14,

poz. 241). Powódka świadomie i dobrowolnie zgodziła się na obniżenie odszkodowa-

nia z tytułu zakazu konkurencji, a w zamian strona pozwana wyraziła zgodę na roz-

wiązanie umowy o pracę w terminie krótszym niż wiążący strony. Takie porozumienie

jest ugodą i do oceny jej skuteczności w zakresie roszczeń niewynikających ze sto-

sunku pracy nie ma zastosowania art. 18 k.p. (wyrok z dnia 12 maja 2004 r., I PK

603/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 34). Nie można też oceniać takiej umowy przez zasto-

sowanie art. 8 k.p. i zawartej w nim klauzuli o naruszeniu zasad współżycia społecz-

nego. Skutki sprzeczności czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego

reguluje bowiem art. 58 § 2 k.c., a naruszenia tego przepisu powódka w kasacji nie

wskazuje.

Przysługująca powódce premia składała się w istocie z czterech części. Pierw-

sza to wypłacana w okresach kwartalnych część (20%) premii zadaniowej. Druga to

odłożona część (15%) premii zadaniowej. W tym zakresie powództwo zostało

uwzględnione. Trzecia część świadczenia to podwojenie premii odłożonej i czwarta

część to podwojona premia wpisowa - co do tych roszczeń powództwo zostało odda-

lone. Sąd drugiej instancji (a także Sąd Okręgowy) uznały, że podwojenie premii

odłożonej i podwojona premia wpisowa były nagrodami. Jest to nietrafna ocena,

zwłaszcza że Sąd Apelacyjny stwierdza, iż warunkiem wypłaty tych świadczeń było

przepracowanie wskazanego okresu (pozostawanie w stosunku pracy w określonej

dacie). Skoro wypłata świadczenia była uzależniona od spełnienia konkretnego i pod-

legającego weryfikacji warunku, to jest ono premią, a nie nagrodą uzależnioną od

uznania pracodawcy. Problem prawny nie polega jednak na ocenie charakteru tego

świadczenia, ale na rozstrzygnięciu, czy warunek jego nabycia został ustanowiony

9

zgodnie z prawem. Nie budzi bowiem wątpliwości, że powódka nie spełniła warunku

nabycia prawa do tych części świadczenia, gdyż nie pozostawała w stosunku pracy

w ustalonych datach (wcześniej doszło do rozwiązania umowy o pracę). Trafnie Sąd

drugiej instancji wskazał, że wprowadzenie takiego warunku co do odłożonej części

premii było niezgodne z art. 80 zdanie pierwsze k.p. (por. wyrok z dnia 7 stycznia

1997 r., I PKN 53/96, OSNAPiUS 1997 nr 13, poz. 233 i orzeczenia wskazane w jego

uzasadnieniu). Ta część premii była bowiem jednoznacznie powiązana z wykona-

niem przez pracownika konkretnych zadań i dlatego postanowienia umowy o pracę i

regulaminu premiowania nie mogły pozbawiać pracownika prawa do tej części wyna-

grodzenia za pracę (art. 9 § 2 i art. 18 § 2 k.p.). Nie jest natomiast trafne twierdzenie

powódki, że także pozostałe części premii (podwojenie części odłożonej i podwójna

część wpisowa) były powiązane z wykonaniem zadań, a premia we wszystkich jej

składnikach miała jednolity charakter. Prawidłowo w tym zakresie Sąd drugiej instan-

cji ocenił, że te składniki premii miały szczególny charakter, oderwany od wykonania

zadań pracowniczych i były szczególnym świadczeniem uzależnionym od przepraco-

wania wskazanego okresu. Te części premii nie stanowiły więc wynagrodzenia za

wykonanie zadań pracowniczych i zastosowanie art. 80 zdanie pierwsze k.p. nie

może prowadzić do oceny, że ustanowienie warunku nabycia do nich prawa w po-

staci przepracowania ustalonego okresu, było niezgodne z prawem pracy. Powódka

uważa, że warunek nabycia prawa do tych części premii był niezgodny z zasadami

współżycia społecznego (art. 8 k.p.). W tym zakresie należy podkreślić, że powódka

dobrowolnie przystąpiła do systemu premiowania i zgodziła się na określone w nim

warunki nabycia prawa do tych części premii. W istocie w ten sposób doszło do umo-

wnego ukształtowania treści stosunku pracy. Umowy, w których pracownik zobowią-

zuje się do przepracowania ustalonego okresu, a w razie niespełnienia tego warunku

ponosi negatywne tego konsekwencje, od dawna występują w praktyce. Są to

umowy dotyczące kosztów szkolenia lub innych szczególnych świadczeń pracodaw-

ców, np. dotyczących mieszkań. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, co do możliwości

zawierania takich umów i ich zgodności z prawem, jest utrwalone. W szczególności w

wyroku z dnia 4 czerwca 1986 r., II CR 92/86 (OSNCP 1987 nr 9, poz. 141) Sąd Naj-

wyższy uznał, że nie pozostaje w sprzeczności z zasadą wolności pracy, rozumianą

jako swoboda wyboru miejsca pracy, umowa, na mocy której pracownik otrzymujący

mieszkanie spółdzielcze będące w dyspozycji zakładu pracy zobowiązuje się do

przepracowania w tym zakładzie określonego w umowie okresu lub do zwrotu ozna-

10

czonej w umowie kwoty, odpowiadającej całości lub części udzielonej przez zakład

pomocy finansowej w celu uzyskania tego mieszkania, w razie rozwiązania lub wyga-

śnięcia stosunku pracy przed upływem tego okresu z inicjatywy pracownika lub z

przyczyn leżących po jego stronie. Podobnie w uchwale z dnia 22 października 1987

r., III CZP 55/87 (OSNCP 1989 nr 6, poz. 90; PiP 1991 nr 3, s. 108 z glosą T. Zieliń-

skiego) Sąd Najwyższy przyjął, że nie jest sprzeczna z przepisami prawa ani z zasa-

dami współżycia społecznego umowa zawarta między przedsiębiorstwem budowla-

nym a pracownikiem tego przedsiębiorstwa będącym członkiem spółdzielni mieszka-

niowej, na podstawie której przedsiębiorstwo - stosownie do porozumienia ze spół-

dzielnią mieszkaniową - zapewnia pracownikowi przydział poza kolejnością mieszka-

nia spółdzielczego, a pracownik zobowiązuje się przepracować w przedsiębiorstwie

przez oznaczony okres, w razie zaś rozwiązania (wygaśnięcia) stosunku pracy, z

przyczyn leżących po jego stronie, zapłacić przedsiębiorstwu, jeżeli nie pozostawi

mieszkania do dyspozycji pracodawcy, określoną kwotę pieniężną, odpowiadającą

wielokrotnej otrzymywanego wynagrodzenia za pracę (co do kosztów szkolenia -

patrz: uzasadnienie wyroku z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 180/99, OSNAPiUS 2000

nr 21, poz. 789). Nie jest więc sprzeczny z zasadą wolności pracy oraz z zasadami

współżycia społecznego, system premiowania, do którego pracownik przystąpił

dobrowolnie, uzależniający od przepracowania ustalonego okresu nabycie prawa do

premii niezwiązanej z wykonaniem konkretnych zadań pracowniczych.

Z tych względów kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312

k.p.c. O

kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 98 § 1 k.p.c.

========================================