III UK 76/05

.

Sygn. akt III UK 76/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Maria Tyszel

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z wniosku J. S. Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego "S.-P." s.j.

w S. i T. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P.

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 6 lipca 2005 r.,

kasacji wnioskodawcy J. S. Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego "S. P." s.j.

w S.

od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 24 września 2004 r., sygn. akt (...),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2004r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. po rozpoznaniu odwołań J. S. –

Przedsiębiorstwa Budowlano – Usługowego "S.-P." S.J. w S. oraz T. K. od

decyzji ZUS Oddział w P. z dnia 9 lipca 2002 r. stwierdzającej nadpłatę

zasiłku chorobowego wypłaconego przez płatnika PHU "S.-P." na rzecz T. K.

za okres od 7 października 1999 r. do 21 marca 2000 r., od 22 grudnia 2000

r. do 15 lutego 2001 r., od 1 kwietnia 2001 r. do 30 kwietnia 2001 r., od 19

maja 2001 r. do 4 czerwca 2001 r. oraz od 28 grudnia 2001 r. do 18 marca

2002 r. w łącznej kwocie 11.617,72 zł. brutto, oddalił odwołania.

Wyrok ten został oparty na następujących ustaleniach faktycznych.

Wnioskodawca T. K. był zatrudniony w PHU "S.-P." w S. na podstawie

umowy o pracę na czas nie określony od 2 stycznia 1999 r na stanowisku

kierownika zakładu. W umowie o pracę strony ustaliły, że pracownik będzie

otrzymywał wynagrodzenie podstawowe oraz nagrodę uznaniową. W

okresach od 14.06. 1999 r. do 5.07. 1999 r., od 24.09. 1999 r. do 21.03.2000

r., od 17.11.2000 r. do 15.02.2001 r., od 15.03.2001 r. do 4.06.2001 r. i od

28.12.2001 r. do 18.03.2002 r. wnioskodawca przebywał na zwolnieniach

lekarskich z powodu choroby. Płatnik wypłacił wnioskodawcy wynagrodzenie

za czas niezdolności do pracy od 14.06. 1999 r. do 5.07. 1999 r., od 24.09.

1999 r. do 6.10.1999 r., od 17.11.2000 r. do 21.12.2000 r. i od 28.12.2001 r.

do 31.0 1.2002 r., a za pozostały okres został wypłacony zasiłek chorobowy

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Do ustalenia podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego wliczono wnioskodawcy premię wypłaconą za

miesiące: marzec, kwiecień, maj, lipiec, sierpień 1999r., wrzesień,

październik 2000 r. oraz za okres od czerwca do listopada 2001 r. w łącznej

kwocie 24.880 zł. Z dniem 01.04. 2002 r. PHU "S.-P." s.c. z siedzibą w S.

została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego-Rejestru Przedsiębiorców

3

i zmieniła status na spółkę jawną. W spółce od 30.05.1996 r. obowiązuje

regulamin wynagradzania dwukrotnie zmieniony aneksami z dnia 02.01.1999

r. oraz 15.04.1999 r. Z dniem 02.01.1999 r. ustalone zostały "zasady

przyznawania nagród uznaniowych w PBU "S.-P." s.c. z siedziba w D.”. W

okresie od 12.03.2002 r. do 12.07.2002 r. ZUS Oddział w P. przeprowadził w

PHU "S.-P." kontrolę, która obejmowała między innymi ustalenie uprawnień

do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i budżetu Państwa, wypłacanie

tych świadczeń oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu. Kontrola ta

wykazała, że płatnik PHU "S.-P." dokonał nieuzasadnionych wypłat zasiłków

z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa za okres od

stycznia 1999 r. do kwietnia 2002 r. w łącznej kwocie 1.051. 348zł.

Dokumentacja finansowo – płacowa Spółki uniemożliwia ustalenie, za jakie

okresy przysługiwała premia lub nagroda, w jakim okresie funkcjonowały te

formy wynagrodzenia i w jakim terminie były wypłacane. W listach płac ten

składnik wynagrodzenia określony był jako premia, w części umów o prace

jako premia uznaniowa, a w części jako nagroda uznaniowa. Świadczenie to

było przyznawane według uznania pracodawcy, gdyż w regulaminie brak jest

zasad jego przyznawania, stad inspektorzy kontroli ZUS traktowali je jako

nagrodę, a nie premię uznaniową – jak to nazywał płatnik. Nagrody te były

przyznawane tylko niektórym pracownikom i w dowolnych wysokościach (w

większości przypadków stanowiących wielokrotność wynagrodzenia

zasadniczego), głównie pracownikom, którzy następnie korzystali ze

świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wnioskodawca T. K. podczas

przesłuchania w dniu 19 Iutego 2003 r. przez funkcjonariusza Komendy

Wojewódzkiej Policji w R. zeznał, że otrzymywał premie, które były

przyznawane decyzją p. S. i nie potrafi określić za co konkretnie były one

przyznawane, ale kwota wypłacana wnioskodawcy zgadzała się z kwotą

wykazaną w liście płac.

Sąd Rejonowy przyjął, że sporna kwestia dotyczy głównie zasadności

wliczenia do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego premii uznaniowej

4

przyznanej wnioskodawcy za miesiące: marzec, kwiecień, maj, lipiec,

sierpień 1999r., wrzesień, październik 2000 r. oraz za okres od czerwca do

listopada 2001 r. Według Sądu w świetle art.3 pkt.3 i art.36 ustawy z dnia 25

czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego

w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. Nr 60, poz.636 ze zm.) ustalenie

podstawy wymiaru zasiłku chorobowego zależne jest od przychodu

stanowiącego podstawę składki na ubezpieczenie chorobowe. Podstawę

wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi podstawa wymiaru

składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 20 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych – Dz .U. Nr 137, poz.887 ze zm.), tę zaś w

przypadku pracownika - stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o

podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach

stosunku pracy. Między przychodem w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 26

lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz. U. Z 2000r.

Nr 14, poz. 176) a przychodem będącym podstawą wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne (art. 18 ust. 1 ustawy o u.s.u.) zachodzi różnica

polegająca na wyłączeniu z tego ostatniego wynagrodzenia gwarancyjnego

za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku

z chorobą zakaźną oraz zasiłków (art. 18 ust.2 ustawy o u.s.u.). Ponadto

rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106) szczegółowo

wylicza, które przychody pracownika są uwzględniane w podstawie wymiaru

składki, a tym samym w podstawie ustalenia wysokości zasiłku

chorobowego. Na podstawie art. 41 ust.1 ustawy o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego przy ustalaniu podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, jeżeli

postanowienia układów zbiorowych pracy lub przepisy o wynagradzaniu nie

przewidują zmniejszania ich za okres pobierania zasiłku. W PBU "S.-P." od

dnia 30 maja I996r. obowiązywał regulamin wynagradzania, uzupełniony

5

dwoma aneksami. Zgodnie z aneksem z dnia 02.01.1999r. w § 5 regulaminu

wskazano, że pracodawca ma prawo do przyznawania indywidualnych

miesięcznych nagród dla poszczególnych pracowników według swego

uznania. Zgodnie zaś z aneksem z dnia 15.04.1999 r. § 5 regulaminu

otrzymał brzmienie: ”pracodawca ma prawo do przyznawania indywidualnych

miesięcznych nagród dla poszczególnych pracowników według swego

uznania. Wypłaty nagród, o których mowa w pkt 1, ulegają zmniejszeniu lub

całkowitemu zawieszeniu za okres pobierania przez pracowników

wynagrodzenia za okres choroby, zasiłku wyrównawczego, zasiłku

macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego oraz innych okresów, w których

pracownik nie świadczył pracy. O wysokości zmniejszenia lub całkowitym

zawieszeniu wypłaty w/w nagród decyduje samodzielnie pracodawca.”

Według oceny Sądu ze wskazanego wyżej regulaminu wynagradzania

wynika, że nagrody i premie mają wyłącznie charakter uznaniowy. Ich

wysokość, zakres wypłaty i częstotliwość przyznawania pozostawiono do

swobodnego uznania pracodawcy. Dotyczy to również zawieszania lub

zmniejszania wypłaty nagród za okres pobierania zasiłku chorobowego.

Wobec tego, tak przyznawane premie nie mogły być wliczone do podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego.

Apelacje od powyższego wyroku wnieśli wnioskodawcy J. S. - PHU

"S.-P." , T. K. oraz pełnomocnik J. S. J. S. i jego pełnomocnik zaskarżyli w

całości wyrok Sądu pierwszej instancji zarzucając obrazę art. 4 ust. 9, art. 6

ust. 1, art. 11,art. 13 oraz art. 18 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

s.u.s., art. .36 ust. 1, art. 42 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa, a także naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Według

skarżących kwestia wliczania bądź nie wliczania wypłaconych premii

miesięcznych do podstawy świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest

nowym problemem prawnym, który powinien stać się przedmiotem wykładni

Trybunału Konstytucyjnego na skutek zapytania o zgodność art. 41 ust. 1

6

ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa i art.

772

k.p., z art. 2 i art. 32 ust. 1 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji. Przepis art. 41

ustawy o świadczeniach pieniężnych różnicuje bowiem sytuację

pracowników w zależności od tego czy pracownik jest zatrudniony w

zakładzie pracy, który ma obowiązek tworzyć zakładowe przepisy dotyczące

wynagradzania, stawiając w niekorzystnej sytuacji pracowników

zatrudnionych u pracodawców, którzy nie mają obowiązku tworzenia

przepisów placowych.

Wnioskodawca T. K. w apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji

zarzucił obrazę przepisów prawa przez przyjęcie, że premia nie jest

składnikiem wynagrodzenia i nie podlega wliczeniu do podstawy świadczeń z

ubezpieczenia społecznego, oraz sprzeczność rozstrzygnięcia z zebranym

materiałem dowodowym przez przyjęcie, że przepisy dotyczące

wynagradzania u pracodawcy nie przewidują zmniejszenia premii

miesięcznej za okres pobierania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W

uzasadnieniu apelacji podniósł, że premie otrzymywał w każdym miesiącu

pracy który przepracował w całości i dlatego powinny być one wliczone do

podstawy wymiaru zasiłków z ubezpieczenia społecznego.

Wyrokiem z dnia 24 września 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelacje

jako bezzasadne. Zdaniem Sądu drugiej instancji ustalenia Sądu pierwszej

instancji nie pozostają w sprzeczności z treścią zebranego w sprawie

materiału dowodowego. Sąd pierwszej instancji przeprowadził wyczerpujące

postępowanie dowodowe, zgodnie z regułami, o których mowa w art. 233 § 1

k.p.c. W PBU „S.-P.” premie wypłacano na podstawie regulaminu

wynagradzania z dnia 30 maja 1996 r. oraz dwóch aneksów do tego

regulaminu Nr 1 z dnia 2.01.1999 r. i Nr 2 z dnia 15.04.1999 r. Uregulowania

dotyczące nagród już w takim określeniu wskazują, że chodzi tu o składnik

wynagrodzenia o uznaniowym charakterze. Sąd pierwszej instancji trafnie

zatem ustalił, że w regulaminie wynagradzania nie zostały określone zasady

7

zmniejszania nagrody (premii) za okres pobierania zasiłku, skoro te składniki

przysługują według uznania pracodawcy, który zawsze swobodnie decyduje

o tym, czy je przyzna, zmniejszy lub zawiesi. W przepisach płacowych Spółki

nie określono kryteriów zmniejszania nagród (premii), stąd nie można

przyjąć, że wnioskodawca J. S. za czas usprawiedliwionej nieobecności w

pracy nie wypłacał pracownikom, w tym T. K. dodatkowych składników

wynagrodzenia, tj. nagrody (premii). Zdaniem Sądu drugiej instancji nie

zachodzi potrzeba wystąpienia w sprawie z pytaniem prawnym do Trybunału

Konstytucyjnego, gdyż art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (Dz. U. Nr 60, poz. 636 ze zm.) w związku z art. 772

k.p. jest

zgodny z Konstytucją, a spór dotyczy wyłącznie interpretacji tych przepisów i

sprowadza się do ich prawidłowej wykładni.

W kasacji złożonej przez pełnomocnika wnioskodawcy J. S. wniesiono

o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i

zmianę zaskarżonej decyzji ZUS przez ustalenie, że nie nastąpiła nadpłata

zasiłku chorobowego dla T. K. w okresie wskazanym w decyzji ZUS, a

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sadowi drugiej instancji. W ramach podstawy

dotyczącej przepisów prawa materialnego (art. 3931

pkt 1 k.p.c.) skarżący

wskazał na naruszenie:

a) art. 41 ust. 1. art. 36. ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. Nr

60. poz. 636 z poźn. zm.) w związku z § 5 pkt 2 regulaminu

wynagradzania wraz z zasadami wynagradzania obowiązującymi od

15 kwietnia 1999 roku w spółce "S.-P." - przez przyjęcie, że przepisy o

wynagradzaniu nie przewidują zmniejszenia premii i nagrody za okres

pobierania świadczenia;

8

b) art. 3 pkt. 3 w związku z art. 36 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. Nr

60, poz. 636 z późn. zm.) - przez jego niezastosowanie, polegające na

błędnym zdefiniowaniu wynagrodzenia i błędnym ustaleniu przychodu

pracownika, co miało istotne znaczenie przy ustaleniu podstawy

wymiaru świadczeń z ubezpieczenia społecznego;

c) przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia

18.12.1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy

wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr

161, poz. 1106) przez jego niezastosowanie, polegające na błędnym

przyjęciu, że wypłacona premia miesięczna nie stanowi składnika

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe i

nie jest przychodem w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym

od osób fizycznych, osiąganym przez pracownika u pracodawcy z

tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy z zastrzeżeniem art. 18

ust. 2 ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887) i zgodnie z § 2 tego

rozporządzenia, nie można wykluczyć z podstawy wymiaru składek

premii a podstawa wymiaru składek jest zarazem podstawą wymiaru

świadczeń z tego ubezpieczenia;

d) art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. Nr 60, poz. 636 z

późn. zm.) przez jego niezastosowanie, polegające na błędnym

ustaleniu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, a w

konsekwencji błędnego ustalenia podstawy wymiaru zasiłku

chorobowego;

e) art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U.

Nr 102, poz. 643 z poźn. zm.) w ten sposób, że Sąd Apelacyjny nie zwrócił

9

się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o ocenę zgodności

art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. Nr 60, poz. 636 z późn.

zm.) w związku z art. 772

k.p. z Konstytucją RP, co wpłynęło na wynik

postępowania w ten sposób, że Sąd zastosował jako podstawę

rozstrzygnięcia wskazane przepisy, które w przypadku uznania ich przez

Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją nie mogłyby stanowić

podstawy rozstrzygnięcia.

W ramach podstawy dotyczącej przepisów prawa procesowego (art. 3931

pkt 2

k.p.c.) skarżący wskazał na naruszenie art. 233 k.p.c., polegające na dowolnej

ocenie dowodów w postaci przyjęcia, iż przepisy o wynagradzaniu obowiązujące w

spółce „S.-P.” nie przewidują zmniejszania premii i nagrody za okres pobierania

wynagrodzenia za czas choroby i zasiłku z ubezpieczenia społecznego przez

pracownika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10

W toku całego postępowania sądowego, poczynając od odwołania,

pracodawcy (płatnika świadczeń) oraz ubezpieczonego, od decyzji ZUS z 9 lipca

2002 r., poprzez postępowanie apelacyjne, aż do rozpatrywanej kasacji,

zasadniczą kwestią sprawy jest kontrowersja co do tego, czy w zakresie

przyznawanych w przedsiębiorstwie J. S. premii (nagród), zachodziły przesłanki

zastosowania art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U.

Nr 60, poz. 636 ze zm.) ze względu na obowiązujący w tym przedsiębiorstwie

regulamin wynagradzania. Przedmiotem kontrowersyjnych stanowisk wyrażonych

w zaskarżonym wyroku i w kasacji jest pytanie – czy te regulaminowe przepisy o

wynagradzaniu nie przewidują zmniejszenia składników wynagrodzenia za okres

pobierania zasiłku chorobowego w rozumieniu powołanego wyżej art. 41 ust. 1

ustawy z 25 czerwca 1999 r. Pozytywna odpowiedź na to pytanie, wyłączała – tak

jak to przyjął Sąd w zaskarżonym kasacją wyroku – przy ustalaniu podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego uwzględnienia przedmiotowych premii (nagród).

Uchwycenie relacji, a właściwie konfrontacji, art. 41 ust. 1 ustawy z 25

czerwca 1999 r. z obowiązującymi u danego pracodawcy przepisami o

wynagradzaniu (w rozpatrywanym wypadku – regulaminie wynagradzania)

wymagało w pierwszym rzędzie wyjaśnienia (wykładni) obu konfrontowanych aktów

prawnych.

Zgodzić się trzeba z wnoszącym kasację, że stanowisko wyroku nie wynika

(a w każdym razie tego nie ujawnia) z wystarczającej analizy interpretacyjnej

wchodzących w rachubę przepisów, ale opiera się na budzącym zastrzeżenia

założeniu, jakoby o wyłączeniu spornych składników wynagrodzenia z podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego, decydował charakter prawny tych składników – że

były to premie przyznawane oraz zmniejszane według uznania pracodawcy.

Systemowa interpretacja przepisów określających podstawę wymiaru zasiłku

chorobowego nie uzasadnia stanowiska, które premii uznaniowej (nagrodzie)

przyznawałoby jakąś szczególnie ograniczoną rolę, tak jakby chodziło o szczególny

składnik wynagrodzenia, który tylko wyjątkowo mógłby być uwzględniony przy

określaniu wymiaru zasiłku chorobowego. Przeciwko tezie o jakiejś relatywnie

słabej pozycji premii uznaniowej w tym zakresie świadczy chociażby – przywołana

11

w kasacji – regulacja z poszczególnych ustępów art. 42 ustawy z 25 czerwca 1999

r., w których określone zostały zasady wliczenia do podstawy wymiaru zasiłku

chorobowego właśnie premii, nagród i innych składników wynagrodzenia. Przepisy

te bez żadnej „dyskryminacji” premii (nagród), po pierwsze, potwierdzają ich

sytuację jako elementu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego podobną do innych

składników wynagrodzenia, po drugie – w czym wyraża się zasada tej szczególnej

regulacji – uwzględniają różnorodność takich świadczeń, które mogą przysługiwać

za okresy miesięczne (ust. 1), za okresy kwartalne (ust. 2), za okresy roczne (ust.

3) i za inne okresy (ust. 4). Należy przy tym podkreślić, że w każdym wypadku,

odpowiednio do danej „okresowości” składnika wynagrodzenia, wlicza się do

podstawy wymiaru zasiłku chorobowego to co zostały wypłacone z tytułu premii,

nagrody (innego składnika) w przewidzianym do tego okresie. Podkreślenie to jest

potrzebne, bo potwierdza – w stosunku do premii (nagród) – jednorodność

zasadniczej konstrukcji podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego

ubezpieczonemu będącemu pracownikiem w relacji do wynagrodzenia

wypłaconego za określone okresy (por. art. 36 ust. 1-4 tej ustawy).

Na gruncie ogólnych, ale obejmujących także premie (nagrody) zasad

określenia podstaw wymiaru zasiłku chorobowego, istotne dla rozważanego

zagadnienia jest normatywne zdefiniowanie wynagrodzenia jako przychodu

pracownika stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na

ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz ubezpieczenie chorobowe (art. 3 pkt 3

powołanej wyżej ustawy). Z kolei ta podstawa, poprzez odesłanie zawarte w art. 20

ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), została normatywnie zdefiniowana w odniesieniu

do pracowników w art. 18 ust. 1 i 2 tej ustawy jako przychód w rozumieniu

przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (por. też art. 4 pkt 9).

Sięgając zatem za wskazanymi odesłaniami do art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca

1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz. U. Nr 14,

poz. 176 z 2000 r. ze zm.), należy stwierdzić, że za wynagrodzenie jako podstawę

wymiaru zasiłku chorobowego w rozumieniu art. 36 ust. 1, a w konsekwencji także

art. 41 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

12

społecznego w razie choroby i macierzyństwa „uważa się wszelkiego rodzaju

wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze, bądź ich

ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w

szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe,

różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie

inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a

ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość

innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych”. Nie może

zatem budzić wątpliwości, że niezależnie od charakterystyki prawnej tak zwanej

premii uznaniowej – że nie ma ona charakteru roszczeniowego – to wchodzi ona w

skład wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, z tym

jedynie warunkiem – istotnym ze względu na rozważane zagadnienie – że w

każdym przypadku w rachubę wchodzi tu tylko wynagrodzenie (w tym premia)

wypłacane Zgodnie bowiem z art. 36 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r.

(określającym sytuację podstawową) podstawę wymiaru zasiłku chorobowego

przysługującego ubezpieczonemu będącemu pracownikiem stanowi przeciętne

miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych

poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Nie przyczyna

świadczenia (uznanie pracodawcy), lecz sytuacja faktyczna świadczenia

wypłaconego ma tu prawne znaczenie.

Ze względu na tożsamość definicji normatywnej podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenie chorobowe i podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należało

również mieć na uwadze – na co słusznie zwrócił uwagę wnoszący kasację –

przepisy wydanego na podstawie art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia

1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.). Otóż,

zgodnie z zakresem upoważnienia ustawowego, w § 2 tego rozporządzenia

określone zostały wyłączenia z podstawy wymiaru składek (a więc w konsekwencji

także – z wymiaru zasiłku). Odpowiednie do rozpatrywanej sytuacji wyłączenie

zawarte w § 2 pkt 24 dotyczy składników wynagrodzenia, do których pracownik ma

prawo w okresie pobierania zasiłku chorobowego, w myśl postanowień układów

13

zbiorowych pracy lub przepisów o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacone za

okres obierania zasiłku. Tak określone wyłączenie jest odpowiednie do istoty

zasiłku chorobowego, który ma w określonym proporcjonalnie rozmiarze

zastępować uzyskiwane wcześniej (przed niezdolnością do pracy z powodu

choroby) wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne wynikające ze stosunku pracy.

Zasiłek jest bowiem przyznawany w miejsce tych wypłat, które nie zostają

dokonane (wypłacane) w okresie wypłaty zasiłku. Wymieniona wyżej, wynikająca z

§ 2 pkt 24 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r., zasada wyłączenia z podstawy

składek, a w konsekwencji także z podstawy wymiaru zasiłku, przychodów do

których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania zasiłku, jeżeli są one

wypłacane za okres pobierania zasiłku, jest w pełni odpowiednia na gruncie

interpretacji art. 41 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r., o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego. Stosownie do tego przepisu, przy

ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników

wynagrodzenia, jeżeli postanowienia układów zbiorowych pracy lub przepisy o

wynagradzaniu nie przewidują zmniejszenia ich za okres pobierania zasiłku. Chodzi

tu, w obu wymienionych regulacjach o to samo – o wyłączenie takich składników

wynagrodzenia, które – ze względu na ich podstawy w układzie zbiorowym lub w

przepisach o wynagrodzeniu – mają być nadal wypłacane pomimo (niezależnie) od

pobierania zasiłku, jak to może mieć miejsce np. w odniesieniu do tak zwanych

stałych dodatków z tytułu określonego stanowiska (funkcji), z tytułu wykonywania

pracy poza miejscem zamieszkania, określonego stażu itp.

Za tym, że wymieniony § 2 pkt 24 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r., w

swym bezpośrednim brzmieniu i sensie wyraża istotę art. 41 ust. 1 ustawy z 25

czerwca 1999 r., tylko ją jaśniej wyrażając – dodatkowo wskazuje to, że uzyskał on

podane brzmienie już po wejściu w życie powyższej ustawy (por. § 1 pkt 1 lit. A

rozporządzenia z dnia 3 września 2001 r. – Dz. U. Nr 95, poz. 1043).

W świetle przedstawionych wyżej ustaleń interpretacyjnych, których

zaskarżony wyrok nie uwzględnia, budzi w tym wyroku zastrzeżenia „przypisanie”

premii uznaniowej, z powodu samego jej charakteru prawnego, znaczenia

składnika wynagrodzenia podlegającego wyłączeniu przy ustalaniu podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego. Przyjmując niewłaściwe (nieodpowiednio

14

uproszczone) założenia interpretacyjne art. 41 ustawy z 25 czerwca 1999 r., Sąd

Okręgowy nie brał pod uwagę i nie włączył do podstawy faktycznej swego

rozstrzygnięcia, wyjaśnienia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego z

uwzględnieniem podstawy składki na ubezpieczenie chorobowe (czy składka

obejmowała przedmiotowe wypłaty premii uznaniowej?), a także nie wyjaśnił, czy

obowiązujące w danym wypadku przepisy regulaminu wynagradzania zapewniały

(przewidywały) premię uznaniową także w okresie pobierania zasiłku chorobowego

z uwzględnieniem sytuacji faktycznej, skoro wnoszący kasację twierdzi, że

wnioskodawca nie otrzymał nagrody bądź premii za czas choroby.

Z przedstawionych przyczyn zasadna okazała się materialnoprawna

podstawa kasacji, ale także zarzut jej podstawy procesowej w zakresie naruszenia

art. 233 k.p.c. Potrzebne jest zwłaszcza, w relacji do celów art. 41 ustawy z 25

czerwca 1999 r., wyjaśnienie znaczenia regulaminu wynagradzania w jego

zasadniczej „deklaracji” zbieżnej z brzmieniem przepisu ustawy, że wypłaty nagród

i premii ulegają zmniejszeniu lub całkowitemu zawieszeniu za okres pobierania

przez pracowników wynagrodzenia za czas choroby zasiłku chorobowego,

świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, zasiłku macierzyńskiego i

zasiłku opiekuńczego, oraz innych okresów, w których pracownik nie świadczył

pracy. Zastrzeżenie zaś, że o wysokości zmniejszenia lub całkowitym zawieszeniu

wypłaty nagród decyduje samodzielnie pracodawca powinno być ocenione w

kontekście wskazanej wyżej zasady regulaminu, ale także z uwzględnieniem zasad

przyznawania nagród i premii stanowiących integralną część regulacji

regulaminowej i wreszcie powinno uwzględniać rzeczywisty stan faktyczny –

praktykę stosowania tych zapisów regulaminowych.

Z powyższych względów uznając zasadność podstaw kasacji Sąd Najwyższy

orzekł stosownie do art. 39313

§ 1 k.p.c.