II PK 363/04

Wyrok z dnia 12 lipca 2005 r.

II PK 363/04

W orzeczeniu przywracającym do pracy pracownika podlegającego

szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy, sąd pierwszej instancji zasą-

dza za czas pozostawania bez pracy wynagrodzenie należne do daty orzekania,

pod warunkiem zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia pracy.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (spra-

wozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2005 r. sprawy z

powództwa Marka A. przeciwko R. SA w C. o przywrócenie do pracy, na skutek ka-

sacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Słupsku z dnia 25 marca 2004 r. [...]

1) o d d a l i ł kasację,

2) zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 615 zł (słownie zło-

tych: sześćset piętnaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku, po rozpo-

znaniu sprawy z powództwa Marka A. przeciwko „R.” SA w C., wyrokiem z dnia 25

marca 2004 r. [...], zmienił zaskarżony przez obie strony wyrok Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy w Człuchowie z dnia 5 czerwca 2003 r. [...] w ten sposób, że zasądzoną

na rzecz powoda kwotę 7.560,64 zł podwyższył do kwoty 8.168,64 zł, natomiast

kwotę zasądzoną tytułem dodatku funkcyjnego obniżył z 1.824 zł do 1.216 zł oraz

zasądził od pozwanej na rzecz powoda odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty dodat-

ku funkcyjnego za poszczególne miesiące objęte sporem. Wyrokiem uzupełniającym

z dnia 25 czerwca 2004 r. [...] Sąd Okręgowy w Słupsku uzupełnił powyższy wyrok w

ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powoda odsetki od kwoty 152 zł w

wysokości 20% od dnia 27 czerwca 2002 r. do dnia 24 lipca 2002 r., od 25 lipca 2002

2

r. do dnia 31 stycznia 2003 r. w wysokości 16%, od dnia 1 lutego 2003 r. do dnia 24

września 2003 r. w wysokości 13%, od dnia 25 września 2003 r. w wysokości

12,25%. W pozostałym zakresie oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku. Ponadto

zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 240 zł tytułem kosztów procesu.

W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przejął jako własne ustalenia

faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji oraz podzielił ich prawną

kwalifikację. Z ustaleń tych wynika, że powód Marek A. był w pozwanej Spółce za-

trudniony od dnia 1 sierpnia 1973 r. Na podstawie porozumienia z dnia 27 maja 2002

r. rozpoczął pracę na stanowisku mistrza w brygadzie montażu i konfekcjonowania

na wydziale rur termokurczliwych. Warunki płacowe pozostały bez zmian. W dniu 27

stycznia 2003 r. pozwana spółka zwróciła się do zakładowej organizacji związkowej o

wyrażenie zgody na rozwiązanie umowy o pracę z powodem, której zarząd nie

udzielił. Mimo to umowa o pracę została rozwiązana bez zachowania okresu wypo-

wiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowni-

czych, polegającego na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji dotyczących

działalności członków zarządu spółki ZOT „R.” SA, naruszających ich cześć i podwa-

żających wiarygodność pracodawcy wobec partnerów handlowych oraz powodują-

cych dezorganizację w zakładzie pracy. Nie sprecyzowano jednak, kiedy i w jakiej

formie powyższe „rozpowszechnianie” miało miejsce, jak również o jakie „niepraw-

dziwe informacje” chodziło pracodawcy oraz które z nich miały „naruszać cześć

członków zarządu”, niewymienionych z nazwiska. Nie wskazano także, u jakich part-

nerów handlowych podważały one wiarygodność pracodawcy i w jaki sposób powo-

dowały dezorganizację procesu pracy. Z zeznań Roberta S., działającego w imieniu

pozwanej Spółki, wynikało, że główną przyczyną takiej decyzji było „ciągłe rozpo-

wszechnianie przez powoda fałszywych informacji o działalności zarządu pozwanej

spółki”, co przejawiło się w wywieszeniu w styczniu 2002 r. na tablicy ogłoszeń arty-

kułu „Szykanowane związki”. Poza tym powód zgłaszał na posiedzeniu rady nadzor-

czej w dniu 15 stycznia 2002 r. wnioski o odwołanie członka zarządu.

Zdaniem Sądu Okręgowego rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę bez

wypowiedzenia jest dopuszczalne w przypadkach wskazanych w art. 52 k.p. Ocena

pracodawcy, uznającego dane zachowanie pracownika za ciężkie naruszenie pod-

stawowych obowiązków, podlega jednak w razie sporu kontroli sądu. Stosownie do

dyspozycji art. 30 § 4 k.p. wskazanie w pisemnym oświadczeniu pracodawcy przy-

czyny uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę przesądza o tym, że spór przed

3

organami orzekającymi toczy się w granicach zarzutu skonkretyzowanego w pisem-

nym oświadczeniu, a pracodawca pozbawiony jest możliwości powoływania się w

toku postępowania na inne przyczyny, które również mogłyby uzasadniać rozwiąza-

nie umowy o pracę na podstawie art. 52 k.p. Za „ciężkie naruszenie przez pracow-

nika podstawowych obowiązków pracowniczych” w rozumieniu powołanej regulacji

mogą być uznane jedynie działania nacechowane złą wiarą nadużywania pracowni-

czego prawa do krytyki stosunków istniejących w macierzystym zakładzie pracy. W

świetle poczynionych ustaleń brak jednak podstaw do uznania, iż powodowi można

przypisać tego rodzaju zachowanie, co wobec braku zgody na rozwiązanie z nim

umowy o pracę sprawia, że przywrócenie do pracy jest uzasadnione.

Jeśli chodzi o zasądzone wynagrodzenie za pracę, to wskazać trzeba, że z

dniem 27 maja 2002 r. powierzono powodowi funkcję mistrza brygady. Stosownie

zaś do art. 7 regulaminu wynagradzania - pracownikom zatrudnionym na stanowi-

skach kierowniczych, mistrzów oraz związanych z odpowiedzialnością materialną,

przysługuje dodatek funkcyjny. W przypadku powoda wynosił on 20% najniższego

wynagrodzenia. Biorąc zaś pod uwagę, że przeprowadzone na tę okoliczność postę-

powanie dowodowe wykazało, iż nie był on wypłacany, to powództwo w tym zakresie

należało uwzględnić.

Kasację od powyższego wyroku złożył powód. Zaskarżając go w części obej-

mującej odsetki od zasądzonego na jego rzecz wynagrodzenia za pierwsze cztery

miesiące pozostawania bez pracy, pominięte wynagrodzenie za następne dziesięć

miesięcy pozostawania bez pracy wraz z odsetkami oraz rozstrzygnięcie o wysokości

kosztów procesu, zarzucił naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania,

które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: 1) rażące naruszenie art. 481

§ 1 k.c. w związku z art. 455 k.c., art. 753 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 57 § 1 i 2 k.p., art.

300 k.p. oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP; 2) rażące naruszenie art. 57 § 1 i 2 k.p.

w związku z art. 8 k.p., art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podsta-

wowych wolności i art. 24 Konstytucji RP oraz art. 786 § 2 k.p.c.; 3) rażące narusze-

nie § 2 i 11 pkt 2 w związku z § 6 pkt 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwo-

ści w sprawie opłat za czynności radców prawnych w związku z art. 21, art. 91 pkt 1,

art. 98 § 1 i 3 i art. 99 k.p.c. oraz art. 24, art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP; 4) narusze-

nie art. 390 § 2 k.p.c. w związku z art. 2, art. 7 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6

ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

4

Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i po-

trzeba wykładni przepisów prawnych, budzących w orzecznictwie sądów poważne

wątpliwości, a zwłaszcza odnoszące się do: „1) prawa pracownika do zabezpieczenia

w trybie art. 753 § 1 i 2 k.p.c. świadczenia pieniężnego w postaci wynagrodzenia za

czas pozostawania bez pracy, na podstawie art. 57 § 1 i 2 k.p. do odsetek za opóź-

nienie w spełnieniu świadczenia wynikłe z długotrwałego braku dobrowolnego speł-

nienia świadczeń należnych pracownikowi, 2) periodycznego charakteru świadczenia

w postaci służącego utrzymaniu pracownika wynagrodzenia za pracę, jak i za czas

pozostawania bez pracy, a przez to i prawa pracownika do rozszerzenia powództwa

w zakresie tego świadczenia w długotrwałym postępowaniu apelacyjnym, jak również

dokonywania przez sądy wykładni przepisów prawa zgodnie z ich społeczno - go-

spodarczym przeznaczeniem i zasadami słuszności; 3) prawa pracownika do zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego uwzględniających, w granicach przewidzianych

prawem, rzeczywiste koszty zastępstwa prawnego; 4) prawa pracownika do słuszne-

go rozpatrzenia jego sprawy w oparciu o przepisy prawa i w razie potrzeby zasady

słuszności, a nie na podstawie dowolnie żonglowanych i często przywoływanych bez

rzeczywistego związku wypowiedzi z prawem nie będących, a nieraz niezgodnych z

prawem.”

Powołując się na powyższe podstawy skarżący wnosił o zmianę wyroku przez

podwyższenie zasądzonego od pozwanego na rzecz powoda wynagrodzenia za dal-

szy czas pozostawania bez pracy „przynajmniej o kwotę 10.021,60 zł wraz z odset-

kami oraz o podwyższenie kwoty zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję z 60

zł do 1.260 zł i za drugą instancję z kwoty 60 zł do 1260 zł. Poza tym domagał się

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega oddaleniu, ponieważ jej podstawy okazały się nieusprawiedli-

wionę. Już na wstępie należy zauważyć, że zagadnienia prawne formułowane przez

skarżącego nie oddają istoty problemu wyłaniającego się z ustaleń faktycznych, le-

żących u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia. Sedno sporu sprowadza się

bowiem do kwestii, czy w przypadku, gdy wskutek zaskarżenia wyroku sądu pierw-

szej instancji, w którym na rzecz pracownika podlegającego szczególnej ochronie

trwałości stosunku pracy zasądzono wyraźnie określoną kwotę tytułem wynagrodze-

5

nia za czas pozostawania bez pracy pod warunkiem zgłoszenia gotowości jej podję-

cia w siedmiodniowym terminie (art. 48 § 1 k.p.), opóźnia się przywrócenie pracowni-

ka do pracy, czyli reaktywowanie stosunku bezprawnie rozwiązanego, to zatrudnio-

nemu przysługuje prawo do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy w wyż-

szej kwocie, czy też w kwocie wynikającej z orzeczenia sądu pierwszej albo drugiej

instancji.

W sprawie jest bezsporne, że powód pozostaje osobą szczególnie chronioną

przed rozwiązaniem stosunku pracy, wskutek czego, w razie przywrócenia go do

pracy, przysługiwało mu na podstawie art. 57 § 2 k.p. wynagrodzenie za cały czas

pozostawania bez pracy. Jest to przepis prawa materialnego, stanowiący podstawę

do zasądzenia stosownego wynagrodzenia. Warto jednak zauważyć, że przywróce-

nie do pracy ma charakter warunkowy, przy czym spełnienie pierwszego z warunków

wpływa na możliwość realizacji drugiego. Reaktywowanie rozwiązanego stosunku

pracy zależy bowiem od uprawomocnienia się orzeczenia przywracającego do pracy

oraz od zgłoszenia przez pracownika w terminie następnych 7 dni gotowości nie-

zwłocznego podjęcia pracy (art. 57 § 4 w związku z art. 48 § 1 k.p.). Złożenie apela-

cji, nawet w sytuacji, gdy pracownik zgłosił gotowość niezwłocznego podjęcia pracy,

nie aktualizuje zatem po stronie pracodawcy obowiązku zatrudnienia pracownika.

Wpływa to również na ustalenie wysokości wynagrodzenia, należnego pracownikowi

z tytułu pozostawania bez pracy. Stąd też orzeczenia sądów pierwszej instancji

przywracające do pracy pracownika szczególnie chronionego uwzględniają jedynie

wysokość wynagrodzenia warunkowo należnego na datę orzekania, a więc w kwo-

cie, która byłaby należna pracownikowi, gdyby wyroki te wskutek niewniesienia ape-

lacji stawały się prawomocne. W przeciwnym razie spór toczy się w granicach zakre-

ślonych treścią skarżonego wyroku, chyba że pracownik na podstawie art. 383 zda-

nie drugie (in fine) k.p.c., a więc z uwagi na sprawę o świadczenia powtarzające się

rozszerzy żądanie pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Domaganie się zasądze-

nia bliżej nieokreślonego „dalszego wynagrodzenia za czas po wydaniu wyroku”,

sformułowane lakonicznie w protokole rozprawy apelacyjnej w dniu 25 marca 2004 r.,

trudno jednak uznać za czynność procesową odpowiadającą wymaganiom powoła-

nego przepisu, zwłaszcza gdy powód był reprezentowany przez profesjonalnego peł-

nomocnika.

Nie zmienia to faktu, że przepis art. 57 k.p., regulujący skutki przywrócenia do

pracy, nakazuje pracodawcy wypłatę wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez

6

pracy. Wyrok Sądu pierwszej albo drugiej instancji, uwzględniający wynagrodzenie w

niższej kwocie, nie pozbawia zatem pracownika prawa do niego za cały czas pozo-

stawania bez pracy, z tym że różnicy pomiędzy kwotą należną a wynikającą z wyroku

Sądu Rejonowego powinien skarżący, w przypadku, gdy pracodawca odmówiłby do-

browolnego zaspokojenia roszczenia, dochodzić w odrębnym postępowaniu. Dopiero

od daty podjęcia pracy należą się też ewentualne odsetki za opóźnienie w wypłacie

wynagrodzenia należnego za czas pozostawania bez pracy, więc chybiony jest rów-

nież zarzut naruszenia art. 481 §1 w związku z art. 455 k.c.

W tym kontekście Sąd Najwyższy nie podzielił licznych kasacyjnych zarzutów

naruszenia prawa materialnego, jak również prawa procesowego, albowiem przed-

stawione stanowisko, mimo że doprowadziło do oddalenia skargi, usuwa wskazywa-

ne w niej wątpliwości prawne. Na marginesie podnieść należy, że powód wystąpił z

roszczeniem o przywrócenie do pracy, a nie o zapłatę wynagrodzenia za czas pozo-

stawania bez pracy, co sprawia, że zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 1 w związku z § 12 roz-

porządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców praw-

nych stawka za postępowanie w pierwszej i drugiej instancji wynosi minimum 60 zł

za każdą z nich. Sąd może wprawdzie przyznać opłaty wyższe, lecz musi być to uza-

sadnione rodzajem i stopniem zawiłości sprawy, czego ocena pozostaje w gestii

sądu. W tym świetle brak podstaw do przyjęcia zarzucanego naruszenia przepisów o

zwrocie kosztów zastępstwa procesowego. Trudno również uznać, aby doszło do

naruszenia art. 390 § 2 k.p.c. w związku z art. 2, art. 7 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP i

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, albo-

wiem powołany przepis odnosi się do uchwał podejmowanych wskutek przekazania

przez Sąd drugiej instancji do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnienia

prawnego budzącego poważne wątpliwości. Tymczasem w niniejszej sprawie żadna

uchwała nie została podjęta.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie dopatruje się

również naruszenia art. 786 § 1 k.p.c., albowiem treść przepisu odnosi się do nada-

nia klauzuli wykonalności w części dotyczącej wynagrodzenia zasądzonego po przy-

wróceniu pracownika do pracy i wobec nierozszerzenia powództwa w postępowaniu

apelacyjnym, nie sprzeciwia się wystąpieniu z roszczeniem o zapłatę należnego wy-

nagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy. W tym świetle nie doszło również

do naruszenia art. 753 § 1 k.p.c. albowiem nie było możliwe zabezpieczenie po-

wództwa w części, która z formalnego punktu widzenia nie była przedmiotem sporu.

7

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

========================================