II UK 288/04

Wyrok z dnia 12 lipca 2005 r.

II UK 288/04

Istnienie schorzeń powodujących konieczność pozostawania w stałym

leczeniu nie stanowi samodzielnej przyczyny uznania częściowej niezdolności

do pracy, chociaż w pewnych okresach wymaga czasowych zwolnień lekar-

skich.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej

Kijowski, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2005 r. sprawy z

wniosku Wioletty K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, na skutek

kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 31

sierpnia 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2004 r. [...] Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił

- w wyniku uwzględnienia apelacji wnioskodawczyni Wioletty K. - wyrok Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oraz poprzedzającą

go decyzję organu rentowego w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w P. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą

zawodową i przyznał wnioskodawczyni prawo do renty stałej z tytułu częściowej nie-

zdolności do pracy w związku z chorobą zawodową od dnia 1 lipca 2001 r.

W sprawie sporna między stronami była ocena stanu zdrowia wnioskodaw-

czyni. Decyzją z dnia 16 sierpnia 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w P. odmówił Wioletcie K. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z

2

chorobą zawodową, a Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w War-

szawie wyrokiem z dnia 28 maja 2002 r. oddalił jej odwołanie od tej decyzji, uznając

w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego, w tym z opinii biegłych

sądowych - laryngologa foniatry i specjalisty medycyny przemysłowej i patologii cho-

rób zawodowych, iż wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy, a zatem nie wy-

pełniła przesłanek z art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr

30, poz. 144 ze zm.).

W apelacji od tego wyroku wnioskodawczyni wskazała na powierzchowność

badań biegłych i nieuwzględnienie w ich opinii wyników badania stroboskopowego z

grudnia 2001r. wskazującego na schorzenia krtani. Sąd Apelacyjny, uznając zarzuty

apelacji, uzupełnił postępowanie dowodowe o opinię biegłych z Instytutu Medycyny

Pracy [...] w Ł. - Centrum Profilaktyki i Leczenia Zaburzeń Głosu i Słuchu i wobec

wniosków w niej zawartych, zmienił zaskarżony wyrok, uznając iż Wioletta K. spełniła

przesłanki częściowej niezdolności do pracy określone w art. 12 ust. 3 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy i zarzucając naruszenie

przepisów prawa materialnego - art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, wniósł o jego „uchylenie w

całości”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut przedstawiony w kasacji jest uzasadniony. Zgodnie z art. 12 ust. 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych „niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie

lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawno-

ści organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu”.

Jednocześnie w art. 12 ust. 3 ustawy wskazano, iż „częściowo niezdolną do pracy

jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z pozio-

mem posiadanych kwalifikacji”. Sąd Apelacyjny przyjmując - w oparciu o opinię bie-

głych - że wnioskodawczyni spełniła kryteria częściowej niezdolności do pracy okre-

3

ślone w art. 12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na mocy art. 18 ust. 1

ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zmienił

zaskarżony wyrok i przyznał dochodzone świadczenie, pomijając przesłankę „odzy-

skania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu". Niemożność wykonywania pracy

w wyuczonym zawodzie nie jest równoznaczna z niezdolnością do pracy w rozumie-

niu art. 12 i 13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS. W

tej mierze w pełni zachowuje aktualność teza wyroku z dnia 30 sierpnia 2001 r., II

UKN 521/00 (OSNP 2003 nr 10, poz. 260), że „o niezdolności do pracy spowodowa-

nej chorobą zawodową decyduje wpływ skutków tej choroby na zdolność do pracy

dotychczasowej oraz, uzależniona od stanu ogólnego związanego z wiekiem lub

brakiem predyspozycji psychofizycznych, możliwość wykonywania innej pracy w ra-

mach posiadanych kwalifikacji lub po przekwalifikowaniu”. W konsekwencji, prawi-

dłowa kwalifikacja faktu zachorowania na chorobę zawodową jako przesłanki prawa

do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej tą chorobą wymaga oceny,

czy ubezpieczony zachował zdolność do wykonywania pracy z wykorzystaniem po-

ziomu wykształcenia i kwalifikacji przez odniesienie się do dotychczasowego zawo-

du. Nie jest to jednak wystarczające, albowiem konieczne jest jeszcze ustalenie moż-

liwości dalszego wykonywania pracy w ramach posiadanych kwalifikacji, lecz w in-

nych warunkach od dotychczasowych. Orzekając o niezdolności do pracy należy

więc brać pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, a nie tylko wyuczony zawód,

przy uwzględnieniu, że o prawie do renty z tytułu niezdolności do pracy decyduje

brak rokowania odzyskania zdolności do pracy w dotychczasowym zawodzie lub

brak rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu (por. np. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1998 r., II UKN 326/98, OSNAPiUS 2000 nr

1, poz. 36, z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98, OSNAPiUS 2000 nr 16, poz.

624). O niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową decyduje zatem

wpływ skutków tej choroby na zdolność do pracy dotychczasowej oraz możliwość

wykonywania innej pracy w ramach posiadanych kwalifikacji lub po przekwalifikowa-

niu. W wyroku z dnia 30 listopada 2000 r., II UKN 99/00 (OSNAPiUS 2002 nr 14,

poz. 340), Sąd Najwyższy uznał, iż „brak możliwości wykonywania pracy dotychcza-

sowej nie jest wystarczający do stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy w

sytuacji, gdy jest możliwe podjęcie innej pracy w tym samym zawodzie bez przekwa-

lifikowania lub przy pozytywnym rokowaniu co do możliwości przekwalifikowania za-

wodowego”. W konsekwencji więc, brak możliwości wykonywania pracy dotychcza-

4

sowej nie jest wystarczający do stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy w

sytuacji, gdy jest możliwe podjęcie innej pracy w swoim zawodzie, bez przekwalifi-

kowania lub przy pozytywnym rokowaniu co do możliwości przekwalifikowania zawo-

dowego.

Dokonując analizy pojęcia „częściowa niezdolność do pracy" należy brać pod

uwagę zarówno kryterium biologiczne jak i ekonomiczne. W sensie biologicznym, to

stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu

powodującym częściową niezdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych

kwalifikacji; w sensie ekonomicznym, to częściowa utrata zdolności do zarobkowania

wykonywaniem takiej pracy. Osobą częściowo niezdolną do pracy w rozumieniu art.

12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest więc osoba, która spełnia oby-

dwa te kryteria, a więc jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym, jak i eko-

nomicznym. Sam fakt konieczności zmiany określonego stanowiska pracy przy ist-

nieniu możliwości wykonywania innego nie niżej kwalifikowanego zatrudnienia w da-

nym zawodzie nie uzasadnia przyznania świadczenia (tak w wyroku z dnia 21 grud-

nia 2004 r., I UK 28/04 - dotąd niepublikowany). Podobnie, sam fakt istnienia scho-

rzeń powodujących konieczność pozostawania w stałym leczeniu nie stanowi samo-

dzielnej przyczyny uznania częściowej niezdolności do pracy, jeśli leczenie to jest na

tyle skuteczne, że przywraca zdolność do pracy, chociaż w pewnych okresach wy-

maga czasowych zwolnień lekarskich z powodu niezdolności do pracy.

Z tych względów zarzuty kasacji odnoszące się do wykładni i zastosowania

przepisu art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są uzasadnione, gdyż niezdolność do wykony-

wania pracy dotychczasowej jest warunkiem koniecznym ustalenia prawa do renty z

tytułu niezdolności do pracy, ale nie jest warunkiem wystarczającym, jeżeli wiek, po-

ziom wykształcenia i predyspozycje psychofizyczne usprawiedliwiają rokowanie, że

mimo upośledzenia organizmu możliwe jest podjęcie innej pracy w tym samym za-

wodzie albo po przekwalifikowaniu zawodowym, a kwestia ta nie była przedmiotem

badania Sądu drugiej instancji.

Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na pod-

stawie art. 39313

k.p.c.

========================================