II UK 295/04

Wyrok z dnia 14 lipca 2005 r.

II UK 295/04

Decyzja stwierdzająca ustanie ubezpieczenia społecznego rolnika nie

jest wydawana w wyniku wznowienia postępowania w sprawie zakończonej

ostateczną decyzją o podleganiu temu ubezpieczeniu, lecz w wyniku wszczęcia

nowego postępowania, w którym organ rentowy ustalił, że osoba podlegająca

dotychczas ubezpieczeniu przestała spełniać ustawowe wymagania tego ubez-

pieczenia.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Andrzej

Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2005 r. sprawy z

wniosku Adama R. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Od-

działowi Regionalnemu w W. o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników, na

skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17

czerwca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 czerwca 2004 r. [...] oddalił

apelację wnioskodawcy - Adama R. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2003 r. [...] oddalającego

jego odwołanie od wydanej na podstawie art. 36 oraz art. 3a ustawy z dnia 20 grud-

nia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr

7, poz. 25 ze zm.) decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału

Regionalnego w W. z dnia 5 sierpnia 2002 r. stwierdzającej ustanie ubezpieczenia

społecznego rolników dla wnioskodawcy od dnia 1 kwietnia 1997 r. w związku z

rozpoczęciem prowadzenia przezeń działalności gospodarczej i niespełnieniem wy-

magania ustawowego określonego w art. 5a tej ustawy. W uzasadnieniu tego wyroku

2

Sąd Apelacyjny stwierdził, że wnioskodawca w roku 1997 nie podlegał przez cały rok

opłacaniu składek z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż rozpoczął prowadze-

nie działalności gospodarczej z dniem 1 lutego 1997 r., przy zaniechaniu poprzednio

prowadzonej działalności gospodarczej w dniu 1 grudnia 1996 r. Tymczasem, mając

na uwadze przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w szczególno-

ści art. 3 tejże ustawy, ubezpieczeniu podlega rolnik z mocy ustawy, a na wniosek

tylko w takim przypadku kiedy ustawa to przewiduje. Wynika to również z dyspozycji

art. 5a tej ustawy, dającego rolnikowi - w okolicznościach tam wskazanych - możli-

wość wyboru formy ubezpieczenia, przy spełnieniu bezwzględnie warunku podlega-

nia nieprzerwanie przez rok ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakre-

sie, o ile w czasie dalszego trwania tego ubezpieczenia podjął pozarolniczą działal-

ność gospodarczą. Nawiązując do tej regulacji prawnej, Sąd Apelacyjny w uzasad-

nieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, iż „słusznie Sąd I instancji wskazał, powołu-

jąc się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, że podleganie i rozpoczęcie działalności

gospodarczej musi mieć miejsce dopiero po rocznym nieprzerwanym podleganiu rol-

niczemu ubezpieczeniu społecznemu. Wnioskodawca tego warunku oczywiście nie

spełniał, gdyż przez okres do 31.03.1996 r. i od 1.02.1996 r. do 31.01.1997 r.

wprawdzie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, to w okresie od 1.04.1996

r. do 30.11.1996 r. podlegał ubezpieczeniu z tytułu prowadzonej działalności gospo-

darczej.”

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17

czerwca 2004 r. pełnomocnik wnioskodawcy zarzuciła: po pierwsze - naruszenie

przepisów postępowania, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. „na skutek pominięcia oko-

liczności, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów Kodeksu

postępowania administracyjnego dotyczących warunków wzruszania decyzji osta-

tecznej”, bowiem „nie istniały przesłanki do wznowienia postępowania określone w

art. 145 § 1 k.p.a. i do zmiany decyzji ostatecznej z dnia 20 lutego 1997 r., którą

wnioskodawca został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników od 1 grudnia 1996

r.”; po drugie - „naruszenie prawa materialnego: - art. 155 k.p.a. w związku z art. 16 §

1 k.p.a. na skutek niezastosowania tego przepisu; - art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7,

poz. 25 ze zm.) polegające na przyjęciu, że warunkiem podlegania wnioskodawcy

ubezpieczeniu społecznemu rolników w związku z podjęciem przez niego pozarolni-

czej działalności gospodarczej w okresie od 1 kwietnia 1996 r. do 30 listopada 1996

3

r. jest legitymowanie się nieprzerwanym, co najmniej rocznym okresem podlegania

temu ubezpieczeniu w pełnym zakresie bezpośrednio przed podjęciem tej działalno-

ści.” Równocześnie, jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpozna-

nia pełnomocnik skarżącego wskazała „rażące naruszenie prawa, ponieważ zaskar-

żona decyzja godzi w zasadę trwałości decyzji administracyjnej i ochrony praw na-

bytych. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, by wznowione zostało

postępowanie w sprawie objęcia wnioskodawcy ubezpieczeniem społecznym rolni-

ków z dniem 1 grudnia 1996 r. - po zawieszeniu od 1 grudnia 1996 r. działalności

gospodarczej. Gdyby nawet takie postępowanie było wszczęte, to zgodnie z art. 146

§ 1 uchylenie decyzji z dnia 20 lutego 1997 r., którą powód został objęty ubezpiecze-

niem rolniczym nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ czasu - pięć lat od dnia wy-

dania decyzji.” W konsekwencji, w kasacji sformułowany został wniosek „o zmianę

zaskarżonego wyroku oraz uchylenie decyzji KRUS Oddziału Regionalnego we Wro-

cławiu z dnia 20 sierpnia 2002 r.” oraz „o zasądzenie od organu rentowego na rzecz

wnioskodawcy kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów po-

wszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), która weszła w życie z dniem 6 lutego

2005 r. (art. 6 tej ustawy), do złożenia i rozpoznania kasacji od orzeczenia wydanego

przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a także do odmowy przyjęcia kasacji

do rozpoznania, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zasady i warunki ubezpieczenia społecznego rolników określają przepisy

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 1), na-

tomiast decyzje w sprawach „podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia”

wydaje z urzędu lub na wniosek Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecz-

nego (art. 36 ust. 1 pkt 1 i art. 36 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 2 oraz art. 3 tej

ustawy). Decyzje w sprawie „podlegania” oraz w sprawie „ustania” ubezpieczenia

społecznego rolników mają przy tym charakter rozstrzygnięć deklaratoryjnych. Innymi

słowy, decyzje te wydawane są w celu autorytatywnego stwierdzenia w konkretnej

sytuacji faktycznej, że (a) albo osoba, która dotychczas nie była objęta tym ubezpie-

czeniem, spełniła określone ustawą wymagania prawne, które uzasadniają „objęcie”

4

jej tym ubezpieczeniem (decyzja o podleganiu temu ubezpieczeniu), (b) albo osoba,

która dotychczas była objęta tym ubezpieczeniem, nie spełnia już (przestała speł-

niać) określone ustawą wymagań prawnych, które uzasadniają „objęcie” jej tym

ubezpieczeniem, i z tej przyczyny w stosunku do niej ubezpieczenie to „ustało” (de-

cyzja o ustaniu podlegania temu ubezpieczeniu). Oznacza to, że decyzja w sprawie

stwierdzenia „ustania ubezpieczenia” nie jest wydawana w wyniku wznowienia po-

stępowania w sprawie zakończonej uprzednio wydaniem ostatecznej decyzji o „pod-

leganiu ubezpieczeniu”, bowiem nie ma ona na celu ponownego rozpoznania i roz-

strzygnięcia tej samej sprawy ze względu na zarzut kwalifikowanej wadliwości

uprzedniego postępowania zakończonego wydaniem decyzji o objęciu ubezpiecze-

niem, lecz jest wydawana w wyniku wszczęcia nowego postępowania, w którym or-

gan rentowy stwierdza, że osoba podlegająca dotychczas ubezpieczeniu następnie

przestała spełniać wymagania ustawowe konieczne dla dalszego objęcia jej tym

ubezpieczeniem.

Równocześnie, zgodnie z dyspozycją art. 5a zdanie pierwsze ustawy o ubez-

pieczeniu społecznym rolników (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 maja 2004 r.)

oraz utrwalonym już orzecznictwem Sądu Najwyższego w tym zakresie, warunkiem

objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników rolnika, który - nie będąc pracownikiem

- podejmuje pozarolniczą działalność gospodarczą, było poprzedzające bezpośred-

nio datę rozpoczęcia tej działalności i trwające nieprzerwanie co najmniej przez jeden

rok podleganie z mocy ustawy temu ubezpieczeniu w pełnym zakresie (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2000 r., II UKN 54/00, OSNAPiUS 2002 nr

12, poz. 290).

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że wnioskodawca

podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników naprzód w okresie od dnia 1 paź-

dziernika 1994 r. do dnia 31 marca 1996 r., a następnie w okresie od dnia 1 grudnia

1996 r. do dnia 31 stycznia 1997 r. Kiedy więc w dniu 18 lutego 1997 r. wniosko-

dawca powiadomił organ rentowy, że (nie będąc pracownikiem) począwszy od dnia 1

lutego 1997 r. ponownie podjął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej,

organ rentowy decyzją z dnia 5 sierpnia 2002 r., wydaną na podstawie art. 36 oraz

art. 3a ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników, trafnie stwierdził, że z dniem

1 kwietnia 1997 r. ustało rolnicze ubezpieczenie społeczne w stosunku do wniosko-

dawcy w związku z ponownym podjęciem przezeń w dniu 1 lutego 1997 r. pozarolni-

czej działalności gospodarczej, ponieważ wnioskodawca nie spełniał wówczas okre-

5

ślonego w art. 5a zdanie pierwsze ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (w

brzmieniu obowiązującym do dnia 1 maja 2004 r.) wymagania ustawowego dotyczą-

cego podlegania z mocy ustawy rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu nieprze-

rwanie co najmniej jeden rok w okresie bezpośrednio poprzedzającym datę rozpo-

częcia tej działalności, bezpośrednio przed datą podjęcia pozarolniczej działalności

gospodarczej (przed dniem 1 lutego 1997 r.) wnioskodawca podlegał z mocy ustawy

ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie dopiero od dnia 1 grudnia

1996 r. W tej sytuacji, oczywiście bezzasadne okazały się podniesione w kasacji za-

rzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów art. 145 § 1, art. 146 § 1, 155 oraz

art. 16 § 1 k.p.a., jak i zarzut naruszenia art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 maja 2004 r.).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c. w

związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postę-

powania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z

2005 r. Nr 13, poz. 98) orzekł jak w sentencji.

========================================