III CZP 34/05

Uchwała z dnia 14 lipca 2005 r., III CZP 34/05

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Reginy W., Marzanny G., Grażyny O.,

Ireny B. (...) o świadczenie pieniężne, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 14 lipca 2005 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze postanowieniem z dnia 25

stycznia 2005 r.:

"Czy przejęcie przez organ założycielski, na podstawie art. 60 ust. 6 ustawy z

dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z dnia 14

października 1991 r.), zobowiązań i należności samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej postawionego w stan likwidacji następuje z – określoną w

rozporządzeniu lub uchwale o likwidacji – datą zaprzestania udzielania przez ten

zakład świadczeń zdrowotnych, czy też z datą zakończenia czynności

likwidacyjnych?"

podjął uchwałę:

Zobowiązania i należności postawionego w stan likwidacji

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej stają się

zobowiązaniami i należnościami jego organu założycielskiego z dniem

zakończenia czynności likwidacyjnych, określonym w uchwale o likwidacji

(art. 60 ust. 6 w związku z art. 60 ust. 4b pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r.

o zakładach opieki zdrowotnej, Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.).

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze, zażalenia

wierzycieli na postanowienie Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze uwzględniające

skargę Powiatu K. na czynność komornika, polegającą na zajęciu rachunku

bankowego skarżącego w toku egzekucji prowadzonej przeciwko Samodzielnemu

Zakładowi Opieki Zdrowotnej w K.G.

W sprawie zostało ustalone, że przeciwko Zakładowi prowadzone są przez

komornika sądowego postępowania egzekucyjne na podstawie tytułów

wykonawczych wystawionych przeciwko Zakładowi. Uchwałą Powiatu K. z dnia 24

kwietnia 2003 r. Zakład postawiono w stan likwidacji, ustalając termin otwarcia

likwidacji na dzień 24 kwietnia 2003 r., termin zakończenia działalności medycznej

na dzień 31 lipca 2003 r., a termin zakończenia czynności likwidacyjnych na dzień

31 lipca 2006 r. Decyzją Wojewody D. z dnia 8 stycznia 2004 r. Zakład został

wykreślony z rejestru zakładów opieki zdrowotnej.

Na wniosek wierzycieli Zakładu, powołujących się na uchwałę o jego likwidacji

oraz na art.60 ust.6 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej

(Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm. – dalej: „u.z.o.z.”) – i domagających się zajęcia

rachunku bankowego Powiatu K. oraz zaspokojenia z niego ich należności –

komornik zajął powyższy rachunek.

Sąd Rejonowy, uwzględniając skargę Powiatu na tę czynność komornika,

stwierdził, że użyte w art. 60 ust. 6 u.z.o.z. określenie „ po jego likwidacji” należy

rozumieć jako zakończenie wszystkich czynności likwidacyjnych, co oznacza, iż

dopiero po zakończeniu postępowania likwidacyjnego samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej jego zobowiązania stają się zobowiązaniami właściwej

jednostki samorządu terytorialnego. W rozpoznawanej sprawie datą zakończenia

postępowania likwidacyjnego jest wskazany w uchwale o likwidacji dzień 31 lipca

2006 r.

Sąd Okręgowy, podzielając w zasadzie to stanowisko, wskazał, że w tym

zakresie istnieje rozbieżność w wykładni art. 60 ust. 6 u.z.o.z., niektóre bowiem

sądy stoją na stanowisku, prezentowanym w rozpoznawanej sprawie przez

wierzycieli, iż określenie „po jego likwidacji” należy rozumieć jako dzień

zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych przez likwidowany zakład i z tym

dniem jego zobowiązania przechodzą na organ założycielski. Zwolennicy tego

stanowiska wskazują, że zaprzestanie udzielania przez zakład świadczeń

medycznych stanowi podstawę do wykreślenia go z rejestru administracyjnego, a w

konsekwencji także z rejestru sądowego i utratę osobowości prawnej. Określenie w

uchwale o likwidacji daty zakończenia czynności likwidacyjnych jest jedynie

czynnością techniczną, nie mającą znaczenia w świetle art. 60 ust. 6 u.z.o.z. Sąd

Okręgowy stwierdził, że jest to stanowisko korzystne dla wierzycieli likwidowanego

zakładu opieki zdrowotnej, którzy wcześniej mogą uzyskać zaspokojenie swoich

wierzytelności z majątku organu założycielskiego, jednakże pomija ono, iż celem

postępowania likwidacyjnego jest m.in. rozdysponowanie składników materialnych i

niematerialnych likwidowanego zakładu, co można osiągnąć dopiero po

zakończeniu wszystkich czynności likwidacyjnych. Jednak – w ocenie Sądu –

przyjęcie, że dniem przejęcia zobowiązań likwidowanego zakładu jest dopiero

określony w uchwale dzień zakończenia czynności likwidacyjnych może sprzyjać

wyznaczaniu tego terminu jako bardzo odległego i znacznie wydłużać zaspokojenie

wierzycieli.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Analizę przedstawionego zagadnienia prawnego należy rozpocząć od

wskazania regulacji prawnych dotyczących likwidacji publicznych zakładów opieki

zdrowotnej, zawartych w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej. W pierwszym

rzędzie stanowi o tym art. 43, który dotyczy każdej likwidacji publicznego zakładu

opieki zdrowotnej i wymaga określenia w uchwale likwidacyjnej terminu

zakończenia działalności likwidowanego zakładu, nie wcześniej niż 3 miesiące od

daty wydania uchwały o likwidacji oraz określenia sposobu i formy zapewnienia

pacjentom nieprzerwanego udzielania takich samych świadczeń. O losach majątku

likwidowanego publicznego zakładu opieki zdrowotnej stanowi art. 53a ust. 2

u.z.o.z., wskazując, że w przypadku likwidacji majątek zakładu, po zaspokojeniu

wierzytelności, staje się własnością organu założycielskiego, który decyduje o jego

przeznaczeniu. Artykuł 60 dotyczy natomiast tylko samodzielnych publicznych

zakładów opieki zdrowotnej i reguluje szczególny rodzaj ich likwidacji albo

przekształcenia, do których dochodzi wtedy, gdy ujemny wynik finansowy zakładu

nie może zostać pokryty we własnym zakresie (art. 60 ust. 3 w związku z ust.1).

Przepis ten zatem reguluje likwidację samodzielnego publicznego zakładu opieki

zdrowotnej, do jakiej dochodzi z powodów finansowych – niemożności pokrycia

przez zakład jego ujemnego wyniku finansowego a w konsekwencji i zobowiązań. Z

tego względu zawiera on dalsze, szczególne wymogi stawiane m.in. uchwale o

likwidacji, która w takiej sytuacji musi nie tylko zawierać regulacje określone w art.

43 ustawy, lecz także dalsze, wymienione w art. 60 ust. 4b, w tym oznaczenie dnia

otwarcia likwidacji, określenie sposobu i trybu zadysponowania składnikami

materialnymi i niematerialnymi, wskazanie podmiotu, który przejmie prawa i

obowiązki likwidowanego zakładu i oznaczenie dnia zakończenia czynności

likwidacyjnych. Zgodnie zatem z art. 43 ust. 1 i art. 60 ust. 4b, uchwała o likwidacji

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, do której dochodzi z

powodu niemożności pokrycia przez zakład ujemnego wyniku finansowego,

powinna określać datę otwarcia likwidacji, datę zakończenia udzielania świadczeń

medycznych oraz datę zakończenia czynności likwidacyjnych, przy czym

konieczność wskazania tej ostatniej daty występuje tylko przy likwidacji w trybie art.

60 u.z.o.z., co należy łączyć z istnieniem przy takiej likwidacji licznych długów i

zobowiązań, które powinny zostać zaspokojone w toku postępowania

likwidacyjnego. Wskazuje na to art. 53a ust. 2 u.z.o.z., z którego wynika, że

likwidacja zakładu opieki zdrowotnej jest procesem ciągłym, mającym na celu m.in.

zaspokojenie wierzycieli zakładu, dopiero bowiem po ich zaspokojeniu w toku

likwidacji, majątek zakładu staje się majątkiem jego organu założycielskiego.

Koresponduje to z art. 60 ust. 6 u.z.o.z., zgodnie z którym zobowiązania i

należności samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej po jego likwidacji

stają się zobowiązaniami i należnościami organu założycielskiego.

Powyższa regulacja świadczy o tym, że ustawodawca, przewidując

konieczność wskazania w uchwale o likwidacji kilku dat określonych czynności,

rozróżnił je i związał z nimi różne skutki. Przykładowo, data zakończenia

działalności medycznej stanowi podstawę do skreślenia zakładu z tym dniem z

rejestru administracyjnego (art. 43 ust. 4), a w dalszej kolejności wykreślenia z

Krajowego Rejestru Sądowego (art. 60 ust. 5). Brak więc podstaw do utożsamiania

różnych terminów zamieszczanych w uchwale likwidacyjnej, jak również do

przyjęcia, że którykolwiek z nich ma charakter tylko techniczny i nie wywołuje

żadnych skutków prawnych. W szczególności brak podstaw do utożsamiania

skutków określenia daty zakończenia działalności medycznej zakładu i utraty

osobowości prawnej z jego likwidacją, w rozumieniu art. 60 ust. 6 u.z.o.z.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 16 grudnia 2004 r., V CK

287/04 (OSNC 2005, nr 12, poz. 213), z dnia 16 grudnia 2004 r., V CK 290/04 (nie

publ.), z dnia 2 grudnia 2004 r., V CK 110/04 (nie publ.), z dnia 2 grudnia 2004 r., V

CK 111/04 (nie publ.) oraz z dnia 19 stycznia 2005 r., V CK 590/04 (nie publ.),

osobowość prawna zakładu opieki zdrowotnej nie jest warunkiem koniecznym jego

istnienia i prowadzenia działalności wskazanej w art. 1 ust.1 u.z.o.z., natomiast

konieczne jest osiągnięcie określonego stopnia organizacji materialnej i osobowej,

umożliwiającego udzielanie świadczeń zdrowotnych. Dokonując wykładni

zawartego w art. 60 ust. 6 u.z.o.z. pojęcia „po likwidacji zakładu”, Sąd Najwyższy

stwierdził, że skoro ustawodawca nie przywiązuje wagi do cech podmiotowych

zakładu opieki zdrowotnej, w tym cechy normatywnej, jaką jest osobowość prawna,

a znaczenie nadaje jego cechom przedmiotowym, decydującym o zdolności do

wypełniania zadań określonych w art. 1 ust. 1 ustawy, to mówiąc o likwidacji

zakładu ma na względzie ustanie jego działalności. W ocenie Sądu Najwyższego, w

art. 60 ust. 6 u.z.o.z. chodzi zatem o likwidację faktyczną, jaka następuje w trakcie

procedury likwidacyjnej, co uzasadnia przewidzianą w tym przepisie sukcesję

generalną dopiero po ostatecznym zakończeniu likwidacji zakładu. Podobne

stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 25 lipca

2003 r., III PZP 6/03 (OSNAPUS 2003, nr 24, poz. 587), wskazując, że w art. 60

ust. 6 u.z.o.z. chodzi o przejęcie przez organ założycielski tych zobowiązań

zlikwidowanego zakładu, które nie zostały zaspokojone w toku postępowania

likwidacyjnego.

Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Likwidacja zakładu w rozumieniu

omawianego przepisu nie następuje ani z dniem zaprzestania udzielania świadczeń

zdrowotnych, ani z dniem utraty osobowości prawnej. Zarówno wykładnia językowa,

jak i systemowa oraz funkcjonalna wskazują, że użyty w art. 60 ust. 6 u.z.o.z. termin

„po jego likwidacji”, oznacza sytuację po zakończeniu procesu likwidacyjnego

zakładu. Termin „po jego likwidacji” oznacza to samo co „po zakończeniu likwidacji”,

zgodnie zaś z art. 60 ust. 4b pkt 3 oraz art. 53a ust. 2 u.z.o.z., likwidacja zakładu

ma charakter procesu ciągłego, a nie jednorazowego aktu i powinna spełnić dwa

cele: rozdysponowanie składników wchodzących w skład zakładu w znaczeniu

podmiotowym i zaspokojenie wierzycieli. Zastosowane zatem w art. 60 ust. 6

u.z.o.z. pojęcie likwidacji obejmuje czynności, dzięki którym możliwe jest

zrealizowanie wskazanych celów. Skoro tak, to bez wątpienia nie można uznać, że

pojęcie „po likwidacji” jest równoznaczne z zaprzestaniem udzielania przez zakład

świadczeń zdrowotnych i utratą osobowości prawnej, w chwili bowiem zaprzestania

udzielania takich świadczeń zakład musi dysponować składnikami majątkowymi,

które umożliwiały mu świadczenie usług medycznych. Przyjęcie, że likwidacja

zakładu następuje z chwilą zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych,

praktycznie uniemożliwiłoby zaspokojenie wierzycieli z majątku likwidowanego

zakładu, byłoby bowiem równoznaczne z wyłączeniem z postępowania

likwidacyjnego składników majątkowych istniejących w chwili zaprzestania

udzielania świadczeń zdrowotnych, to zaś podważałoby sens postępowania

likwidacyjnego i byłoby sprzeczne z jego celem, wynikającym z art. 53a ust. 2

u.z.o.z.

Ustawodawca nie przypadkowo wprowadził odpowiedzialność podmiotów

wskazanych w art. 60 ust. 6 u.z.o.z. za długi zakładu, jakie pozostały „po jego

likwidacji”. Oznacza to, że wierzyciele powinni zostać zaspokojeni w toku

postępowania likwidacyjnego. Dopiero jeżeli okaże się to niemożliwe,

odpowiedzialność przechodzi na podmioty wskazane w art. 60 ust. 6. O tym, czy

wierzyciele zaspokoją swoje roszczenia w toku postępowania likwidacyjnego będzie

wiadomo dopiero po zakończeniu czynności likwidacyjnych, a nie po zakończeniu

działalności zakładu. Pojęcie „po likwidacji zakładu” użyte w omawianym przepisie

oznacza zatem zakończenie wszystkich czynności likwidacyjnych, podobnie jak

analogiczne pojęcie „po zakończeniu likwidacji”, użyte przez ustawodawcę w art.

275 k.h., na co wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 stycznia 2002 r., I

CKN 752/99 (OSNC 2002, nr 10, poz. 130).

Z tych względów należy uznać, że likwidacja samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej, przeprowadzana na podstawie art. 60 u.z.o.z., następuje

z dniem zakończenia czynności likwidacyjnych, który powinien być wskazany w

uchwale o likwidacji. Z tym dniem na organ określony w art. 60 ust. 6 u.z.o.z.

przechodzą zobowiązania i należności zakładu.

Wbrew obawom wyrażonym w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia

prawnego, taka wykładnia omawianego przepisu nie musi doprowadzić do

wyznaczania w uchwale likwidacyjnej przez organ decydujący o likwidacji zakładu,

odległego terminu zakończenia czynności likwidacyjnych i w ten sposób odsuwania

w czasie możliwości zaspokojenia się wierzycieli z jego majątku. Ustalenie tego

terminu podlega kontroli w trybie postępowania administracyjnego i wierzyciele

mogą z drogi tej skorzystać.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak

w uchwale.