SNO 39/05

WYROK Z DNIA 14 LIPCA 2005 R.

SNO 39/05

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Błuś (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Helena Ciepła, Mirosław Bączyk.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny na rozprawie z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego sędziego Sądu Okręgowego oraz

protokólanta po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2005 r. sprawy sędziego Sądu

Rejonowego w związku z odwołaniem sędziego od wyroku Sądu Apelacyjnego

– Sądu Dyscyplinarnego z dnia 4 maja 2005 r. sygn. akt (...)

z m i e n i ł zaskarżony w y r o k w ten sposób, że:

1. uznał obwinionego sędziego za winnego tego, że odmówił wykonania

polecenia służbowego Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 24 lipca 2002 r.,

dotyczącego wyznaczenia i rozpoznania spraw, sygn. akt II K 2/01 i II K

523/01, tj. przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 ustawy z

dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 96 z

2001 r., poz. 1070 ze zm.);

2. na podstawie art. 109 § 5 cyt. wyżej ustawy uznał, że przewinienie

dyscyplinarne obwinionego sędziego stanowi przypadek mniejszej wagi;

3. odstąpił od wymierzenia obwinionemu kary dyscyplinarnej;

4. kosztami sądowymi w sprawie obciążył Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 4 maja 2005

r., sygn. akt (...), sędzia Sądu Rejonowego został uznany za winnego tego, że

„odmówił wykonania polecenia służbowego Prezesa Sądu Okręgowego z dnia

25 lipca 2002 r. i Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 24 lipca 2002 r. dotyczących

wyznaczenia i rozpoznania spraw o sygn. akt II K 2/01 i II K 523/01”, tj.

przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, zwanej dalej u.s.p. Za ten czyn

wymierzono sędziemu karę dyscyplinarną upomnienia.

Tym samym orzeczeniem uniewinniono sędziego od zarzutu oczywistej i

rażącej obrazy przepisów prawa polegającej na tym, że w okresie od dnia 11

marca 2001 r. do dnia 15 marca 2002 r. sporządził uzasadnienia wyroków w

dziesięciu sprawach z przekroczeniem ustawowego siedmiodniowego terminu,

tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 u.s.p.

oraz na podstawie art. 81 § 1 u.s.p. umorzono postępowanie dyscyplinarne

wobec obwinionego o dopuszczenie się oczywistej i rażącej obrazy przepisów

2

prawa polegającej na sporządzeniu we wskazanym wyżej okresie czternastu

uzasadnień wyroków z przekroczeniem ustawowego siedmiodniowego terminu.

Odwołanie od wyroku sądu pierwszej instancji, w części skazującej, wniósł

obwiniony sędzia i zarzucając temu orzeczeniu:

„1. obrazę przepisów prawa materialnego

a) przez błędne zastosowanie art. 107 § 1 u.s.p. do ustalonego przez sąd stanu

faktycznego, co skutkowało ustaleniem, że działanie polegające na

zakwestionowaniu przez sędziego legalności przydzielenia mu spraw

karnych i wykorzystanie przez niego drogi służbowej w celu uchylenia

bezprawnego zarządzenia wydanego w tym przedmiocie stanowi

przewinienie służbowe, a w szczególności, że takie działanie uchybia

godności urzędu sędziego;

b) przez ustalenie, że kompetencje prezesa sądu okręgowego i prezesa sądu

rejonowego określone w art. 22 § 3 i 22 § 1 u.s.p. zezwalają na wydanie

przez nich polecenia sędziemu sądu rejonowego rozpoznania spraw

karnych i jednoczesnego odsunięcia od ich rozpoznania właściwego

sędziego wbrew zasadom ustalonym przez kolegium sądu okręgowego

uchwałą wydaną na podstawie art. 31 § 1 pkt 1 u.s.p. oraz wbrew art. 351

k.p.k. (zarzut stosowania wykładni contra legem);

c) przez przyjęcie, że przepisy prawa ustrojowego zezwalają kolegium na

przenoszenie swoich ustawowych kompetencji na prezesów sądów (tzw.

delegacja kompetencji), co znalazło wyraz w uznaniu przez Sąd

Dyscyplinarny, że taka praktyka oparta o odpowiedni zapis w podziale

czynności jest zgodna z ustawą mimo, że kompetencje kolegium

określone w art. 31 u.s.p. nie przewidują takiej możliwości;

2. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia:

a) art. 442 § 3 k.p.k. przez niewykonanie polecenia Sądu Najwyższego

odnośnie wskazania przyczyny dla której świadek J. I. nie wyznaczył

obwinionemu niezwłocznie przedmiotowych spraw w sytuacji, gdy

zakwestionował on legalność ich przydzielenia;

b) art. 351 § 1 k.p.k. przez bezpodstawne uznanie, że zachodziły

okoliczności zezwalające na przydzielenie obwinionemu przedmiotowych

spraw i jednoczesne pozbawienie możliwości ich rozpoznania przez K. S.,

który miał je w swoim referacie, co w konsekwencji skutkowało

udzieleniem przez Sąd Dyscyplinarny ochrony prawnej bezprawnym

poleceniom przydzielającym obwinionemu te sprawy;

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający

wpływ na treść tego orzeczenia:

a) polegający na bezpodstawnym ustaleniu, że polecenie rozpoznania

przedmiotowych spraw wydane przez świadka J. I. pochodziło od Prezesa

Sądu Rejonowego w B. w sytuacji, gdy kompetencje J. I. wynikające z

podziału czynności są sprzeczne z art. 22 § 5 u.s.p., a Sąd Dyscyplinarny

nie dokonał oceny moich wyjaśnień złożonych w tej części;

3

b) polegający na uznaniu, że obwiniony odmówił wykonania polecenia

rozpoznania przedmiotowych spraw w sytuacji, gdy sprawy te rozpoznał i

zakończył wyrokami;

c) polegający na ustaleniu, że świadek W. M. wydał obwinionemu polecenie

rozpoznania przedmiotowych spraw w sytuacji, gdy z wyjaśnień

obwinionego wynika, że takiego polecenia nie wydał, „a sąd nie dokonał

oceny zeznań świadka jak i wyjaśnień obwinionego złożonych w tym

zakresie”

w n i ó s ł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie go od

popełnienia zarzucanego mu czynu.

W toku rozprawy przed Sądem Najwyższym – Sądem Dyscyplinarnym

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o nieuwzględnienie odwołania

obwinionego i utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku sądu pierwszej

instancji, zaś obwiniony podtrzymując zarzuty i wnioski zawarte w odwołaniu

wniósł o uniewinnienie.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Odwołanie obwinionego sędziego nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż

jeden z podniesionych zarzutów okazał się zasadny, nie na tyle jednak aby

powodowało to konieczność zmiany zaskarżonego orzeczenia w kierunku

postulowanym przez skarżącego. Chodzi mianowicie o zarzut braku

kompetencji prezesa sądu okręgowego do wydawania poleceń służbowych

sędziemu sądu rejonowego. Zgodnie z treścią art. 22 § 1 ust. 4, prezes sądu jest

zwierzchnikiem służbowym sędziów danego sądu. Oznacza to, że

zwierzchnikiem sędziów sądu rejonowego jest prezes tego sądu, a tym samym

nie jest nim prezes sądu okręgowego. W tej sytuacji należało wyeliminować z

opisu czynu przypisanego obwinionemu wyrokiem sądu pierwszej instancji

określenie: „Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 25 lipca 2002 r. i”.

Pozostałe zarzuty podniesione w odwołaniu nie zasługują na

uwzględnienie. I tak w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu

opisanego w pkt 1 b odwołania, bowiem odpowiedź na pytanie: czy prezes sądu

rejonowego był uprawniony do wydania polecenia rozpoznania spraw karnych

obwinionemu sędziemu, warunkuje ewentualność zasadności pozostałych

zarzutów obrazy przepisów prawa materialnego. W tej materii wypowiadał się

już dwukrotnie Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny (por. wyroki Sądu

Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 12 listopada 2003 r., SNO 71/03,

OSNSD II pół. 2003 r., poz. 65; k. 786-801 oraz z dnia 17 stycznia 2005 r., SNO

54/04, k.1049-1057), rozpoznając kolejne odwołania obwinionego. Należy

zatem przypomnieć, za powołanymi wyżej judykatami, że Kolegium Sądu

Okręgowego było uprawnione do podjęcia uchwały określającej zasady

przydziału spraw poszczególnym sędziom (art. 31 § 1 pkt 1 u.s.p.). Zawarta w

tej uchwale klauzula, według której wszelkie wątpliwości związane z podziałem

czynności rozstrzyga Prezes Sądu Rejonowego w B., nie jest sprzeczna z art. 22

4

§ 1 i 3 u.s.p. oraz z art. 31 § 1 pkt 1 u.s.p., ponieważ nie oznacza ona

przeniesienia przez kolegium sądu okręgowego jego ustawowych kompetencji

na prezesa sądu, a jedynie wskazuje na organ właściwy do rozstrzygania

wątpliwości powstałych przy wykonywaniu ustalonych przez to kolegium zasad

przydziału spraw poszczególnym sędziom. A jeżeli tak, to zważywszy na fakt,

że sprawy karne, których rozpoznania obwiniony odmówił w dniu 24 lipca 2002

r., w chwili wpływu ich do sądu należały do referatu obwinionego sędziego,

zgodnie z obowiązującymi wówczas zasadami, nie kwestionowanymi wtedy

przez tego sędziego, nie można też mówić o naruszeniu art. 351 k.p.k. Tak więc

Sąd Apelacyjny  Sąd Dyscyplinarny w pełni zasadnie uznał, że wydanie przez

Prezesa Sądu Rejonowego polecenia sędziemu rozpoznania spraw karnych nie

naruszało przepisów art. 22 § 1 i 3 u.s.p., nie było sprzeczne z zasadami

ustalonymi przez Kolegium Sądu Okręgowego w A. oraz z treścią art.351 k.p.k.

Powyższe zapatrywania prawne w pełni akceptuje Sąd Najwyższy  Sąd

Dyscyplinarny rozpoznający tę sprawę.

W tej sytuacji należy stwierdzić, że obwiniony sędzia odmawiając

wykonania polecenia Prezesa Sądu Rejonowego w B. działającego w granicach

przysługujących mu uprawnień, a dotyczącego rozpoznania dwóch spraw

karnych, dopuścił się przewinienia służbowego, o którym mowa w art. 107 § 1

u.s.p. Działanie sędziego było w pełni zawinione, ponieważ mając świadomość

otrzymania polecenia służbowego, nie wykonał go w momencie, kiedy je

otrzymał. Postępowanie takie miało ewidentnie ujemny wpływ na sprawność

postępowania w sprawach karnych, sygn. akt II K 2/01 i II K 523/01. Błędny

jest pogląd wyrażony przez obwinionego, że przypisano mu popełnienie

przewinienia dyscyplinarnego dlatego, iż kwestionował on legalność

przydzielenia mu dwóch spraw karnych do rozpoznania i wykorzystywał on w

związku z tym drogę służbową do uchylenia bezprawnego, jego zdaniem,

zarządzenia. Otóż uszło chyba uwadze skarżącego, na co słusznie w

uzasadnieniu orzeczenia zwraca uwagę sąd pierwszej instancji, że pierwsza ze

spornych spraw wpłynęła do sądu w dniu 2 stycznia 2001 r., druga zaś w dniu 4

grudnia 2001 r. i obie te sprawy należały wówczas do decernatu obwinionego.

Nie kwestionował on wtedy legalności uchwały Kolegium Sądu Okręgowego w

A. w tym zakresie. Czynności, które sędzia podnosi w odwołaniu, podjął

dopiero w dniu 8 lipca 2002 r., nie robiąc wcześniej nic, aby nie doprowadzić do

znacznej przewlekłości postępowania w tych sprawach. Przewinienie będące

przedmiotem postępowania dyscyplinarnego przypisano obwinionemu za to, że

nie wykonał on polecenia uprawnionego podmiotu.

Odnosząc się do zarzutów obrazy przepisów postępowania, należy

stwierdzić, że są one również chybione. Nie może być mowy o naruszeniu przez

sąd pierwszej instancji art. 442 § 3 k.p.k. w sytuacji, kiedy sąd ten przesłuchał

świadka J. I. (por. k. 1116-1119) i dokonał oceny tego dowodu (por. k. 1151 )

tak, jak zalecił to Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny. Ocena tego dowodu i

wnioski z niej wypływające nie spełniły oczekiwań skarżącego, ale nie oznacza

5

to przecież, że doszło do naruszenia powołanego przepisu procedury karnej.

Niezrozumiały jest także zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny  Sąd

Dyscyplinarny art. 351 § 1 k.p.k., ponieważ Sąd ten na żadnym etapie

postępowania dyscyplinarnego nie wyznaczał sędziemu Sądu Rejonowego

spraw karnych do rozpoznania, ani nie pozbawiał w 2002 r. asesora K. S.

możliwości ich rozpoznania. Sąd pierwszej instancji dokonał natomiast oceny

ustalonego w sprawie stanu faktycznego w różnych aspektach prawnych,

również pod kątem ewentualnego naruszenia przez Kolegium Sądu Okręgowego

i Prezesa Sądu Rejonowego art. 351 k.p.k., dochodząc do zasadnego wniosku, o

czym była już mowa wyżej, że przepis ten nie został naruszony.

Również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że

sędzia J. I. nie był uprawniony, jako zastępujący Prezesa Sądu Rejonowego, do

wydania polecenia obwinionemu sędziemu, jest chybiony, bowiem Kolegium

Sądu Okręgowego na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2002 r., działając w

ramach przysługujących mu uprawnień wynikających z treści art.31 § 1 pkt 1

u.s.p., stanowiącego, iż „(...) kolegium (...) określa zasady zastępstw sędziów

(...)”, wyznaczyło tego sędziego do zastępowania Prezesa Sądu Rejonowego w

czasie jego nieobecności.

Wobec zmiany opisu czynu przypisanego obwinionemu sędziemu

dokonanej przez Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, wymieniony w pkt 3 c

odwołania, zarzut stał się bezprzedmiotowy.

Z kolei odnosząc się do zarzutu polegającego na błędnym uznaniu przez

sąd pierwszej instancji, że obwiniony sędzia nie wykonał polecenia rozpoznania

dwóch spraw karnych w sytuacji, gdy w rzeczywistości rozpoznał te sprawy, to

należy stwierdzić, iż przecież jest oczywiste przypisanie obwinionemu

niewykonania polecenia uprawnionego podmiotu w określonym dniu. Jednak

fakt, że obwiniony wprawdzie ze zwłoką, ale rozpoznał przedmiotowe sprawy,

nie mogła pozostać bez wpływu na ocenę tego przewinienia służbowego.

Ta właśnie okoliczność w powiązaniu z bardzo dobrą opinią służbową

obwinionego sędziego spowodowała, że Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

uznał przewinienie jakiego dopuścił się sędzia za przypadek mniejszej wagi, o

którym mowa w art. 109 § 5 u.s.p., co – zważywszy dodatkowo na znaczny

upływ czasu od momentu zaistnienia czynu – skłoniło sąd do odstąpienia od

wymierzenia kary dyscyplinarnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł

jak na wstępie.