I CK 110/05

Sygn. akt I CK 110/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 sierpnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

Protokolant Beata Rogalska

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego

Warszawy

przeciwko Zakładom Mechanicznym PZL-Wola S.A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 sierpnia 2005 r.,

kasacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 października 2004 r.,

oddala kasację.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 8 grudnia 2003 r. zasądził od pozwanego -

Zakładów Mechanicznych „PZL - Wola” S.A. na rzecz Skarbu Państwa - Miasta

Stołecznego Warszawy kwotę 171.718 zł z ustawowymi odsetkami, w pozostałej

części powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu.

W ustaleniach stanowiących jego podstawę przyjął, że pozwany, jako

użytkownik wieczysty gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa zobowiązany

był do zapłaty na rzecz powoda opłaty rocznej w kwocie 85.859 zł do dnia 31 marca

każdego roku. Pozwany nie wniósł opłaty za 1999 r., 2001 r. i 2002 r., natomiast

w dniu 29 marca 2000 r. przekazał na rzecz powoda kwotę 85.859 zł ze

wskazaniem, że jest to opłata za 2000 r. Wpłatę tę powód zaliczył na opłatę za

1999 r. i dochodził opłat za lata 2000 do 2002. W toku procesu rozszerzył

powództwo o kwotę 58.802 zł stanowiącą odsetki ustawowe za opóźnienie

w zapłacie opłaty za 1999 r.

Sąd Okręgowy uznał, że pozwany skorzystał z uprawnienia, jakie daje

dłużnikowi art. 451 § 1 k.c. i przy dokonywaniu wpłaty w dniu 29 marca 2000 r.

wskazał, że reguluje dług z tytułu opłaty za 2000 r., zatem należność tę uiścił

w terminie. Ponieważ powód nie wystąpił przeciwko pozwanemu z żądaniem

uregulowania opłaty za 1999 r., aż do chwili wytoczenia powództwa w dniu

31 stycznia 2003 r., roszenie to - jak zarzucał pozwany - uległo przedawnieniu

w 2002 r. wraz z roszczeniem o odsetki od tej należności. W tej sytuacji jako

bezzasadne ocenił żądanie zasądzenia opłaty za 2000 r., która została uiszczona,

natomiast uwzględnił powództwo obejmujące żądanie zapłaty opłat za 2001

i 2002 r. wraz z odsetkami za opóźnienie w ich zapłacie.

W apelacji od wyroku Sądu Okręgowego powód domagał się jego zmiany

przez zasądzenie dodatkowo na jego rzecz kwoty 144.659 zł z ustawowymi

odsetkami z tytułu opłaty rocznej za 1999 r. oraz skapitalizowanych odsetek za

opóźnienie w jej zapłacie.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu apelacji odnośnie do naruszenia art.

451 § 1 k.c. wskazując, że wierzytelności z tytułu opłat za wieczyste użytkowanie,

3

wymagalne corocznie do dnia 31 marca stanowią kilka długów tego samego

rodzaju, i jakich mowa w tym przepisie, zatem dłużnik mógł dokonać wskazania, że

zapłaconą kwota zaspakaja dług z tytułu opłaty za 2000 r. Podtrzymał stanowisko

Sądu Okręgowego co do przedawnienia - z upływem trzech lat od wymagalności

liczonej od 1 kwietnia 1999 r., to jest z dniem 1 kwietnia 2002 r. - roszczenia

o zapłatę opłaty za 1999 r. Uwzględnił natomiast apelację co do kwoty 35.526,79

zł, uznając za zasadne w tej części roszczenie powoda o odsetki. W tym zakresie

stwierdził, że roszczenie to, zgłoszone w dniu 29 września 2003 r., ulega

trzyletniemu przedawnieniu, a zatem przysługuje ono powodowi za okres od

29 września 2000 r. do 31 marca 2002 r. to jest do upływu terminu przedawnienia

należności głównej.

W następstwie tego, wyrokiem z dnia 21 października 2004 r., zmienił

zaskarżony wyrok w części oddającej powództwo przez zasądzenie na rzecz

powoda powyższej kwoty, zaś dalszą apelację oddalił, prostując przy tym

oznaczenie strony powodowej przez oznaczenie jej jako Skarb Państwa -

Prezydent m.st. Warszawy.

Powyższy wyrok zaskarżył pozwany w części uwzględniającej apelację

powoda, wnosząc w kasacji o jego zmianę (bez wskazania postulowanego jej

kierunku) lub uchylnie oraz przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego

rozpoznania.

Z powołaniem się na podstawę naruszenia prawa materialnego zarzucił

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 118 w zw. z art. 117 § 2 k.c. i art.

120 § 1 k.c. oraz w zw. z art. 481 § 1 k.c. i 482 k.c. w zw. z art. 359 § 1 k.c.

W uzasadnieniu zarzutów twierdził, że uwzględnione przez Sąd Apelacyjny

roszczenie powoda o odsetki w ogóle nie powstało, albowiem zgłoszone zostało już

po przedawnieniu należności głównej, a niezależnie od tego nawet gdyby przyjąć,

że jest ono skuteczne, to uległo przedawnieniu w związku. z przedawnieniem

należności głównej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasądzona przez Sąd Apelacyjny kwota obejmuje odsetki za opóźnienie

powstałe przed przedawnieniem się roszczenia głównego.

4

Roszczenie o odsetki za opóźnienie, po jego powstaniu, uzyskuje

samodzielny byt niezależny od długu głównego i ulega przedawnieniu odrębnie od

niego osobno za każdy dzień, w ustanowionym w art. 118 k.c. trzyletnim terminie

dla roszczeń okresowych, jednak najpóźniej w chwili przedawnienia się roszczenia

głównego (uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP

42/04, dotychczas niepublikowana). W związku z tym, odsetki naliczone za czas do

przedawnienia roszczenia głównego mogą być dochodzone także po upływie jego

przedawnienia, w zakresie w jakim - według powyższych reguł - roszczenie o nie

nie uległo przedawnieniu (uchwała SN z dnia 10 listopada 1995 r., III CZP 156/95,

OSNC 1996, nr 3, poz. 31).

W okolicznościach sprawy roszczenie powoda o odsetki za opóźnienie od

opłaty rocznej za 1999 r. przedawniły się wraz należnością główną z upływem

31 marca 2002 r., trafnie więc przyjął Sąd Apelacyjny, iż mimo przedawnienia

powód mógł ich skutecznie dochodzić, za okres od 29 września 2000 r. do

31 marca 2002 r.

Wbrew poglądowi skarżącego fakt „zgłoszenia” lub „niezgłoszenia”

roszczenia o odsetki za opóźnienie nie ma wpływu na jego powstanie, gdyż o tym,

że wierzycielowi należą się odsetki przesądza sam fakt opóźnienia się dłużnika ze

spełnieniem świadczenia głównego. Odrębną kwestią jest natomiast to, czy po

przedawnieniu roszczenia głównego, za okres po jego przedawnieniu w ogóle

powstaje roszczenie o odsetki za opóźnienie.

Przesłanki opóźnienia, z którym art. 481 k.c. wiąże obowiązek zapłaty

odsetek stanowią: istnienie ważnego zobowiązania oraz skuteczność roszczenia

wierzyciela, który może w danym momencie je egzekwować. Skuteczne zgłoszenie

przez dłużnika zarzutu przedawnienia wyłącza zasądzenie roszczenia,

a w konsekwencji także egzekucję. Dłużnik, który w takiej sytuacji może odmówić

spełnienia świadczenia, zgodnie z art. 117 § 2 k.c., nie popada w opóźnienie,

chociażby termin jego spełnienia upłynął. Po przedawnieniu świadczenia głównego,

nie powstaje więc roszczenie o odsetki za opóźnienie za okres po jego

przedawnieniu (powołana uprzednio uchwała SN z dnia 10 listopada 1995 r.).

5

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy oddalił wniesioną bez

usprawiedliwianej podstawy kasację (art. 39312

k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia

22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy kodeks posterowania cywilnego oraz ustawy

prawo o ustroju sądów powszechnych Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).

jz