I UK 378/04

Wyrok z dnia 16 sierpnia 2005 r.

I UK 378/04

Na podstawie art. 32 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o eme-

ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w związku z § 13 rozporządzenia Rady Mini-

strów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników za-

trudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.) emerytura przysługuje tylko tym dziennikarzom, którzy w

dniu osiągnięcia wieku emerytalnego wykonywali pracę dziennikarską na pod-

stawie umowy o pracę.

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Maria

Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 sierpnia 2005 r.

sprawy z odwołania Kazimierza D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w T. o emeryturę, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z dnia 7 września 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w T. decyzją z 13 grudnia 2002 r.,

odmówił ubezpieczonemu Kazimierzowi D. prawa do emerytury z tytułu pracy w

szczególnym charakterze, a Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Tarnowie wyrokiem z dnia 6 maja 2003 r. [...] oddalił jego odwołanie.

Kazimierz D., urodzony 23 lutego 1939 r., zamieszkały od 1982 r. do chwili

obecnej w Austrii, wykazał 20 lat, 9 miesięcy i 22 dni okresów składkowych w Polsce.

Zgodnie z umową z 1 czerwca 1990 r., zawartą z Komitetem do Spraw Radia i Tele-

wizji „Polskie Radio i Telewizja”, ubezpieczony od tego dnia do 31 października 1995

r. był nieetatowym współpracownikiem Polskiego Radia i Telewizji w Wiedniu. Po

2

rozwiązaniu tej umowy, ubezpieczony nadal współpracował z ogólnopolskimi pro-

gramami Polskiego Radia, przygotowując dla nich relacje dziennikarskie, za które w

okresie od 1990 r. do 21 maja 2002 r. otrzymywał honoraria, od których nie odpro-

wadzano składek na ubezpieczenie społeczne. Od lutego 1997 r. do października

2000 r. wnioskodawca opłacał dobrowolne składki na ubezpieczenie społeczne w

austriackiej instytucji ubezpieczeniowej. W tym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy

uznał odwołanie wnioskodawcy za niezasadne w świetle regulacji § 13 rozporządze-

nia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowni-

ków zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem), ponieważ wniosko-

dawca nie ukończył wieku emerytalnego (60 lat życia) w czasie wykonywania pracy

dziennikarskiej stale, w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w tym zawo-

dzie, a więc praca neetatowego korespondenta Polskiego Radia i Telewizji nie była

pracą w szczególnym charakterze w rozumieniu tego przepisu.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z 7 września 2004 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy, podzielając stanowisko

Sądu Okręgowego. Ponadto Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, iż prawo do emerytury

przysługujące niektórym grupom ubezpieczonych w wieku niższym od powszechnie

obowiązującego jest uprawnieniem szczególnym, wynikającym z konkretnych ure-

gulowań prawnych, które nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Sąd

Apelacyjny podniósł też, że sam fakt wykonywania zawodu dziennikarza w rozumie-

niu art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz.U. Nr 5,

poz. 24 ze zm.) nie jest równoznaczny z pracą dziennikarską w rozumieniu przepi-

sów warunkujących prawo do wcześniejszej emerytury. W ocenie Sądu, wniosko-

dawca w dacie osiągnięcia 60 roku życia wykonywał zawód dziennikarza poza sto-

sunkiem pracy, co nie daje podstaw do nabycia przez niego prawa do wcześniejszej

emerytury na zasadach określonych w art. 32 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej ustawą o FUS).

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył Kazimierz D., wnosząc o jego

uchylenie w całości oraz o uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie

o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy wraz z kosztami

postępowania. W kasacji, opartej wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów

3

prawa materialnego, zarzucono naruszenie § 13 rozporządzenia w sprawie wieku

emerytalnego w związku z art. 32 ust. 3 pkt 4 ustawy o FUS, polegające na „przyję-

ciu, iż prawo do wcześniejszej emerytury dziennikarskiej przysługuje tylko dziennika-

rzom zatrudnionym w dniu osiągnięcia wieku emerytalnego na umowie o pracę”.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji wskazano na koniecz-

ność ustalenia „jednolitej, wiążącej wykładni przepisu § 13 rozporządzenia w sprawie

wieku poprzez uwzględnienie postanowień układu zbiorowego pracy dziennikarzy dla

wyjaśnienia ich uprawnień emerytalnych”.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął od uwagę, co następuje:

Mimo widocznej nieporadności podniesionego w kasacji zarzutu naruszenia

zaskarżonym wyrokiem wskazanych przepisów prawa materialnego jego sformuło-

wanie wskazuje, że jest to zarzut ich błędnej wykładni i jest on całkowicie bezzasad-

ny. W zakresie mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisy stanowią,

że: po pierwsze, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będą-

cym pracownikami, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze, o których mowa w art. 32 ust. 2-3 ustawy o FUS, przysługuje emerytura

w wieku niższym niż określony w jej art. 27 pkt 1. Po drugie, dla celów ustalenia tego

prawa, za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się dzien-

nikarzy zatrudnionych w redakcjach dzienników, czasopism, w radiu, telewizji oraz w

organach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo fotograficznych, obję-

tych układem zbiorowym pracy dziennikarzy (art. 32 ust. 3 pkt 4 tej ustawy). Po trze-

cie, wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których

osobom wymienionym przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie

przepisów dotychczasowych. W rozpoznawanej sprawie „dotychczasowe przepisy”,

to § 13 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, zgodnie z którym prawo do

emerytury nabywa dziennikarz zatrudniony w redakcjach dzienników, czasopism, w

radiu, telewizji oraz w agencjach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo

fotograficznych, objęty układem zbiorowym pracy dziennikarzy, jeśli w czasie wyko-

nywania pracy dziennikarskiej osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla mężczyzn 60

lat i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy dziennikar-

skiej. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o FUS w związku z § 13 rozporządzenia w spra-

wie wieku emerytalnego jednoznacznie ogranicza uprawnienia do wcześniejszej

4

emerytury do tych osób, które pracę w szczególnym charakterze wykonują na pod-

stawie umowy o pracę, nie przewiduje więc możliwości przyznawania tego świad-

czenia wszystkim dziennikarzom wykonującym pracę dziennikarską, lecz tylko tym,

którzy spełnią łącznie wszystkie te warunki. Wnioskodawca warunków tych nie speł-

nił, skoro nie ukończył 60 lat w czasie wykonywania takiej pracy dziennikarskiej, o

jakiej te przepisy stanowią. Pozbawiony prawnego znaczenia jest podniesiony w ka-

sacji argument, że wnioskodawca do 31 października 1995 r. był zatrudniony w Pol-

skim Radiu na podstawie „de facto umowy o pracę”, skoro przed rozwiązaniem tej

umowy nie ukończył wieku emerytalnego uprawniającego do emerytury z tytułu pracy

w szczególnym charakterze. Bez znaczenia też są wywody kasacji zmierzające do

wykazania wadliwości w ustaleniu wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych

wnioskodawcy, w tym wymiaru jego pracy dziennikarskiej, ponieważ ich ustalenie nie

było istotą sporu w sprawie. Przesłanką odmowy przyznania wnioskodawcy emerytu-

ry już od ukończenia 60 lat życia nie był wymiar jego okresów składkowych i nie-

składkowych, lecz okoliczność, że w czasie wykonywania pracy dziennikarza zatrud-

nionego na podstawie umowy o pracę nie ukończył wieku emerytalnego.

Bezprzedmiotowe natomiast są wywody kasacji dotyczące tego, że po 31 paź-

dziernika 1995 r. wnioskodawca nadal wykonywał na rzecz Polskiego Radia pracę

„zdefiniowaną w układzie zbiorowym pracy dziennikarzy” oraz był członkiem Stowa-

rzyszenia Dziennikarzy Polskich, ponieważ ani członkostwo w Stowarzyszeniu, ani

układ zbiorowy pracy dziennikarzy, w żaden sposób nie określają charakteru umowy,

na podstawie której wnioskodawca jako dziennikarz wykonywał swój zawód. Jest to

typowy zawód określany jako „wolny”, wykonywany nie tylko na podstawie umowy o

pracę. Chybiony jest wywód kasacji, że warunek ukończenia wieku emerytalnego „w

czasie wykonywania pracy dziennikarskiej” w rozumieniu powoływanego wyżej § 13

rozporządzenia, spełnia dziennikarz, który wykonuje pracę dziennikarską w rozumie-

niu art. 22 układu zbiorowego pracy dziennikarzy. Chybiony dlatego, że zarówno art.

32 ustawy o FUS, jak i § 13 tego rozporządzenia jednoznacznie odnoszą się tylko do

pracowników, a nie do wszystkich osób wykonujących pracę w szczególnych warun-

kach lub w szczególnym charakterze.

Wobec przytoczenia w kasacji jako jej podstawy wyłącznie naruszenia prawa

materialnego, ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku są dla

Sądu Najwyższego - stosownie do art. 39311

§ 2 k.p.c. - wiążące. Trafnie podniósł

Sąd Apelacyjny, że skoro po 31 października 1995 r. od honorariów wnioskodawcy

5

nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, to należy przyjąć, że

wykonywał on zawód dziennikarza poza stosunkiem pracy.

Wielokrotnie już Sąd Najwyższy wyjaśniał, że przepisy przewidujące prawo do

emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

są przepisami szczególnymi, ich wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna,

podlegają wykładni ścisłej. Stosownie do tej ostatniej wykładni, trafny jest pogląd

Sądu Apelacyjnego, że na podstawie art. 32 ust. 3 pkt 4 ustawy o FUS w związku z §

13 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego, emerytura w wieku 60 lat (dla

mężczyzn) przysługuje tylko tym dziennikarzom, którzy w dniu ukończenia tego

wieku byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę.

Mając powyższe na uwadze, wobec bezzasadności przytoczonej podstawy

kasacyjnej, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

k.p.c. orzekł jak w sentencji wy-

roku.

========================================