I UK 360/04

Wyrok z dnia 23 sierpnia 2005 r.

I UK 360/04

Prawo do jednorazowego odszkodowania pieniężnego z tytułu wypadku

przy pracy należy do spadku po uprawnionym członku rodziny pracownika,

który zmarł wskutek tego wypadku.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2005 r.

sprawy z odwołania Piotra G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działowi w B.-B. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, któremu

uległa Wanda G., na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 8 lipca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powodowie Jan G. i Piotr G. pozwem skierowanym przeciwko Zespołowi Za-

kładów Opieki Zdrowotnej w C. domagali się zasądzenia kwoty 23.058,20 zł z usta-

wowymi odsetkami od dnia 9 stycznia 1998 r. Na uzasadnienie powyższego rosz-

czenia podnosili, że Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. uległa wypadkowi, który wyro-

kiem Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 19 listopada 1997 r. [...] został uznany za

wypadek przy pracy. Powodowie wskazywali, że pozwany odmówił wypłaty jednora-

zowego odszkodowania dla członków rodziny pracownika, który zmarł na skutek wy-

padku przy pracy, informując, że zostanie wypłacone jednorazowe odszkodowanie w

kwocie 8.523 zł zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, który orzekł pro-

centowy uszczerbek na zdrowiu zmarłej 4 marca 1997 r. Wandy G.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej w dniu

31 marca 1999 r. zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na śmierć powoda Jana

2

G. Postępowanie zostało podjęte w dniu 16 listopada 1999 r. z udziałem spadkobier-

cy Jana G. - Piotra G. (syna Jana G.).

Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2000 r. [...] zasą-

dził od Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w C. na rzecz Piotra G. kwotę

40.931,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 18 kwietnia 2000 r.

Sąd stanął na stanowisku, że w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w Cieszy-

nie z dnia 19 listopada 1997 r. [...] wypadek, jakiemu uległa Wanda G. w dniu 5 lute-

go 1997 r., był wypadkiem przy pracy, a ubezpieczona zmarła w trakcie hospitalizacji

w Szpitalu Miejskim w C.

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 27 lipca 2001r. [...] uchylił po-

wyższy wyrok zaskarżony przez pozwanego w części zasądzającej od Zespołu Za-

kładów Opieki Zdrowotnej w C. kwotę 40.931,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 18 kwietnia 2000 r. Uchylając orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego

rozpoznania Sąd Apelacyjny wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Sąd powi-

nien ustalić, czy Piotr G. jest uprawniony do występowania w niniejszym procesie w

imieniu własnym i jako spadkobierca Jana G., czy też jako następca prawny zmarłe-

go ojca. Nadto, Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd dopuścił dowód z opinii Ś. Akademii

Medycznej, przy czym dowód ten został pominięty w ustaleniach Sądu.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej posta-

nowieniem z dnia 13 czerwca 2002 r. przekazał sprawę do rozpoznania Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B.-B. jako organowi właściwemu miejscowo

i rzeczowo. Decyzją z dnia 27 września 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-

Oddział w B.-B. odmówił Piotrowi G. jednorazowego odszkodowania z tytułu wypad-

ku przy pracy, któremu uległa Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. W uzasadnieniu or-

gan rentowy podał, że nie jest właściwy do rozpoznania wniosku w przedmiocie

uprawnień odwołującego się do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku

przy pracy, któremu uległa matka odwołującego się w uspołecznionym zakładzie

pracy. W dacie wydania zaskarżonej decyzji organ rentowy rozpatruje wnioski o jed-

norazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w uspołecznionym zakładzie

pracy w sprawach, które wpłynęły do Oddziału najwcześniej w dacie ogłoszenia

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., czyli w dniu 19

czerwca 2002 r., albo przed tą datą i w sytuacji gdy ZUS nie zdążył jeszcze przesłać

orzeczenia o uszczerbku na zdrowiu do zakładu pracy, co w niniejszej sprawie nie

miało miejsca.

3

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyro-

kiem z dnia 30 marca 2004 r. [...] oddalił odwołanie Piotra G. Sąd pierwszej instancji

ustalił, że Wanda G. w dniu 5 lutego 1997 r. pełniąc obowiązki pielęgniarki przyszpi-

talnej i pracownika socjalnego poślizgnęła się na oblodzonym chodniku i upadła na

podłoże, w wyniku czego doznała urazu prawej kończyny dolnej. Wypadek ten został

uznany za wypadek przy pracy wyrokiem Sądu Rejonowego w Cieszynie z dnia 19

listopada 1997 r. [...]. Sąd ustalił nadto, że Piotr G. nie spełnia warunków do przy-

znania mu renty rodzinnej po zmarłej Wandzie G. Spadek po Wandzie G. na mocy

ustawy nabyli wdowiec Jan G. i syn Piotr G., po połowie każdy. Jan G. będący mał-

żonkiem Wandy G. zmarł w dniu 3 marca 1999 r w C. Spadek po Janie G. nabył syn

Piotr G. w całości. Z uwagi na brak przesłanki materialnoprawnej w postaci legityma-

cji czynnej w odniesieniu do Piotra G., Sąd nie prowadził postępowania dowodowego

mającego na celu ustalenie, czy śmierć ubezpieczonej była bezpośrednim następ-

stwem wypadku jakiemu uległa w dniu 5 lutego 1997 r .

W chwili złożenia pozwu obowiązywała ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 1983 r.,

Nr 30, poz. 144 ze zm.). W chwili orzekania (od 1 stycznia 2003 r. ) obowiązuje na-

tomiast ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zgodnie z art. 46 obowiązującej ustawy

z dnia 30 października 2002 r. do wniosków o jednorazowe odszkodowania zgłoszo-

nych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy obowiązujące w dniu

wydania orzeczenia o uszczerbku na zdrowiu lub stwierdzającego związek śmierci z

wypadkiem albo chorobą zawodową. W niniejszej sprawie orzeczenie lekarza

orzecznika ZUS w sprawie procentowego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego

skutkami wypadku wydane zostało w dniu 25 czerwca 1998 r., czyli w chwili obowią-

zywania ustawy wypadkowej z 12 czerwca 1975 r. W tym stanie rzeczy Sąd stwier-

dził, że do rozstrzygnięcia o uprawnieniu do jednorazowego odszkodowania zasto-

sowanie ma ustawa z 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych. Dalej Sąd przypomniał treść art. 12 ust. 2 pkt. 1-3 ustawy z dnia 12

czerwca 1975 r. Regulacja zawarta w przytoczonych przepisach wskazuje, zdaniem

Sądu, że Piotr G. nie byłby uprawniony do jednorazowego odszkodowania po zmarłej

matce Wandzie G. albowiem nie spełniał w dniu jej śmierci warunków do uzyskania

renty rodzinnej. Nie miał zatem jako syn Wandy G. legitymacji czynnej w toczącym

się procesie. Legitymację czynną w chwili wytoczenia powództwa miał mąż Wandy

4

G. - Jan G. Jan G. zmarł jednak w trakcie toczącego się postępowania. Istotne w tym

stanie rzeczy jest ustalenie czy prawo do jednorazowego odszkodowania podlega

dziedziczeniu przez spadkobierców.

Zasadą prawa cywilnego jest, jak podniósł Sąd, iż generalnie prawa i obo-

wiązki zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców (art. 922 § 1 k.c.) .

Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak

również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby nieza-

leżnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 k.c.). Jak wynika z przyto-

czonych przepisów ustawy wypadkowej z 1975 r. prawo do jednorazowego odszko-

dowania przechodzi na oznaczone osoby, niezależnie od tego czy są one spadko-

biercami.

Sąd stwierdził, że Piotr G. nie miał również legitymacji do występowania w tym

procesie jako spadkobierca Jana G., albowiem prawo do jednorazowego odszkodo-

wania z tytułu śmierci Wandy G. nie weszło do spadku po nim.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniósł Piotr G., zaskarżając wyrok w

całości i zarzucając błędną wykładnię art. 922 k.c.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej wyro-

kiem z dnia 8 lipca 2004 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej w ten sposób, że zasądził od Za-

kładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B.-B. na rzecz Piotra G. kwotę

20.847,60 zł tytułem jednorazowego odszkodowania w związku ze śmiercią Wandy

G. na skutek wypadku przy pracy z dnia 5 lutego 1997 r. wraz z ustawowymi odset-

kami od dnia 7 października 2002 r.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że Zakład

Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B.-B., któremu postanowieniem z dnia 13

czerwca 2002 r. (prawomocnym w dniu 21 czerwca 2002 r.) Sąd Okręgowy w Bielsku

- Białej przekazał sprawę do rozpoznania jako organowi właściwemu miejscowo i

rzeczowo, był właściwy do merytorycznego rozpoznania sprawy Piotra G. o jednora-

zowe odszkodowanie w związku z wypadkiem przy pracy, któremu uległa Wanda G.

W wyroku z dnia 24 kwietnia 2002 r., TK P 5/01, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że

po pierwsze - art. 32 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach

z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest niezgodny z art. 2 oraz art.

32 Konstytucji RP, przez to, że wprowadza nierówne traktowanie pracodawców oraz

osób uprawnionych do odszkodowania i po drugie - art. 32 ust. 1 pkt. 2 tej ustawy w

5

części, w której ogranicza odpowiedzialność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tylko

do pracowników nieuspołecznionych zakładów pracy i członków ich rodzin, jest nie-

zgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji.

Sąd drugiej instancji odnosząc powyższe do sprawy o jednorazowe odszko-

dowanie należne od uspołecznionego zakładu pracy z tytułu wypadku przy pracy, w

sytuacji gdy roszczenie stało się wymagalne w okresie przed ogłoszeniem orzecze-

nia Trybunału, o którym mowa powyżej, uznał, że obowiązkiem wypłaty odszkodo-

wania należy obciążyć ZUS.

Okolicznością bezsporną w sprawie było, iż Piotr G. nie spełniał wymogów do

przyznania renty rodzinnej po zmarłej Wandzie G., zgodnie z art. 12 ust. 1 i 2 pkt. 2

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych. Natomiast - zdaniem Sądu Okręgowego - Piotr G. jako następ-

ca prawny zmarłego Jana G., mógł dochodzić od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

stosownego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, któremu uległa jego matka

Wanda G. Tak więc, po uprawnionym do jednorazowego odszkodowania małżonku

zmarłej, zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. w jego miej-

sce wstąpił Piotr G., zgodnie z art. 922 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.

Od powyższego wyroku organ rentowy wniósł kasację, którą oparł na naru-

szeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

a mianowicie: - art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z

tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych, przez błędną jego wykładnię roz-

szerzającą zamknięty krąg podmiotów wymienionych w tym przepisie jako uprawnio-

nych do jednorazowego odszkodowania, w wyniku przyjęcia przez Sąd drugiej in-

stancji, iż wnioskodawca Piotr G. nabył prawo do wypłaty jednorazowego odszkodo-

wania z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy jego matki Wandy G., jako następca

prawny małżonka zmarłej Jana G. uprawnionego do przedmiotowego odszkodowa-

nia na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, mimo iż nie był uprawnionym człon-

kiem rodziny wymienionym w jej art. 12 ust 2; - art. 922 § 1 k.c., przez niewłaściwe

jego zastosowanie, w wyniku przyjęcia, że prawo do jednorazowego odszkodowania

z tytułu wypadku przy pracy wchodzi do spadku po ojcu odwołującego się, mimo wy-

raźnego wyłączenia tego prawa ze spadku przez art. 922 § 2 k.c., jako należącego

do praw przechodzących na oznaczone osoby bez względu na to, czy są spadko-

biercami, co spowodowało bezpodstawne zasądzenie na rzecz odwołującego się

przedmiotowego odszkodowania, mimo iż nie należał do podmiotowego kręgu osób

6

oznaczonych w art. 12 ust. 2 pkt 1-3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadcze-

niach z tytułu wypadku przy pracy i chorób zawodowych; - art. 190 ust 3 Konstytucji

Rzeczpospolitej Polskiej przez niewłaściwą jego wykładnię w wyniku przyjęcia, że

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., P 5/01, stwierdzający

niekonstytucyjność przepisów art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy wypadkowej 1975 r.,

przez to, że wprowadzają nierówne traktowanie pracodawców oraz osób uprawnio-

nych do odszkodowania oraz ograniczają odpowiedzialność ZUS tylko do pracowni-

ków nieuspołecznionych zakładów pracy - posiada moc wsteczną w przypadku orze-

kania przez sąd co do stanów faktycznych zaistniałych przed datą ogłoszenia orze-

czenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. przed 19 czerwca 2002 r., co spowodowało

niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy wypadkowej z 1975 r., po-

przez uznanie przez sąd, że ZUS wobec niekonstytucyjności tych przepisów jest

zobowiązanym do wypłaty wnioskodawcy Piotrowi G. jednorazowego odszkodowania

z art. 12 ust. 1 ustawy wypadkowej, mimo że wypadek miał miejsce w uspołecznio-

nym zakładzie pracy, tj. Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej, a orzeczenie komisji

lekarskiej ZUS wydane zostało w dniu 25 czerwca.1998 r., tj. przed datą ogłoszenia

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, wniesiono o zmianę zaskarżo-

nego wyroku w całości i oddalenie odwołania oraz o orzeczenie o kosztach postępo-

wania według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest trafny zarzut naruszenia

zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) stanowiącego, że członkami rodziny upraw-

nionymi do odszkodowania są: 1) małżonek, z zastrzeżeniem ust. 3, 2) dzieci własne

i przysposobione, pasierbowie, wnuki, rodzeństwo, spełniające w dniu śmierci pra-

cownika warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej, 3) rodzice, osoby przy-

sposabiające, macocha oraz ojczym, jeżeli w dniu śmierci pracownika lub rencisty

prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli pracownik przyczyniał się

7

w znacznym stopniu do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub

ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony.

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że w toku postępowania o jednora-

zowe odszkodowanie zmarł wnioskodawca Jan G. - małżonek zmarłej ubezpieczonej

Wandy G. oraz że syn zmarłego Piotr G. w dniu śmierci matki, tj. w dniu 4 marca

1997 r. nie spełniał warunków do nabycia prawa do jednorazowego odszkodowania

na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy wypadkowej.

Problemem spornym jest to, czy Piotr G. jako następca prawny zmarłego Jana

G. mógł dochodzić od ZUS stosownego odszkodowania, o którym mowa w tym prze-

pisie, jak twierdzi Sąd drugiej instancji, czy też przeciwnie, nie mógł dochodzić tego

roszczenia, bowiem nie był uprawnionym członkiem rodziny w rozumieniu art. 12 ust.

2 pkt 1 ustawy, jak uważa wnoszący kasację ZUS.

Przede wszystkim należy wskazać, że przepis art. 12 ust. 2 ustawy nie określa

osób, które są uprawnione do otrzymania jednorazowego odszkodowania pieniężne-

go w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenie pieniężne, lecz jedy-

nie określa członków rodziny pracownika, który zmarł wskutek wypadku przy pracy

lub choroby zawodowej, uprawnionych do otrzymania jednorazowego odszkodowa-

nia pieniężnego. Inaczej, przepis ten w żadnym razie nie może być rozumiany jako

określający szczególne następstwo prawne po zmarłym członku rodziny, który

uprzednio zgłosił wniosek o jednorazowe odszkodowanie pieniężne, ponieważ prze-

pis ten nie reguluje w żadnym zakresie sukcesji prawa do odszkodowania, lecz jedy-

nie krąg osób uprawnionych do otrzymania takiego odszkodowania. Inaczej, z prze-

pisu tego wynika jedynie, komu przysługuje prawo do jednorazowego odszkodowa-

nia, natomiast przepis ten nie określa, na kogo przechodzi to prawo w razie śmierci

osoby uprawnionej do odszkodowania. W związku z tym nietrafne jest twierdzenie

organu rentowego, że przepis art. 12 jest przepisem przewidującym następstwo

szczególne, a w konsekwencji wyłączającym zastosowanie przepisu art. 922 k.c.

Przepisy ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób za-

wodowych nie odsyłają - jak czynił to na przykład art. 26 ustawy z 1968 r. o świad-

czeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy odsyłający do

ustawy z 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro-

dzin - do odpowiedniego stosowania przepisów obecnie obowiązującej ustawy sys-

temowej, która stanowi w art. 136 ust. 1, że w razie śmierci osoby, która zgłosiła

wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci

8

wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo do-

mowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła

wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny

uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba; a

ponadto w ust. 2, że osoby wymienione w ust. 1 mają prawo do udziału w dalszym

prowadzeniu postępowania o świadczenia, nieukończonego wskutek śmierci osoby,

która o te świadczenia wystąpiła.

O ile zatem w poprzednim stanie prawnym nie było wątpliwości, że po pierw-

sze - ustawa określała szczególne następstwo prawne po osobie, która zgłosiła

wniosek o jednorazowe odszkodowanie, a następnie zmarła przed ukończeniem po-

stępowania, po drugie - przewidywała prawo następców prawnych tej osoby do

udziału w dalszym postępowaniu w tej sprawie, o tyle w obecnym stanie prawnym, w

którym ustawa wypadkowa nie odsyła do odpowiedniego stosowania ustawy syste-

mowej, obie te kwestie mogą być sporne.

Należy jednak podkreślić, że prawo do jednorazowego odszkodowania jest

prawem majątkowym, które nie wygasa w razie śmierci uprawnionego do jednorazo-

wego odszkodowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1978 r., V

PZP 4/78, OSNCP 1978 nr 10, poz. 173, wpisana do księgi zasad prawnych), lecz

przechodzi po jego śmierci na inne osoby (por. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1968 r., III PZP 59/68, OSNCP 1969, poz. 84,

wpisana do księgi zasad prawnych). Powstaje w związku z tym problem, czy przysłu-

gujące uprawnionemu członkowi rodziny i przez niego niepobrane na skutek śmierci

jednorazowe odszkodowanie pieniężne przewidziane w art. 12 ustawy wypadkowej

należy do spadku po nim, jak uważa Sąd drugiej instancji, lub przechodzi wyłącznie

na innych członków rodziny pracownika, który zmarł w wskutek wypadku przy pracy

lub choroby zawodowej, o ile spełniali w dniu śmierci pracownika przesłanki określo-

ne w art. 12 ust. 2 ustawy. Należy przyjąć, że skoro przepis art. 12 ust. 2 ustawy wy-

padkowej nie reguluje przejścia prawa do jednorazowego odszkodowania na ozna-

czone osoby (nie określa sukcesji tego prawa), a ustawa ta nie odsyła do odpowied-

niego stosowania ustawy systemowej, której art. 136 określa takie szczególne na-

stępstwo prawne, to biorąc także pod rozwagę charakter prawa do jednorazowego

odszkodowania, jako prawa majątkowego niezwiązanego ściśle z osobą zmarłego

uprawnionego do jednorazowego odszkodowania oraz funkcję tego prawa, jaką jest

wyrównanie swoistej szkody, której doznała rodzina wskutek śmierci ubezpieczonego

9

członka tej rodziny, należy podzielić pogląd Sądu drugiej instancji, że po uprawnio-

nym do odszkodowania małżonku zmarłej w jego miejsce - zgodnie z art. 922 § 1 k.c.

- wstąpił syn zmarłego Piotr G. W konsekwencji należy przyjąć, że prawo do jednora-

zowego odszkodowania pieniężnego z tytułu wypadku przy pracy wchodzi do spadku

po uprawnionym - na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wypadkowej - członku rodziny

pracownika, który zmarł wskutek wypadku przy pracy.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 190 ust.

3 Konstytucji RP. Jest bezsporne, że stan prawny w zakresie podmiotów obowiąza-

nych do ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych uległ zmianie w następstwie orzeczenia Trybunału Kon-

stytucyjnego z dnia 24 kwietnia 2002 r., P 5/01, w którym Trybunał stwierdził, że art.

32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych w części, w której ogranicza odpowiedzialność Za-

kładu Ubezpieczeń Społecznych tylko do pracowników nieuspołecznionych zakładów

pracy i członków ich rodzin, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji. Zgodnie z

art. 190 ust. 3 Konstytucji utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego (przepisu

prawa) następuje z dniem ogłoszenia orzeczenia. W konsekwencji od daty ogłosze-

nia orzeczenia Trybunału ZUS ponosi odpowiedzialność z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych zaistniałych po tej dacie niezależnie od „typu" praco-

dawcy (zakładu pracy).

W postanowieniu z dnia 7 grudnia 2000 r., III ZP 27/00 (OSNAPiUS 2001 nr

23, poz. 331); podobnie w uchwale z dnia 23 stycznia 2001 r., III ZP 30/00

(OSNAPiUS 2001 nr 23, poz. 685), Sąd Najwyższy, po rozważeniu różnych możli-

wych interpretacji, jakie stwarza nieprecyzyjny przepis art. 190 Konstytucji w zakresie

skutków orzeczenia Trybunału doszedł do przekonania, że najbardziej właściwa jest

interpretacja, według której, przy przyjęciu, że akt normatywny (przepis) traci moc

obowiązującą jedynie na przyszłość, a więc (a contrario) jego moc obowiązująca roz-

ciąga się na stany faktyczne powstałe przed ogłoszeniem orzeczenia trybunalskiego

- z uwagi na zawarte w tym orzeczeniu autorytatywne (wiążące) stwierdzenie, że akt

ten pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu, nie powinien on

być przez sądy stosowany do określonego stanu faktycznego. Innymi słowy - stwier-

dził Sąd Najwyższy w powołanych orzeczeniach - do momentu ogłoszenia orzecze-

nia Trybunału dany akt normatywny (jego przepis) obowiązuje, ale nie może być w

konkretnych sprawach przez sąd stosowany, w szczególności jeżeli sąd rozstrzyga

10

sprawę, w której chodzi o roszczenia powstałe przed utratą mocy obowiązującej aktu

normatywnego, z którego są one wywodzone, albo które na jego podstawie są za-

przeczane.

Podzielając wymienione stanowisko i odnosząc je do spraw o jednorazowe

odszkodowanie należne od uspołecznionych zakładów pracy z tytułu wypadków przy

pracy (chorób zawodowych), w których roszczenie stało się wymagalne w okresie

przed ogłoszeniem orzeczenia Trybunału, prawidłowo Sąd drugiej instancji obowiąz-

kiem wypłaty odszkodowania obciążył ZUS.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================