II CK 33/05

Sygn. akt II CK 33/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 sierpnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bronisław Czech

SSN Marek Sychowicz

Protokolant Anna Wasiak

w sprawie z powództwa Sławomira S.

przeciwko Bankowemu Towarzystwu Leasingowemu Spółce Akcyjnej

w P., obecnie "B. - Leasing Poland" Spółka Akcyjna

z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 24 sierpnia 2005 r.,

kasacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 marca 2004 r., sygn. akt (...),

oddala kasację i zasądza od pozwanej Spółki na rzecz powoda

kwotę 1.200,- (jeden tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 marca 2004 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w P. w ten sposób, że zasądził od pozwanego Bankowego

Towarzystwa Leasingowego S.A. w P.- obecnie „B.- Leasing Poland" S.A. w W. na

rzecz powoda Sławomira S. kwotę 43.585 zł oddalając powództwo w pozostałym

zakresie oraz w pozostałej części apelację powoda. Wyrok ten zapadł na podstawie

następujących ustaleń i wniosków.

Strony zawarły w dniu 12 sierpnia 1996 r. umowę leasingu operacyjnego,

której przedmiotem było oddanie powodowi przez pozwanego w leasing

samochodu ciężarowego marki … rok produkcji 1996. Powód odebrał pojazd.

Zawierając umowę zapłacił pozwanemu opłatę wstępną w wysokości 51.276,30 zł

netto, uiścił składki z tytułu ubezpieczenia przedmiotu leasingu w wysokości

6.769,50 zł oraz dwie raty leasingowe (za wrzesień i październik 1996 r.) w

wysokości 3.289,30 zł netto. Poniósł również koszty powypadkowej naprawy

samochodu w wysokości 13.151,30 zł. Umowa leasingu została zawarta na 49

miesięcy i przewidywała możliwość nabycia przez powoda samochodu będącego

przedmiotem umowy za cenę stanowiącą równowartość 4445 DEM. W dniu 13

listopada 1996 r. samochód będący przedmiotem umowy został zatrzymany przez

Urząd Celny w R. w związku z próbą przemytu około miliona sztuk papierosów,

której dopuścił się kierujący pojazdem Krzysztof K., pracownik powoda. Powód

zawiadomił pozwanego o zajęciu samochodu, jak również podjął działania

zmierzające do jego odzyskania. Jednocześnie pozwany zwrócił się do niemieckich

władz celnych o wydanie samochodu. Ostatecznie decyzja o zajęciu została

uchylona wyrokiem Sądu Administracyjnego w N. i samochód zwrócono

pozwanemu, który w dniu 17 maja 1997 r. sprzedał go osobie trzeciej. Wcześniej,

w dniu 28 listopada 1996 r. złożył powodowi oświadczenie o rozwiązaniu umowy

leasingu ze skutkiem natychmiastowym w związku z utratą przedmiotu leasingu

i poniesieniem szkody. Postępowanie prowadzone przez niemieckie organy

ścigania doprowadziło do ustalenia, że powód nie miał nic wspólnego z ujawnioną

3

próbą przemytu i dochował należytej staranności w celu uniknięcia wykorzystania

samochodu do przemytu. Całą odpowiedzialność ponosi kierowca samochodu oraz

osoby z nim współdziałające.

Sąd pierwszej instancji dokonując oceny tak ustalonego stanu faktycznego

przyjął, że wypowiedzenie umowy przez pozwanego ze skutkiem natychmiastowym

nie miało podstaw i - co za tym idzie - było bezskuteczne. Powód nie ponosi

odpowiedzialności za działania kierowcy podjęte przy okazji wykonywanej pracy.

Jednak powód nie wykazał, że pomiędzy poniesioną przez niego szkodą

a zachowaniem pozwanego (wypowiedzeniem umowy) zachodzi związek.

Zarówno bowiem opłata wstępna, jak i raty leasingowe musiały zostać uiszczone

niezależnie od okresu, na jaki umowa została zawarta. Także składka

ubezpieczeniowa oraz koszty naprawy samochodu obciążały leasingobiorcę i nie

wzbogaciły pozwanego.

W wyniku apelacji powoda Sąd Apelacyjny dokonał zmiany wyżej opisanej.

Z uwagi na to, że powód nie kwestionował poczynionych ustaleń Sąd drugiej

instancji dokonał jedynie odmiennej oceny faktów. Wskazał, że umowa leasingu

operacyjnego zawarta przez strony jeszcze przed wprowadzeniem tego typu

umowy do kodeksu cywilnego była dopuszczalna na podstawie art. 3531

k.c.,

a strony kształtując jej treść posłużyły się ogólnymi warunkami umowy leasingu

operacyjnego dla przedmiotów gotowych. W świetle tych ogólnych warunków

należy uznać wypowiedzenie umowy ze skutkiem natychmiastowym przez

pozwaną Spółkę za bezskuteczne, gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek

uzasadniających złożenie takiego oświadczenia. Zajęcie przedmiotu leasingu przez

celne władze niemieckie miało przejściowy charakter i nie mogło być utożsamiane

z jego utratą. Odpowiedzialność za ujawnioną próbę przemytu papierosów nie

obciąża powoda. Rozwiązanie umowy nie mogło także nastąpić na podstawie art.

667 § 2 k.c. stosowanego odpowiednio. Skoro zatem wypowiedzenie umowy

leasingu ze skutkiem natychmiastowym było bezskuteczne, pozwana Spółka

powinna była, wbrew odmiennej ocenie dokonanej przez Sąd pierwszej instancji,

po odzyskaniu przedmiotu leasingu zwrócić go powodowi. Nie dokonując tego

zwrotu, jak również sprzedając samochód osobie trzeciej, leasingodawca

nienależycie wykonał umowę łączącą go z powodem i ponosi za to

4

odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c. Powód poniósł szkodę w postaci, jak

ostatecznie wskazał, utraty opłaty wstępnej oraz kosztów naprawy. W tym

względzie Sąd drugiej instancji wskazał, że powoda obciążał obowiązek uiszczenia

opłaty wstępnej, której wielkość zostaje obliczona z uwzględnieniem czasu trwania

umowy leasingu. W każdej racie leasingowej, a tym bardziej takiej, która stanowi

30% wartości przedmiotu leasingu, mieści się część wartości rzeczy określonej

ceną jej zakupu przez leasingodawcę, a także pozostałe koszty związane

z obsługą umowy i obliczone na przewidziany czas trwania tej umowy.

W niniejszej sprawie strony ustaliły czas trwania umowy na 49 miesięcy. W tej

sytuacji, gdy zakończenie umowy następuje po upływie kilku miesięcy,

leasingobiorca ma prawo żądać zwrotu stosownej części poniesionej opłaty.

Nie można bowiem przyjąć, że opłata ta w całości należy się leasingodawcy.

Pozwanemu należy się jedynie 15% opłaty, gdyż odzwierciedla to relację pomiędzy

umówionym a rzeczywistym czasem trwania leasingu.

Za niezasadne uznał natomiast Sąd drugiej instancji żądanie zwrotu kosztów

naprawy samochodu poniesionych przez powoda, gdyż, zgodnie z treścią zawartej

umowy, koszty te obciążały powoda także w sytuacji jej wcześniejszego

rozwiązania.

Kasacja pozwanej Spółki oparta została jedynie na podstawie naruszenia

prawa materialnego. Skarżąca wskazuje naruszenie, i to w sposób oczywisty, art.

667 § 2 k.c. przez jego błędną wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie

przesłanki umożliwiającej wypowiedzenie umowy ze skutkiem natychmiastowym

oraz niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z treści kasacji pozwanej Spółki wynika, że broni ona stanowiska, iż

dokonane przez nią wypowiedzenie umowy ze skutkiem natychmiastowym było

uzasadnione, gdyż spełniona została wynikająca z art. 667 § 2 k.c. przesłanka

zaniedbania rzeczy do stopnia, w którym zostaje ona narażona na

niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia. Najkrócej ujmując, pozwana wskazuje,

że samo stwierdzenie, iż powód nie brał udziału w próbie przemytu papierosów nie

jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że wykazywał należytą troskę o przedmiot

5

leasingu. Braku należytej troski o samochód upatruje w niewłaściwym sprawdzeniu

pojazdu przed podróżą do Niemiec i twierdzi, że przeprowadzenie przez powoda

oględzin samochodu w sposób należyty doprowadziłoby do ujawnienia

przestępczych przeróbek pojazdu.

Takie stanowisko zawiera w sobie nie tylko negatywną ocenę wniosków

wywiedzionych przez Sąd drugiej instancji ze zgromadzonych dowodów, ale także

wskazanie na nieprawidłowość poczynionych w sprawie ustaleń. Z uzasadnienia

wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że przy dokonywaniu załadunku w dniu

12 listopada 1996 r. powód dochował należytej staranności w celu uniknięcia

wykorzystania samochodu do przemytu papierosów. Sąd pierwszej instancji

dokonał zatem ustalenia, w jaki sposób zachował się powód przy załadunku towaru

oraz ocenił, że jego zachowanie było prawidłowe, a więc że dochował należytej

staranności i nie można postawić mu zarzutu zaniedbania rzeczy będącej

przedmiotem umowy. Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny podtrzymując ocenę,

że nie zostały spełnione przesłanki wynikające ze stosowanego odpowiednio art.

667 § 2 k.c. uzasadniające wypowiedzenie umowy ze skutkiem natychmiastowym.

W takiej sytuacji nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu

Apelacyjnego z powołaniem się jedynie na podstawę naruszenia prawa

materialnego. Jak bowiem wskazano, w grę wchodzi nie tylko ocena prawna, ale

także ustalenie określonych faktów (zachowania się powoda przy załadunku towaru

przed podróżą do Niemiec). Skarżąca Spółka nie kwestionuje zaś ustaleń, a jedynie

wskazuje na nieprawidłową wykładnię art. 667 § 2 k.c.

Takie skonstruowanie zarzutów kasacji i ich uzasadnienia prowadzi do

wniosku, że wskazana podstawa jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.

Jak już wskazano, w sprawie ustalono, że powodowi nie można przypisać

zaniedbań, przeciwnie - z poczynionych ustaleń wynika, że dochował należytej

staranności w celu uniknięcia wykorzystania samochodu do przemytu.

Kwestionowanie tych ustaleń nie jest możliwe w ramach zarzutu naruszenia art.

667 § 2 k.c. Odmienna ocena występującej sytuacji zaprezentowana przez

skarżącą Spółkę musi być oceniona jako pozbawiona podstaw.

Należy zwrócić również uwagę, że Sąd Apelacyjny nie prezentował

6

stanowiska, zgodnie z którym treść art. 667 § 2 k.c. ogranicza się jedynie do

przesłanki sprzecznego z ustawą lub przeznaczeniem używania rzeczy

(zachowania aktywnego). Z uzasadnienia orzeczenia w żadnym razie wniosek taki

nie wynika, a Sąd, podzielając pogląd Sądu Okręgowego co do bezskuteczności

wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym przez leasingodawcę,

wyraźnie odwołał się do zachowania przez powoda należyte staranności w celu

uniknięcia wykorzystania samochodu do przemytu. Oczywiście trafne jest natomiast

stanowisko skarżącego, że dla wypowiedzenia umowy ze skutkiem

natychmiastowym nie jest konieczne, aby nastąpiła utrata rzeczy - wystarczy, gdy

istnieje takie niebezpieczeństwo. Niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia rzeczy

musi zostać spowodowane zaniedbaniami leasingobiorcy (najemcy). Jednak

z ustaleń dokonanych w rozpoznawanej sprawie i - jak wskazano, nie

zakwestionowanych przez skarżącą Spółkę - wynika, że takich zaniedbań

nie można powodowi przypisać.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako pozbawioną

usprawiedliwionych podstaw kierując się treścią art. 39312

k.p.c. mającym

w sprawie zastosowanie na mocy art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz.U. 2005, nr 13, poz. 98). O kosztach orzeczono zgodnie z art.

98 § 1 i art.108 § 1 k.p.c.

db

/tp/