I PK 5/05

Wyrok z dnia 6 września 2005 r.

I PK 5/05

Wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę na czas określony za-

wartej z lekarzem-rezydentem może nastąpić tylko z przyczyn, które uniemożli-

wiają szkolenie specjalizacyjne, wymienionych w § 19 ust. 1 rozporządzenia

Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i leka-

rzy stomatologów. W razie wypowiedzenia tej umowy bez wskazania przyczyny

uzasadniającej jej rozwiązanie, pracownikowi przysługują roszczenia określone

w art. 56 w związku z art. 59 k.p.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie S: Katarzyna

Gonera, Zbigniew Hajn (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2005 r.

sprawy z powództwa Dagmary B. przeciwko Uniwersyteckiej Klinice Stomatologicz-

nej w K. - Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej o przywrócenie

do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 17 sierpnia 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z pozo-

stawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Dagmara B. domagała się przed Sądem Rejonowym dla Krakowa -

Nowej Huty w Krakowie uznania za bezskuteczne wypowiedzenia jej umowy o pracę

zawartej na czas określony, dokonanego przez pozwaną Uniwersytecką Klinikę Sto-

matologiczną w K., wnosząc ostatecznie o przywrócenie jej do pracy na dotychcza-

sowych warunkach. W ocenie powódki rozwiązanie umowy o pracę naruszyło przepi-

sy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji

lekarzy i lekarzy stomatologów, które w § 10 ust. 8 oraz § 19 ust. 1 wymienia sytua-

2

cje uprawniające stronę pozwaną do rozwiązania umowy o pracę. Stwierdziła także,

że wskazane jej ustnie motywy nie mogły stanowić skutecznej podstawy wypowie-

dzenia. Nie może ona bowiem ponosić negatywnych konsekwencji nieprzekazania

przez Ministerstwo Zdrowia środków na finansowanie etatu rezydenta, w sytuacji gdy

nieprzekazanie środków na ten cel, wyniknęło z przyczyn leżących po stronie strony

pozwanej, a nieobecność kierownika specjalizacji nie przeszkadzała w odbywaniu

specjalizacji, ponieważ kierownik wyznaczył zastępcę.

Uniwersytecka Klinika Stomatologiczna w K. domagała się oddalenia po-

wództwa. Pozwana wskazała, że w umowie o pracę strony przewidziały klauzulę z

art. 33 k.p., umożliwiającą wypowiedzenie umowy, a powódka nie zakwestionowała

jej przy podpisywaniu umowy oraz w czasie jej trwania. Istniały uzasadnione przy-

czyny wypowiedzenia umowy, zaś fakt nieotrzymania środków na odbywanie specja-

lizacji przez powódkę nie został w żaden sposób spowodowany działaniami strony

pozwanej. Nie zostały także naruszone przepisy powołanego przez powódkę rozpo-

rządzenia, gdyż odnoszą się one do sytuacji, w której lekarz nie może realizować lub

kontynuować szkolenia specjalizacyjnego, co nie jest równoznaczne z rozwiązaniem

umowy o pracę.

Zaskarżonym w kasacji wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki od

wyroku Sądu Rejonowego, oddalającego jej powództwo. Zgodnie z ustaleniami,

przyjętymi w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku, Dagmara B. była zatrud-

niona w pozwanej Klinice na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony

od 3 marca 2003 r. do 28 lutego 2006 r., na stanowisku lekarza stomatologa - rezy-

denta. Umowa zawierała klauzulę dopuszczającą możliwość jej wcześniejszego roz-

wiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem. W dniu 10 lipca 2003 r. powódka

otrzymała pisemne wypowiedzenie tej umowy, którego dwutygodniowy okres upłynął

26 lipca 2003 r. Oświadczenie pisemne nie zawierało uzasadnienia wypowiedzenia.

W apelacji powódka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepi-

sów rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjaliza-

cji lekarzy i lekarzy stomatologów, a zwłaszcza jego § 7 i § 10 ust. 8 w związku z §

19, przez błędną ich interpretację oraz naruszenie przepisów prawa procesowego,

zwłaszcza art. 217 k.p.c., przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w

sprawie.

Rozpoznając apelację powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji, Sąd Okrę-

gowy stwierdził, że podstawą jej zatrudnienia była umowa o pracę, zawarta na czas

3

określony w celu doskonalenia zawodowego, obejmującego realizację programu

specjalizacji zwanej „rezydenturą", wymieniona w § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy stomatolo-

gów (Dz.U. Nr 83, poz. 905 ze zm.). Zdaniem Sądu, ani przepisy ustawy z 5 grudnia

1996 r. o zawodzie lekarza, ani przepisy wymienionego rozporządzenia, nie zawie-

rają uregulowań, z których wysnuć należałoby wniosek, że w przypadkach, gdy leka-

rze „rezydenci" odbywają specjalizację w ramach umów o pracę zawartych na czas

określony, to ich stosunki pracy podlegają szczególnemu, odmiennemu od ustalone-

go w Kodeksie pracy reżimowi rozwiązywania lub, że możliwość ich rozwiązania

ograniczona została do ściśle określonych przypadków. Pogląd apelującej, jakoby

takimi szczególnymi przepisami były wskazane przez nią paragrafy rozporządzenia,

w tym § 19 ust. 1, jest bezzasadny. W § 19 określono enumeratywnie przypadki, w

których lekarz nie może realizować lub kontynuować szkolenia specjalizacyjnego, co

nie jest jednoznaczne z enumeratywnym wyliczeniem przypadków dopuszczalności

rozwiązywania umów o pracę zawartych z lekarzami odbywającymi specjalizację.

Trafny zatem jest pogląd, że w sytuacji, gdy powódka zakwestionowała wypowiedze-

nie umowy o pracę zawartej z nią na czas określony, do oceny zasadności jej po-

wództwa stosować należało art. 50 § 3 k.p., określający wyczerpująco roszczenia

pracownika w razie rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony. Przepis

ten stanowi, że jeżeli rozwiązanie tego rodzaju umowy nastąpiło z naruszeniem

przepisów o wypowiadaniu, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie. Z

art. 50 § 3 k.p. wynika jednoznacznie, że zasadą jest, iż istnieje jedna podstawa

kwestionowania wypowiedzenia umowy terminowej, to jest naruszenie przepisów

dotyczącej takiej umowy, oraz jedno roszczenie, którym jest odszkodowanie. Z mocy

art. 50 § 5 k.p., przepisu art. 50 § 3 k.p. nie stosuje się jedynie do rozwiązania

umowy o pracę na czas określony z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macie-

rzyńskiego, co sprawia, że tylko w ściśle określonych przypadkach ustawodawca

zezwala na odpowiednie stosowanie art. 45 w związku z art.177 k.p. Skoro więc wy-

powiedzenie umowy o pracę, zawartej z powódką na czas określony, nie stwarzało

po jej stronie z mocy ustawy roszczenia o uznanie takiego wypowiedzenia za nie-

uzasadnione ani o przywrócenie do pracy, domaganie się roszczeń zgłoszonych w

tej sprawie było bezpodstawne. Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, że Kodeks pracy

przewiduje - na zasadzie wyjątku - dopuszczalność wcześniejszego rozwiązania

umowy na czas określony dłuższy niż 6 miesięcy za dwutygodniowym wypowiedze-

4

niem, gdy przy jej zawieraniu strony tak postanowiły (art. 33). W przypadku powódki

nie można mówić o zakazie wypowiedzenia umowy terminowej, gdyż obie strony

przyjęły możliwość wcześniejszego jej rozwiązania w drodze wypowiedzenia, a po-

wódka skuteczności prawnej tej klauzuli nigdy nie kwestionowała. Bezpodstawnie

również apelująca zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenie art. 217 k.p.c. Zgodnie

z art. 30 § 4 k.p., tylko oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę

zawartej na czas nieokreślony oraz o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedze-

nia powinno wskazywać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie lub rozwiązanie

umowy. Oznacza to, że pracodawca wypowiadający umowę o pracę na czas okre-

ślony nie miał prawnego obowiązku wskazania powódce jego o przyczyny, zaś Sąd

pierwszej instancji rozpoznając sprawę niniejszą nie był zobowiązany do przeprowa-

dzania w tym przedmiocie postępowania dowodowego, które w tej sytuacji było bez-

przedmiotowe. Wobec tego kwestia zasadności wypowiedzenia umowy powódce

była w niniejszym sporze, z uwagi na treść art. 50 § 3 k.p., w sensie o jakim mowa w

art. 227 k.p.c., nieistotna, a w konsekwencji Sąd pierwszej instancji władny był pomi-

nąć środki dowodowe, które powódka zgłosiła w celu wykazywania bezzasadności

wypowiedzenia.

W kasacji powódka zarzuciła wyrokowi Sądu Okręgowego naruszenie przepi-

sów prawa materialnego - rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r.

w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy stomatologów, a zwłaszcza jego § 7 ust. 1, §

10 ust. 8 w związku z § 19 ust. 1 pkt 1, 2 i 5, poprzez błędną ich interpretację pole-

gającą na przyjęciu, że nie są one przepisami szczególnymi w stosunku do przepi-

sów Kodeksu pracy w części dotyczącej zawierania umów o pracę w trybie rezyden-

tury i ich rozwiązywania oraz błędne zastosowanie przez Sądy orzekające art. 50 § 3

k.p., przez przyjęcie, że powódce należałoby się tylko odszkodowanie.

Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w całości i przeka-

zanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o zmianę tego wyroku w całości i orze-

czenie zgodnie z żądaniem powódki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona. W szczególności trafny okazał się zarzut narusze-

nia przez zaskarżony wyrok art. 50 § 3 k.p. Status lekarza rezydenta określa rozpo-

rządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i

5

lekarzy stomatologów (Dz.U. Nr 83, poz. 905 ze zm. - dalej powoływane, jako „rozpo-

rządzenie”), wydane na podstawie art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o

zawodzie lekarza (Dz.U. z 1997 r. Nr 28, poz. 152 ze zm.). W świetle rozporządzenia

rezydentura jest specjalizacją odbywaną przez lekarza na podstawie umowy o pracę,

zawartej na czas określony z jednostką organizacyjną prowadzącą specjalizację, w

celu doskonalenia zawodowego obejmującego realizację programu specjalizacji (§ 7

ust. 1). Jak wynika z tego aktu rezydentura jest szczególnym, uprzywilejowanym try-

bem odbywania specjalizacji. Status rezydenta mogą uzyskać jedynie lekarze za-

kwalifikowani do odbywania specjalizacji w tym trybie po postępowaniu kwalifikacyj-

nym, którzy w danej dziedzinie medycyny uzyskali największą liczbę punktów (§ 12a

ust. 5). Liczbę rezydentur w skali kraju i poszczególnych województw określa mini-

ster właściwy do spraw zdrowia. Minister ustala także zasadnicze wynagrodzenie

miesięczne rezydenta i zapewnia środki finansowe niezbędne do odbywania specja-

lizacji w ramach rezydentury, które przekazuje jednostce organizacyjnej prowadzącej

szkolenie lub zatrudniającej rezydentów na podstawie zawartej z nią umowy (§ 32

ust. 3-5, 6 i 6a). Umowa o pracę w ramach rezydentury zawierana jest na podstawie

skierowania wydanego przez wojewódzkie centrum zdrowia publicznego na okres

odpowiadający okresowi trwania specjalizacji (§ 10 ust.1 i 2). W razie przedłużenia

specjalizacji z przyczyn enumeratywnie wskazanych w § 10 ust. 3 - 5, np. z powodu

stażu zagranicznego lub urlopu macierzyńskiego, jednostka organizacyjna prowa-

dząca specjalizację zawiera z lekarzem umowę o pracę na czas określony, odpowia-

dający sumie okresów przedłużających specjalizację (§ 10 ust. 6). W kwestii rozwią-

zania tej umowy rozporządzenie stanowi, że jeśli nastąpi to przed ukończeniem spe-

cjalizacji, lekarz powinien kontynuować jej odbywanie w trybie określonym w § 7 ust.

2, to znaczy w trybie przewidzianym dla osób, które nie zostały zakwalifikowane do

odbywania specjalizacji w trybie rezydentury. Nie dotyczy to przypadków zawiesze-

nia lekarza w prawie wykonywania zawodu, ograniczenia lekarza w wykonywaniu

określonych czynności medycznych i przerwania szkolenia specjalizacyjnego leka-

rza, na wniosek kierownika specjalizacji po uzyskaniu opinii konsultanta wojewódz-

kiego i właściwej okręgowej izby lekarskiej (§ 10 ust. 8 w związku z § 19 ust. 1,2 i 5).

Jeżeli lekarz, z którym rozwiązano umowę o pracę w ramach rezydentury z przyczyn

przez niego zawinionych, nie kontynuuje odbywania specjalizacji lub nie ukończy jej

w terminie, to zwraca on koszty szkolenia specjalizacyjnego. O skreśleniu lekarza z

rejestru lekarzy i lekarzy stomatologów odbywających specjalizację na obszarze

6

danego województwa i przyczynach tego skreślenia wojewódzki ośrodek informuje

niezwłocznie ministra właściwego do spraw zdrowia (§ 10 ust. 9).

Należy uznać, że w świetle przedstawionej wyżej regulacji, trafne jest zawarte

w kasacji twierdzenie, iż przepisy dotyczące umowy o pracę na czas określony za-

wieranej z lekarzem - rezydentem są przepisami szczególnymi w stosunku do prze-

pisów Kodeksu pracy, normujących ten typ umowy, a umowa z rezydentem jest

szczególnym rodzajem umowy na czas określony. Przede wszystkim umowa ta jest

istotnym składnikiem rezydentury, stanowiącym, jak wynika z § 7 ust. 1 rozporządze-

nia, jej element pojęciowy. Czas jej trwania został ściśle powiązany z czasem trwania

szkolenia specjalizacyjnego w ramach rezydentury. Jak wyżej wskazano jest ona

zawierana na czas trwania specjalizacji w ramach rezydentury, a w razie przedłuże-

nia tego czasu, jednostka służby zdrowia prowadząca specjalizację ma obowiązek

zawarcia dalszej umowy na czas określony, odpowiadający okresowi przedłużenia.

Regulacja ta wskazuje jasno, że umowa o pracę z rezydentem powinna trwać przez

cały okres specjalizacji. Wynika stąd, że w zamiarze prawodawcy umowa o pracę na

czas określony jest instrumentem służącym uzyskaniu specjalizacji przez rezydenta i

czynnikiem stabilizującym jego status, poprzez zagwarantowanie mu pewności za-

trudnienia przez cały czas trwania specjalizacji. Taki cel umowy o pracę z rezyden-

tem wynika również z całej konstrukcji tej formy specjalizacji, w tym zwłaszcza z jej

finansowania ze środków publicznych na podstawie umowy między ministrem zdro-

wia a jednostką prowadzącą specjalizację, oraz z celu rezydentury, którym jest za-

pewnienie specjalistów w priorytetowych specjalnościach medycznych i kształcenie

w tym trybie lekarzy, którzy z najlepszymi wynikami przeszli postępowanie kwalifika-

cyjne.

Nie ulega wątpliwości, że wskazana ratio legis regulacji rezydentury zostałaby

przekreślona przez uznanie dopuszczalności rozwiązania przez pracodawcę - jed-

nostkę organizacyjną prowadzącą specjalizację, umowy o pracę z rezydentem w

sposób dyskrecjonalny, bez wskazania przyczyn uzasadniających jej rozwiązanie.

Uznanie takiej możliwości mogłoby też prowadzić do przekreślenia wysiłków lekarza,

który z sukcesem przeszedł trudne postępowanie kwalifikacyjne, a także do strat

społecznych, wynikających z nieukończenia specjalizacji przez lekarza oraz utraty

publicznych środków już włożonych w jego szkolenie. W tej sytuacji brak wyraźnego

uregulowania w rozporządzeniu kwestii wypowiadania tej umowy nie może oznaczać

mechanicznego odesłania do art. 33 k.p., który dopuszcza wypowiedzenie umowy

7

terminowej zawartej na okres dłuższy niż 6 miesięcy (i bez podania przyczyny uza-

sadniającej rozwiązanie), wprowadzając w ten sposób wyjątek od zasady nierozwią-

zywalności tego rodzaju umów. Takie mechaniczne stosowanie wskazanego prze-

pisu stałoby w sprzeczności z wynikającą z rozporządzenia zasadą trwania umowy o

pracę z rezydentem przez cały okres specjalizacji. W tej sytuacji należy przyjąć, że

wypowiedzenie tej umowy może nastąpić tylko z przyczyn, które uniemożliwiają

szkolenie specjalizacyjne. Przyczyny te wymienia w szczególności § 19 ust. 1 rozpo-

rządzenia (zawieszenie lekarza w prawie wykonywania zawodu, ograniczenie leka-

rza w wykonywaniu określonych czynności medycznych, niepodjęcie przez lekarza

szkolenia specjalizacyjnego w okresie 3 miesięcy od dnia wskazanego jako dzień

rozpoczęcia specjalizacji na skierowaniu wystawionym przez wojewódzki ośrodek,

zaprzestanie przez lekarza odbywania specjalizacji, przerwanie szkolenia specjaliza-

cyjnego lekarza, na wniosek kierownika specjalizacji po uzyskaniu opinii konsultanta

wojewódzkiego i właściwej okręgowej izby lekarskiej, upływ okresu, w którym lekarz

był zobowiązany ukończyć specjalizację). Obowiązek pracodawcy wskazywania

przyczyn rozwiązania umowy o pracę z rezydentem wynika pośrednio także z wyraź-

nego brzmienia § 10 ust. 9 rozporządzenia. Przepis ten, jak już wyżej wskazano, sta-

nowi, że lekarz z którym rozwiązano umowę o pracę w ramach rezydentury z przy-

czyn przez niego zawinionych powinien zwrócić koszty szkolenia, jeśli nie kontynuuje

specjalizacji poza rezydenturą. Należy także zauważyć, że uzależnienie wypowie-

dzenia umowy o pracę na czas określony od wskazania przyczyny uzasadniającej jej

rozwiązanie występuje również w odniesieniu do umów na czas określony zawartych

w celu przygotowania zawodowego (art. 195 § 2 w związku z art. 196 k.p.), realizują-

cych cele szkoleniowe, a przez to zbliżonych do rezydentury.

Na koniec należy wyjaśnić, że wobec braku uregulowania skutków wypowie-

dzenia rezydentowi umowy o pracę zawartej na czas określony bez wskazania przy-

czyny uzasadniającej jej rozwiązanie, pracownikowi przysługują roszczenia określo-

ne w stosowanych a simili przepisach art. 56 w związku z art. 59 k.p. (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998, I PKN 414/98, OSNAPiUS1999 nr 24, poz.

779).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39313

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108

§ 2 k.p.c. w związku z art. 39319

k.p.c.

========================================