II PK 13/05

Wyrok z dnia 20 września 2005 r.

II PK 13/05

1. Dla nauczyciela akademickiego zatrudnionego w państwowej uczelni

medycznej bezpośrednim źródłem praw i obowiązków związanych z udziela-

niem świadczeń zdrowotnych, w tym świadczeń udzielanych w ramach dyżu-

rów lekarskich, jest odrębna umowa o pracę bądź umowa zlecenia zawarta ze

szpitalem (oddziałem) klinicznym, który odpowiada za niewykonanie jego obo-

wiązków wynikających z tej umowy.

2. Państwowa uczelnia medyczna może ponosić odpowiedzialność od-

szkodowawczą za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązku zagwa-

rantowania nauczycielowi akademickiemu wykonywania zadań określonych w

art. 99 i 100 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr

65, poz. 385 ze zm.).

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Krystyna Bednarczyk, Beata Gudowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2005 r.

sprawy z powództwa Ewy S. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Szpitalowi Kli-

nicznemu [...] w S. oraz P. Akademii Medycznej w S. o ustalenie, na skutek kasacji

P. Akademii Medycznej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Szczecinie z dnia 29 października 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w

Szczecinie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem

częściowym z dnia 24 października 2003 r. [...] zasądził (od P. Akademii Medycznej

w S. na rzecz powódki Ewy S. kwotę16.617, 60 zł tytułem wynagrodzenia za okres

2

od 1 stycznia 1999 r. do końca marca 2001 r. (oddalił powództwo w stosunku do Sa-

modzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego [...] w S.) i ustalił, że powódkę łączył z

pozwanym Samodzielnym Publicznym Szpitalem Klinicznym [...] w S. stosunek pracy

od 29 marca 2001 r. Sąd ustalił, że Ewa S. ma prawo wykonywania zawodu lekarza

dentysty od dnia 15 października 1984 r. Powódka jest pracownikiem dydaktyczno -

naukowym PAM od 8 października 1984 r. na podstawie mianowania, w tym od 1

lipca 1994 r. na stanowisku adiunkta Kliniki Chirurgii Szczękowo - Twarzowej w Ka-

tedrze Chirurgii Szczękowo - Twarzowej i Stomatologicznej P. Akademii Medycznej

w S. Do jej obowiązków należy prowadzenie zajęć dydaktycznych ze studentami,

leczenie chorych hospitalizowanych w Klinice i prowadzenie pracy naukowo badaw-

czej.

W dniu 18 kwietnia 1985 r. powódka zawarła z Państwowym Szpitalem Kli-

nicznym [...] w S. umowę o pracę, na mocy której powierzono jej obowiązki lekarza

dyżurnego na okres stażu podyplomowego. Następnie powódka zawarła umowę o

pracę z Państwowym Szpitalem Klinicznym [...] w S., na mocy której PSK [...] zatrud-

nił ją w Klinice Chirurgii Szczękowo - Twarzowej na okres zatrudnienia w PAM przy

wykonywaniu pracy w zakresie działalności leczniczo - usługowej na rzecz Szpitala w

wymiarze 3 godzin dziennie i powierzył obowiązki młodszego asystenta. W zakresie

wynagrodzenia umowa odsyłała do obowiązującego wówczas zarządzenia Ministra

Zdrowia i Opieki Społecznej i jednocześnie ustalała stawkę na kwotę 3.500 zł.

Od czasu zawarcia tej umowy do września 1996 r. powódka pełniła w Klinice

dyżury lekarskie i leczyła pacjentów. Od początku września 1996 r. Kierownik Kliniki

prof. Sylwester K. zaprzestał przydzielania powódce dyżurów lekarskich oraz pozba-

wił ją możliwości samodzielnego leczenia pacjentów w przydzielonych lekarzom

salach chorych. Od tego też czasu PSK [...] zaprzestał wypłacać powódce wynagro-

dzenie. Na skutek powództwa wytoczonego przez powódkę w roku 1996 przeciwko

szpitalowi, a następnie rozszerzonego na P. Akademię Medyczną w dniu 21 czerwca

1999 r. w Sądzie Okręgowym w Szczecinie zapadł wyrok nakazujący PAM dopusz-

czenie powódki do leczenia chorych i pełnienia dyżurów lekarskich w Klinice Chirurgii

Szczękowo - Twarzowej P. Akademii Medycznej w S. i zapłatę odszkodowania za

okres od 1 października 1996 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. Powództwo względem

Państwowego Szpitala Klinicznego [...] w S. zostało oddalone. Postępowanie toczyło

się w trzech instancjach. Sąd Apelacyjny zmienił o tyle wyrok Sądu Okręgowego, iż

3

zasądził na rzecz powódki również wynagrodzenie. Wyrok uprawomocnił się w dniu 2

sierpnia 2000 r.

PAM wypłaciła powódce wynagrodzenie za okres od września 1996 r. do

końca grudnia 1998 r., powódka jednak nadal po 31 grudnia 1998 r. nie była dopusz-

czana do pełnienia dyżurów lekarskich oraz do leczenia chorych w Klinice Chirurgii

Szczękowo - Twarzowej PSK [...], który z dniem 1 stycznia 1999 r. stał się Samo-

dzielnym Publicznym Szpitalem Klinicznym [...]. Kierownikiem Kliniki i równocześnie

ordynatorem Oddziału Chirurgii Szczękowo - Twarzowej SPSK [...] pozostał Sylwe-

ster K., który wciąż nie zgadzał się na pracę powódki w swojej Klinice. Ewa S. trzy-

krotnie zwracała się do rektora PAM o dopuszczenie jej do pracy w Klinice, jednak

nie otrzymała żadnej odpowiedzi.

W styczniu 1999 r. PSK [...] przygotował dla powódki umowę o pracę, która

jednak nie została jej przedłożona do podpisu wobec braku zgody Sylwestra K. na

zatrudnienie powódki w kierowanej przez niego Klinice. Powódka, choć nadal nie

była dopuszczana do pracy w Klinice Szczękowo - Twarzowej, przychodziła codzien-

nie do szpitala i przebywała w nim, co najmniej w godzinach od 800

do 1100

. W dniu

18 czerwca 1999 r. rektor PAM oraz dyrektor SPSK [...] zawarli umowę, której przed-

miotem było określenie zasad prowadzenia przez PAM działalności dydaktycznej i

badawczej w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z § 2 tej

umowy Szpital zobowiązał się udostępnić Akademii 12 Oddziałów, w tym Oddział

Chirurgii Szczękowo - Twarzowej i Stomatologicznej. Stosownie do § 7 umowy od-

działami tymi kierują kierownicy odpowiednich Katedr i Klinik Akademii powołani

przez rektora Akademii. Kierownik Katedry i Kliniki odpowiada przed rektorem za

działalność dydaktyczną i naukową, a przed dyrektorem Szpitala za udzielanie

świadczeń zdrowotnych. Szpital zatrudnia w Oddziale Szpitala dla realizacji swoich

zadań statutowych personel lekarski w tym na zasadach, określonych w § 8 również

nauczycieli akademickich. Zgodnie, zaś z § 8 (ust. 1) umowy Akademia kieruje pra-

cowników do oddziałów klinicznych Szpitala, celem realizacji zadań dydaktyczno -

naukowych. Nauczyciele akademiccy skierowani do oddziałów klinicznych w celu

realizacji zadań dydaktyczno - naukowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych otrzymują wynagrodzenie na podstawie odrębnej umowy o pracę, za-

wartej ze Szpitalem (ust. 2). O zastosowaniu przez dyrektora Szpitala kar przewi-

dzianych prawem pracy wobec nauczyciela akademickiego w zakresie wykonywa-

nych przez niego obowiązków, wynikających z umowy o pracę, o której mowa w ust.

4

2, dyrektor Szpitala powiadomia rektora Akademii. Umowa weszła w życie z dniem 1

października 1999 r.

Pismem z dnia 20 marca 2001 r. rektor PAM zwrócił się do dyrektora Samo-

dzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego [...] w S. o natychmiastowe dopuszcze-

nie powódki do leczenia chorych i pełnienia dyżurów lekarskich w Klinice Chirurgii

Szczękowo - Twarzowej PAM, zobowiązując go do pisemnego poinformowania o

sposobie załatwienia sprawy. Jako podstawę prawną swojego wystąpienia przywołał

ustawę z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej oraz umowę z dnia

18 czerwca 1999 r. pomiędzy Samodzielnym Publicznym Szpitalem Klinicznym [...] w

S. a P. Akademią Medyczną w S.

Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny sporządził w dniu 28 marca 2001 r.

kolejną umowę o pracę, na podstawie której zatrudniał powódkę na czas nieokre-

ślony w charakterze starszego asystenta w Oddziale Chirurgii Szczękowo - Twarzo-

wej z możliwością zmiany komórki organizacyjnej, w wymiarze 1/2 etatu, z wynagro-

dzeniem według grupy XIX, tj. 685 zł i dodatkiem naukowym 32 zł. Jako dzień rozpo-

częcia pracy wskazano w umowie 29 marca 2001 r. Powódka odmówiła podpisania

umowy, powołując się na obowiązywanie pomiędzy stronami umowy o pracę z 21

października 1985 r. W piśmie z dnia 9 kwietnia 2001 r. Ewa S. zgodziła się jednak

na proponowane w umowie z dnia 28 marca 2001 r. warunki zatrudnienia, traktując

je jako aneks do umowy z dnia 21 października 1985 r. W załączeniu do tego pisma

powódka zwróciła dyrektorowi Szpitala umowę o pracę z dnia 28 marca 2001 r. Z

dniem 29 marca 2001 r. zastępca dyrektora SPSK [...] do spraw lecznictwa dopuścił

powódkę do leczenia chorych w Oddziale Chirurgii Szczękowo - Twarzowej. Od tego

dnia, SPSK [...] rozpoczął wypłacanie powódce wynagrodzenia za pracę zgodne z

umową z dnia 28 marca 2001 r. Wynagrodzenie powódki wpływało na jej konto w

banku. Powódka z powodu niedopuszczenia jej do opieki nad chorymi oraz pełnienia

dyżurów lekarskich w Klinice Chirurgii Szczękowo - Twarzowej PAM utraciła w okre-

sie od 1 stycznia 1999 r. do kwietnia 2001 r. kwotę 16.615,20 zł (kwota ta nie

uwzględnia nagród z zakładowego funduszu nagród).

Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że w sytuacji prawnej powódki nie da się

wyróżnić dwóch stosunków pracy, lecz jeden stosunek pracy z P. Akademią Me-

dyczną. Umowa z dnia 21 października 1985 r. zawarta przez powódkę z Państwo-

wym Szpitalem Klinicznym, choć nazwana umową o pracę w istocie jest bowiem

częścią, modyfikacją węzła prawnego jaki łączy powódkę z uczelnią medyczną. W

5

ocenie Sądu Rejonowego sformułowanie, iż umowa została zawarta na czas zatrud-

nienia w PAM, wskazuje na ścisły związek umowy ze stosunkiem pracy wiążącym

powódkę z PAM. Praca, którą powódka świadczyła na rzecz szpitala, była wykona-

niem ciążącego na niej obowiązku, jako na pracowniku naukowo - dydaktycznym

uczelni medycznej z mocy art. 100 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i powierzo-

nego powódce w ramach zatrudnienia w PAM zakresu zadań obowiązku uczestni-

czenia w sprawowaniu opieki zdrowotnej. Sąd Rejonowy podkreślił, że pracodawca

władny jest powierzyć pracownikowi świadczenie pracy na rzecz innego podmiotu,

ale wciąż w ramach stosunku pracy z tym samym pracodawcą. Z treści umowy o

pracę z października 1985r. nie wynika, aby na jej podstawie powstał odrębny od

stosunku pracy z uczelnią stosunek pracy ze szpitalem, bowiem jej postanowienia

wskazują wyraźnie, że powódkę zatrudnia się na okres zatrudnienia w PAM, celem

wykonywania pracy w zakresie leczniczo-usługowemu na rzecz szpitala. Konse-

kwencją uznania, że umowa z dnia 21 października 1985r. łączy strony, tj. powódkę i

PAM - zdaniem Sądu Rejonowego - jest to, że Akademia po dniu 30 grudnia 1998 r.

była zobowiązana do zapewnienia wykonywania pracy w zakresie działalności lecz-

niczo-usługowej na rzecz szpitala. Ustalenia dokonane przez Sąd doprowadziły go

do wniosku, że Akademia Medyczna w okresie od 1 stycznia 1999r. do 28 maja 2001

r. tego obowiązku względem powódki nie wykonała, nie zapewniła bowiem powódce

możliwości wykonywania pracy w zakresie działalności leczniczo - usługowej ani w

SPSK, ani w innym zakładzie opieki zdrowotnej. Dopiero pismem z dnia 20 marca

2001 r. rektor PAM zwrócił się do dyrektora o dopuszczenie powódki do leczenia

chorych i pełnienia dyżurów lekarskich w Klinice Chirurgii Szczękowo - Twarzowej

PAM, w związku z czym już 28 marca 2001 r. powódka została dopuszczona do wy-

konywania obowiązków w Klinice. Mając na uwadze, że po stronie Samodzielnego

Publicznego Szpitala Klinicznego [...] w S. występuje brak legitymacji procesowej

biernej, Sąd Rejonowy oddalił powództwo w stosunku do tego pozwanego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Sąd pierwszej instancji przyjął, że

powódka była gotowa do świadczenia pracy w okresie od stycznia 1999 r. do marca

2001 r. i doznała przeszkód w świadczeniu pracy z przyczyn dotyczących pracodaw-

cy. Konsekwencją takiego ustalenia było zasądzenie na rzecz powódki od P. Aka-

demii Medycznej wynagrodzenia na podstawie art. 81 § 1 k.p. Kwotę zasądzonego

wynagrodzenia Sąd Rejonowy ustalił na podstawie przedstawionego przez powódkę

6

wyliczenia, którego pozwana PAM nie kwestionowała. Odsetki zasądził zgodnie z

dyspozycją art. 86 §1 k.p. i 481 k.c.

Rozpoznając kolejne roszczenie powódki, tj. o ustalenie, że podstawę jej za-

trudnienia w SPSK [...] stanowi umowa o pracę, której projekt SPSK [...] przedstawił

jej do podpisania w dniu 28 marca 2001 r., oparte na treści art. 189 k.p.c., Sąd

pierwszej instancji ustalił, że pomiędzy powódką a pozwanym SPSK [...] doszło w

sposób dorozumiany do zawarcia umowy o pracę w dniu 29 marca 2001 r., bowiem

powódka przyjęła zaproponowane jej w dniu 28 marca 2001 r. warunki, traktując je

jednak jako aneks do umowy z dnia 21 października 1985 r.

Apelację od tego wyroku złożyła pozwana P. Akademia Medyczna w S. Wyro-

kowi zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż za niedo-

puszczenie powódki do udzielania świadczeń zdrowotnych od dnia 1 stycznia 1999 r.

odpowiada pozwana PAM w S. Ponadto błąd w ustaleniach faktycznych polegający

na przyjęciu, iż pozwana P. Akademia Medyczna w S. była i nadal pozostaje praco-

dawcą powódki Ewy S. w zakresie udzielania przez nią świadczeń zdrowotnych w

okresie objętym ustaleniami wyroku oraz brak przeprowadzenia dowodów w zakresie

ustalenia wysokości należnego powódce wynagrodzenia z tytułu udzielania świad-

czeń zdrowotnych, mimo iż żądania powódki w tym zakresie są sprzeczne ze zgro-

madzonym w postępowaniu materiałem dowodowym.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem

z 29 października 2004r. [...] oddalił apelację. Sąd Okręgowy uznał, iż poczynione

przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne znajdują oparcie w prawidłowo zgromadzo-

nym materiale dowodowym, poddanym następnie wnikliwej analizie, w granicach

zakreślonych art. 233 §1 k.p.c. Ustalenia te zatem Sąd Okręgowy uznał za prawi-

dłowe i przyjął je za własne, podzielając nadto w całej rozciągłości wyrażone przez

Sąd pierwszej instancji osądy prawne. Wbrew zarzutom apelacji P. Akademia Me-

dyczna jest odpowiedzialna za niedopuszczenie powódki do udzielania świadczeń

zdrowotnych od 1 stycznia 1999 r. Umowa o pracę jest szczególnym stosunkiem

prawnym, w ramach którego pracownik jest podporządkowany pracodawcy. Istota

nierównorzędności stron przejawia się nie tylko w obowiązku wykonywania poleceń

przełożonych, ale również nakłada na pracodawcę obowiązek dbałości o realizację

umowy zgodnie z jej treścią oraz zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do

danego stosunku pracy.

7

W przedmiotowej sprawie bezsporne było, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej

instancji, że zgodnie z obowiązującymi przepisami powódka jako nauczyciel akade-

micki zatrudniony w uczelni medycznej była zobowiązana do uczestniczenia w spra-

wowaniu opieki zdrowotnej prowadzonej w ramach społecznego systemu ochrony

zdrowia. Obowiązek ten był przewidziany w ustawie o szkolnictwie wyższym z 12

września 1990 r. i początkowo, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Rejonowy, w usta-

wie nie było wymogu zawierania umów cywilnoprawnych lub umów o pracę. Celem

wzmocnienia swych rozważań Sąd pierwszej instancji przywołał treść orzeczenia

Sądu Najwyższego z 22 grudnia 1988 r., zgodnie z którym realizacja powyższego

obowiązku nie powoduje powstania pomiędzy stronami umowy o pracę, chyba że co

innego wynika z treści nawiązanego stosunku prawnego. W tych okolicznościach

zarzut apelującego, iż P. Akademia Medyczna w S. nie pozostaje pracodawcą po-

wódki w zakresie udzielania przez nią świadczeń zdrowotnych w II okresie objętym

ustaleniami niniejszego postępowania został uznany nieuprawniony.

Sąd Okręgowy odnosząc się do twierdzeń apelacji - nadto należy zauważyć, iż

podnoszone zarzuty co do zasądzenia wynagrodzenia w kwotach faktycznie nieod-

powiadających treści dokumentów również nie zasługują na uwzględnienie. W

szczególności pracodawca nie kwestionował wysokości dochodzonego przez po-

wódkę roszczenia. Treść dokumentów przywołanych w apelacji na tę okoliczność

była apelującemu znana i bezczynność strony w tym zakresie nie tworzy po stronie

Sądu Rejonowego obowiązku podejmowania działań z urzędu.

Od powyższego wyroku P. Akademia Medyczna w S. wniosła kasację, zaskar-

żając go w całości. Jako podstawy kasacji wskazano: 1. naruszenie prawa material-

nego, tj. przepisu art. 100 ust. 1a ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie

wyższym (Dz.U. z 1990 r. Nr 65, poz. 395 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię

polegającą na uznaniu, iż wejście w życie tego przepisu nie wpłynęło w żaden spo-

sób na zobowiązania P. Akademii Medycznej w S. względem powódki i pozwana

Akademia również po dniu 30 grudnia 1998 r. zobowiązana była do zapewnienia po-

wódce wykonywania pracy w zakresie działalności leczniczo-usługowej na rzecz

szpitala, 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik

sprawy, tj. art. 378 § 1 k.p.c., poprzez brak rozważenia zarzutów podniesionych

przez pozwaną w apelacji z dnia 22 marca 2004 r. od wyroku częściowego Sądu

Rejonowego w Szczecinie, z dnia 24 października 2003 r. [...].

8

Mając powyższe na uwadze, wniesiono o: - zmianę zaskarżonego wyroku po-

przez oddalenie powództwa Ewy S. przeciwko P. Akademii Medycznej w S. w zakre-

sie roszczeń objętych wyrokiem częściowym Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia

24 października 2003 r. [...]; ewentualnie - uchylenie w całości zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, do ponownego

rozpoznania oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej P. Akademii Medycz-

nej w S. kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowe-

go, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja ma usprawiedliwione podstawy. Trafny jest zarzut naruszenia zaskar-

żonym wyrokiem przepisu art. 100 ust. 1a ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkol-

nictwie wyższym, który stanowi, że nauczyciele, o których mowa w ust. 1, są zatrud-

niani na podstawie umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej na udzielanie świad-

czeń zdrowotnych, zawartej ze szpitalem klinicznym albo innym zakładem opieki

zdrowotnej (szpitalem). W rozpoznawanej sprawie, która dotyczy roszczeń powódki

za okres od 1 stycznia 1999 r. do „końca marca” 2001 r., sporne są dwa problemy

prawne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie, kto w tym okresie był pra-

codawcą powódki oraz kto ponosi odpowiedzialność za niedopuszczenie powódki do

udzielania świadczeń zdrowotnych na zasadach określonych w art. 100 ustawy o

szkolnictwie wyższym.

Odnośnie do pierwszego zagadnienia prawnego należy uznać, że powódkę -

jako pracownika naukowo dydaktycznego - łączył od 8 października 1984 r. stosunek

pracy na podstawie mianowania, w tym od 1 lipca 1994 r. na stanowisku adiunkta, z

P. Akademią Medyczną (dalej jako „PAM”), natomiast w zakresie udzielania świad-

czeń zdrowotnych w Państwowym Szpitalu Klinicznym [...] ( dalej jako „PSK [...]”) w

S. powódkę łączy stosunek pracy z tym Szpitalem na podstawie umowy o pracę za-

wartej w dniu 21 października 1985 r. Umowa ta nie wygasła w styczniu 1999 r.

wskutek przekształcenia szpitala klinicznego w samodzielny zakład opieki zdrowot-

nej. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego „ponieważ

samodzielny publiczny zakład ma osobowość prawną i jest nowym podmiotem

prawa, a jego poprzednik w sensie prawnym, (a także faktycznym), przestał istnieć

(uległ likwidacji), to wobec tego nie ma podstaw do tego, by twierdzić, że pracownicy

9

nadal są zatrudnieni przez tego samego pracodawcę, który jedynie uległ pewnym

przekształceniom organizacyjno-prawnym (uzasadnienie uchwały z dnia 7 lipca 2000

r., III ZP 16/00, OSNAPiUS 2000 nr 23, poz. 847; por. ostatnio uchwała z dnia 7 paź-

dziernika 2004 r., II PZP 11/04, OSNP 2005 nr 1, poz. 2). Sytuację prawną powódki

w tym zakresie należy zatem oceniać w świetle art. 231

k.p., gdyż jej dotychczasowy

zakład pracy w znaczeniu przedmiotowym (PSK [...]) przeszedł na innego pracodaw-

cę (Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny [...], dalej jako „SPSK[...]”), a jednocze-

śnie dotychczasowy jej pracodawca (PSK [...]) przestał istnieć. W następstwie doko-

nanego przekształcenia, pracownicy, w tym powódka, stali się z mocy prawa (art. 231

§ 1 k.p.) stronami stosunków pracy z nowym pracodawcą. Należy zatem przyjąć, że

umowa o pracę z dnia 21 października 1985 r. wiązała strony do czasu zawarcia

przez powódkę nowej umowy o pracę z pozwanym SPSK [...] w S. z dnia 28 marca

2001 r. Sytuacji prawnej powódki jako pracownika SPSK [...] nie zmienił zasadniczo

przepis art. 100 ust. 1a ustawy o szkolnictwie wyższym, bowiem umowa zgodna z

tym przepisem i umową z dnia 18 czerwca 1999 r., której stronami są SPSK [...] i

PAM, została zawarta między tym SPSK [...] i powódką dopiero dnia 28 marca 2001

r. Można jedynie przyjąć, że wiążąca nadal strony umowa o pracę z 21 października

1985 r. powinna być kwalifikowana jako umowa o pracę w rozumieniu tego przepisu,

ponieważ na jej podstawie powódka świadczyła usługi zdrowotne w wykonaniu obo-

wiązku, o którym mowa w art. 100 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Z powyższego wynika, że powódka pozostawała w spornym okresie jedno-

cześnie w dwóch stosunkach pracy i miała dwóch pracodawców, a mianowicie PAM

w zakresie obowiązków naukowo-dydaktycznych oraz badawczych i SPSK [...] w S.

w zakresie obowiązku świadczenia usług zdrowotnych.

Nie jest trafny pogląd Sądów obu instancji, że powódka pozostawała w jednym

stosunku pracy z jednym pracodawcą, a mianowicie z akademią medyczną, zaś

świadczenie przez nią na podstawie umowy o pracę usług zdrowotnych w szpitalu

klinicznym było świadczeniem pracy na rzecz innego podmiotu (por. wyrok SN z dnia

2 sierpnia 2000 r. I PKN 752/99). Pogląd ten został wypowiedziany na tle stanu

prawnego obowiązującego przed dniem 1 stycznia 1999 r. Od tego dnia jest nato-

miast oczywiste, że po pierwsze - szpital kliniczny jest odrębnym i niezależnym od

akademii medycznej podmiotem - zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu ustawy

z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze

zm.), a zatem podmioty te są odrębnymi pracodawcami w rozumieniu art. 3 k.p.; po

10

drugie - nauczyciele akademiccy zatrudnieni w akademiach medycznych wykonujący

zadania dydaktyczne i badawcze w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowot-

nych w szpitalach klinicznych są zatrudniani przez te szpitale na podstawie umowy o

pracę albo umowy cywilnoprawnej na udzielanie tych świadczeń (art. 100 ust. 1a

ustawy o szkolnictwie wyższym). Z przepisów tych wynika, że dla nauczyciela aka-

demickiego zatrudnionego w państwowej uczelni medycznej bezpośrednim źródłem

praw i obowiązków związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, w tym świad-

czeń udzielanych w ramach dyżurów lekarskich, jest umowa o pracę bądź umowa

zlecenia zawarta między szpitalem (oddziałem) klinicznym a nauczycielem akade-

mickim zatrudnionym w uczelni medycznej. Umowa ta jest źródłem odrębnego sto-

sunku prawnego w postaci stosunku pracy lub cywilnoprawnego stosunku zlecenia,

istniejącego obok podstawowego stosunku służbowego wiążącego nauczyciela aka-

demickiego z zatrudniającą go państwową uczelnią medyczną. Nie ma prawnego

zakazu pozostawania nauczyciela akademickiego w drugim stosunku pracy (zlece-

nia) zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2004 r., I PK

610/03 (OSNP 2005 nr 3, poz. 35). Również w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyż-

szego z dnia 18 grudnia 2003 r., I PK 153/03 (OSNP 2005 nr 7, poz. 90), stwierdzo-

no, że „z art. 100 ust. 1a ustawy jednoznacznie wynika, że udzielanie przez nauczy-

cieli akademickich świadczeń zdrowotnych, które do tej pory było elementem stosun-

ku pracy nauczyciela akademickiego (opartego na mianowaniu), stało się sferą za-

strzeżoną dla stosunków umownych: umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej.”

Z ustaleń Sądów obu instancji wynika, że powódka po 31 grudnia 1998 r. nie

była dopuszczana do pracy (pełnienia dyżurów lekarskich oraz leczenia chorych) w

SPSK [...] w S., ponieważ nie zgadzał się na to kierownik kliniki i równocześnie dy-

rektor oddziału chirurgii szczękowo-twarzowej SPSK [...]. Powódka, chociaż nie była

dopuszczana do pracy w klinice, przychodziła codziennie do szpitala i przebywała w

nim co najmniej w godzinach od 800

do 1100

. Jeżeli zatem powódkę w spornym okre-

sie nadal łączył stosunek pracy z tym szpitalem klinicznym na podstawie umowy z

1985 r., to w świetle ustalonych bezspornie okoliczności sprawy nie ulega wątpliwo-

ści, że za niedopuszczenie powódki do pracy w szpitalu, odpowiada ten szpital kli-

niczny. Z tego faktu wypływa więc dalszy wniosek, że podstawą materialnoprawną

roszczeń powódki za niedopuszczenie jej do udzielania świadczeń zdrowotnych w

szpitalu klinicznym będącym zakładem opieki zdrowotnej były - w stosunku do szpi-

tala klinicznego jako pracodawcy - przepisy Kodeksu pracy o wynagrodzeniu za czas

11

gotowości do pracy (art. 81 § 1 k.p.). Przepis ten oczywiście nie mógł być podstawą

zasądzenia na rzecz powódki wynagrodzenia od PAM w Szczecinie, która nie była

pracodawcą powódki w zakresie udzielania przez nią świadczeń zdrowotnych u in-

nego pracodawcy.

Innym natomiast zagadnieniem jest obowiązek akademii medycznej zapew-

nienia powódce wykonywania zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych w szpitalu klinicznym, który wynika wprost z

treści powołanego przepisu art. 100 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym (powołany

wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2003 r., I PK 153/03) oraz odpo-

wiedzialność akademii medycznej za nienależyte wykonanie tego obowiązku.

Według art. 43e ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, szpital może

udostępniać państwowej uczelni medycznej i innym jednostkom wymienionym w tym

przepisie, prowadzącym działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk me-

dycznych, oddział szpitalny (nazywany w dalszych przepisach „oddziałem klinicz-

nym") na potrzeby wykonywania zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych. Stosownie do art. 43e ust. 2 ustawy, udostęp-

nienie oddziału klinicznego następuje na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej

przez kierownika zakładu opieki zdrowotnej (szpitala) z państwową uczelnią medycz-

ną. Z art. 43c ustawy z dnia 10 grudnia 1998 r. w powiązaniu z art. 100 ust. 1a

ustawy o szkolnictwie wyższym w nowym brzmieniu wynika przy tym, że warunkiem

nabycia przez nauczyciela akademickiego zatrudnionego w państwowej uczelni me-

dycznej, praw i obowiązków związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych, w

tym świadczeń udzielanych w ramach usług medycznych i dyżurów lekarskich, jest

zawarcie umowy o pracę bądź umowy zlecenia z oddziałem klinicznym, a jeszcze

wcześniej - zawarcie umowy cywilnoprawnej o udostępnienie szpitala na potrzeby

wykonywania zadań dydaktycznych i badawczych (w powiązaniu z udzielaniem

świadczeń zdrowotnych) między szpitalem klinicznym a państwową uczelnią me-

dyczną. Przesunięcie obowiązku sprawowania opieki zdrowotnej, polegającej na

udzielaniu świadczeń zdrowotnych, ze stosunku pracy wiążącego nauczyciela aka-

demickiego z uczelnią medyczną do umownego stosunku pracy lub stosunku cywil-

noprawnego, który może powstać między tym nauczycielem a szpitalem klinicznym

albo innym zakładem opieki zdrowotnej, oznacza że formalnie uczelnia medyczna

nie ma uprawnień, by wymusić wprost na szpitalu klinicznym zatrudnienie nauczy-

ciela akademickiego. Szpital kliniczny przestał być bowiem „szpitalem klinicznym

12

uczelni", jej jednostką organizacyjną. Nie oznacza to jednak, że została ona pozba-

wiona możliwości urzeczywistniania zadań nałożonych na nią w drodze ustawy.

Urzeczywistnianie tych zadań następuje bowiem poprzez zawarcie z kierownikiem

zakładu opieki zdrowotnej umowy cywilnoprawnej o udostępnienie oddziału szpitala

klinicznego (art. 43e ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej). Umowa taka po-

między SPSK [...] i PAM została zawarta dnia 18 czerwca 1999 r. Określono w niej

zasady prowadzenia przez PAM działalności dydaktycznej i badawczej w powiązaniu

z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. W § 8 tej umowy strony postanowiły, że Aka-

demia kieruje pracowników do oddziałów klinicznych szpitala celem realizacji zadań

dydaktyczno-naukowych w liczbie proporcjonalnej do zakresu swoich zadań dydak-

tycznych i naukowych, zaś liczba kierowanych nauczycieli akademickich oraz ich

skład personalny wymaga uzgodnienia z dyrektorem szpitala na początku roku aka-

demickiego.

Sądy orzekające w niniejszej sprawie nie rozważały ewentualnie istotnej dla

rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czy niedopuszczenie powódki do pracy przez

SPSK [...] wynikało z okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność Państwowa

Akademia Medyczna, na przykład wskutek nieskierowania powódki do oddziału kli-

nicznego, czy wyłącznie wskutek okoliczności leżących po stronie Samodzielnego

Publicznego Szpitala Klinicznego. Wymaga przy tym podkreślenia, że uczelnia me-

dyczna może ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą - na podstawie przepisów

o niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu zobowiązań umownych (art. 471 k.c.) -

za niewykonanie obowiązku zagwarantowania nauczycielom akademickim możliwo-

ści wykonywania zadań określonych w art. 99 i 100 ustawy o szkolnictwie wyższym

(powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2003 r., I PK 153/03).

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================