II UK 30/05

Wyrok z dnia 20 września 2005 r.

II UK 30/05

Warunki określone w art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) spełnia osoba zgłoszona do ubezpiecze-

nia przed ukończeniem 18 lat lub w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki, po-

siadająca okres składkowy i nieskładkowy krótszy od wymaganego, jeżeli stała

się niezdolna do pracy w czasie trwania tego okresu, a także po jego ustaniu,

jednak nie później niż w ciągu 6 miesięcy.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Beata Gudowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2005 r.

sprawy z odwołania Grzegorza E. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w G. o rentę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Ape-

lacyjnego w Gdańsku z dnia 13 października 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 20 grudnia 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w G. odmówił przyznania wnioskodawcy Grzegorzowi E. prawa do renty z tytułu nie-

zdolności do pracy z uwagi na to, że niezdolność ta nie powstała w okresie składko-

wym lub nieskładkowym.

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy Ubezpie-

czeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 15 lipca 2003 r.

[...] zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu nie-

zdolności do pracy od 1 listopada 2002 r. do 30 listopada 2003 r. Sąd ustalił, że

wnioskodawca urodzony 20 kwietnia 1983 r. w okresie od 1 września 2000 r. do 27

lutego 2001 r. był zatrudniony jako uczeń praktycznej nauki zawodu. Lekarz orzecz-

2

nik uznał wnioskodawcę za niezdolnego do pracy od marca 2001 r. z powodu upo-

śledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym. Przyjmując, że niezdolność do

pracy powstała 31 marca 2001 r. wnioskodawca stał się niezdolny do pracy w ciągu

18 miesięcy od ustania okresu ubezpieczenia i przed ukończeniem 20 lat. Zgodnie z

art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) warunek posiadania

wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego uważa się za spełniony, jeżeli

ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w

ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole

wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał bez przerwy lub z prze-

rwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe. Wniosko-

dawca spełnił te warunki, zatem przysługuje mu prawo do renty z tytułu niezdolności

do pracy.

Apelacja organu rentowego od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 13 paździer-

nika 2004 r.[...]. Sąd Apelacyjny uznał, że warunki określone w art. 57 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach zostały w przypadku wnioskodawcy spełnione. Jednym z wa-

runków, wymienionym w punkcie 2 tego przepisu, jest posiadanie wymaganego

okresu składkowego i nieskładkowego. Stosownie do treści art. 58 ust. 1 wymagany

okres składkowy dla ubezpieczonego, który stał się niezdolnym do pracy przed ukoń-

czeniem 20 lat wynosi 1 rok. Warunku tego wnioskodawca nie spełnia, gdyż naukę w

szkole ponadpodstawowej przerwał 17 czerwca 2000 r., pracę rozpoczął 1 września

2000 r. i pozostawał w zatrudnieniu tylko do 27 lutego 2001 r. Jednakże ma do niego

zastosowanie przepis art. 58 ust. 3, który nie wymaga posiadania określonego w art.

58 ust. 1 okresu składkowego i nieskładkowego przy spełnieniu dodatkowych warun-

ków. Pierwszym z nich jest zgłoszenie do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat

albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki. Wnioskodawca spełnia ten warunek,

gdyż został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat i w ciągu pół roku

po ukończeniu nauki. Drugim warunkiem jest posiadanie do dnia powstania niezdol-

ności do pracy bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy okresów

składkowych i nieskładkowych. Ten warunek został także spełniony, gdyż wniosko-

dawca do dnia powstania niezdolności do pracy miał okresy składkowe, pomiędzy

którymi nie występowała przerwa dłuższa niż 6 miesięcy.

3

Kasację od tego wyroku wniósł organ rentowy i opierając ją na podstawie na-

ruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art.

57 i 58 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.)

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ewentualnie o uchyle-

nie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponow-

nego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji podniósł, że dokonana przez Sąd Apela-

cyjny interpretacja przepisu art. 58 ust. 3 powołanej ustawy jest nieuprawniona.

Zgodnie z jego brzmieniem ubezpieczony musi udowodnić okresy składkowe i nie-

składkowe trwające do dnia powstania niezdolności do pracy nieprzerwanie lub z

przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy. Warunkiem uzyskania prawa do renty

jest powstanie niezdolności do pracy w okresach składkowych lub nieskładkowych, o

których mowa w art. 57 pkt 3, a nie w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych uzależnia prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od speł-

nienia trzech warunków. Pierwszym z nich jest niezdolność do pracy (pkt 1), drugim

posiadanie wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego (pkt 2), a trzecim

powstanie niezdolności do pracy w okresie ubezpieczenia lub w jednym z wyszcze-

gólnionych wyczerpująco okresów nieskładkowych albo nie później niż w ciągu 18

miesięcy do ustania tych okresów (pkt 3). Prawo do renty z tytułu niezdolności do

pracy związane jest z ubezpieczeniem rentowym, które obejmuje ryzyko powstania

niezdolności do pracy. Dlatego został wprowadzony wymóg posiadania odpowiednio

długiego okresu ubezpieczenia przed zdarzeniem, w następstwie którego powstaje

prawo do świadczeń z tego ubezpieczenia. Wymagany okres ubezpieczenia wymie-

niony w art. 58 ust. 1 uzależniony jest od wieku, w którym ubezpieczony stał się nie-

zdolny do pracy. I tak w przypadku powstania niezdolności do pracy przed ukończe-

niem 20 lat wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynosi 1 rok (pkt 1), a w

przypadku, gdy niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30 lat, okres ten wy-

nosi 5 lat (pkt 5). Zróżnicowanie to wynika z obiektywnych możliwości objęcia ubez-

pieczeniem społecznym, które może nastąpić najwcześniej po osiągnięciu wieku, w

którym można rozpocząć zatrudnienie (16 lat), lub po ukończeniu nauki. Ustawodaw-

4

ca przyjął, że okres ubezpieczenia (łącznie z okresami nieskładkowymi) dla ubezpie-

czonego, który stał się niezdolny do pracy przed ukończeniem 20 lat wynosi mini-

mum 1 rok. Jeżeli ubezpieczony ma taki okres składkowy i nieskładkowy wymagany

jest dodatkowy warunek powstania niezdolności do pracy w ciągu 18 miesięcy od

ustania tego okresu, a zatem niekoniecznie w okresie ubezpieczenia.

Spełnienie warunku posiadania wymaganego okresu ubezpieczenia może być

niemożliwe z przyczyn obiektywnych, gdy ubezpieczony podejmie zatrudnienie lub

inną działalność rodzącą obowiązek ubezpieczenia społecznego kiedy jest już do

tego zdolny (po osiągnięciu określonego wieku lub ukończeniu szkoły), a stanie się

niezdolnym do pracy w krótkim czasie po objęciu go ubezpieczeniem. Taką sytuację

przewiduje przepis art. 58 ust. 3, który stanowi, że jeżeli ubezpieczony nie osiągnął

okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w ust. 1, warunek posiadania

wymaganego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do

ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu na-

uki w szkole ponadpodstawowej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania nie-

zdolności do pracy miał bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesię-

cy, okresy składkowe i nieskładkowe. Chodzi tu o sytuacje, w których objęcie ubez-

pieczeniem nastąpiło bezpośrednio po tym, gdy zaistniała taka możliwość (w przy-

padku osoby, która nie pobierała nauki, przed ukończeniem 18 lat, a w przypadku

osoby uczącej się - po ukończeniu szkoły) i z powodu powstania niezdolności do

pracy ubezpieczenie nie mogło być kontynuowane. Zakłada się tu, że zamiarem

ubezpieczonego było kontynuowanie ubezpieczenia lecz w trakcie jego trwania wy-

stąpiło ryzyko ubezpieczeniowe - powstanie niezdolności do pracy. Wynika to ze

sformułowania - do dnia powstania niezdolności do pracy miał okresy składkowe i

nieskładkowe, co sugeruje, że okres składkowy lub nieskładkowy musi trwać do dnia

powstania niezdolności do pracy. Takie rozumienie przepisu prezentuje organ rento-

wy w kasacji. W dalszej części przepisu zawarte jest zastrzeżenie, że okresy te mu-

szą trwać nieprzerwanie lub z krótkimi przerwami (do 6 miesięcy). Dopuszcza się

zatem przerwy w ubezpieczeniu, które mogą być potrzebne na poszukiwanie pracy

lub rozpoczęcie innej działalności.

Problem występuje wówczas, gdy ubezpieczenie zostało przerwane, a ryzyko

ubezpieczeniowe powstało w czasie tej przerwy. Skoro przepis przewiduje możliwość

przerwania okresu ubezpieczenia a dopuszczalne przerwy nie są przeszkodą do

uznania za wystarczający okresu składkowego i nieskładkowego krótszego od wy-

5

maganego, należy przyjąć, że jego dyspozycja obejmuje również sytuację, w której

ubezpieczony stanie się niezdolny do pracy w czasie takiej przerwy. W związku z tym

warunki wymagane do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy spełnia osoba

zgłoszona do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat lub w ciągu 6 miesięcy po

ukończeniu nauki, posiadająca okres składkowy i nieskładkowy krótszy od wymaga-

nego, jeżeli stała się niezdolna do pracy w czasie trwania tego okresu, a także po

jego ustaniu jednak nie później niż w ciągu 6 miesięcy. Okres 6 miesięcy od ustania

okresu składkowego lub nieskładkowego należy traktować jako przerwę w ubezpie-

czeniu. Powstanie niezdolności do pracy po upływie dłuższego niż 6 miesięcy czasu

nie daje uprawnień wynikających z omawianego przepisu nawet wówczas, gdy na-

stąpiło przed upływem 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia.

Warunek powstania niezdolności do pracy najpóźniej w ciągu 18 miesięcy od

ustania ubezpieczenia musi być spełniony łącznie z pozostałymi warunkami, a więc

także warunkiem posiadania okresu składkowego i nieskładkowego wymaganego

przepisem art. 58 ust. 1, wynoszącego 1 rok dla osoby, która stała się niezdolna do

pracy przed ukończeniem 20 lat. Tego ostatniego warunku wnioskodawca nie speł-

nia, gdyż jego okres ubezpieczenia jest krótszy. Spełnił on natomiast warunki okre-

ślone w art. 58 ust. 3, gdyż podjął zatrudnienie przed ukończeniem 18 lat, a przerwa

w ubezpieczeniu, trwająca od ustania zatrudnienia do powstania niezdolności do

pracy, była krótsza niż 6 miesięcy. Stanowisko Sądu Apelacyjnego, że warunki wy-

magane do przyznania prawa do renty zostały w przypadku wnioskodawcy spełnio-

ne, jest słuszne, a zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się nieuzasadniony.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

k.p.c. oddalił

kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================