I CK 113/05

Sygn. akt I CK 113/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Kazimierz Zawada

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa Anny G.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 września 2005 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 października 2004 r., sygn. akt (...),

uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 (pierwszym) oddalającym

apelację powódki i w pkt 2 (drugim) i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26 października 2004 r. oddalił apelację

powódki, która domagała się zasądzenia odszkodowania za pozostałą, bliżej

określoną, część nieruchomości, co do której decyzją z dnia 14 maja 1951 r.

Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy odmówiono przyznania prawa

własności czasowej w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i

użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.).

Sąd uznał, że powódka nie wykazała, aby w wyniku tej decyzji wydanej z

naruszeniem prawa poniosła w tym zakresie szkodę.

Kasacja powódki – oparta na obu podstawach z art. 3931

k.p.c. – zawiera

zarzut naruszenia art. 6, 361k.c., art. 488 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 160,

158, 156 k.p.a., a także art. 328, 227 233, 244 316 k.p.c., i zamierza do uchylenia

zaskarżonego oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie należało mieć na uwadze, że na mocy dekretu z dnia 26.X.1945 r.

o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz.

279 ze zm.) wszelkie grunty w granicach m. st. Warszawy przeszły z dniem

21.XI.1945 r. na własność najpierw gminy m. st. Warszawy, a następnie na skutek

wejścia w życie dekretu z dnia 20.III.1950 r. o terenowych organach jednolitej

władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130) na własność państwa. Objęcie tych

gruntów przez gminę nastąpiło w latach 1948 i 1949.

Stosownie do art. 7 ust. 1 powołanego dekretu dotychczasowi właściciele

gruntów albo ich następcy prawni mogli - jeżeli byli posiadaczami gruntów - zgłosić

w ciągu 6 miesięcy od chwili objęcia gruntów przez gminę wniosek o przyznanie im

wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy przejętego gruntu. Prawa te

przekształciły się następnie we własność czasową (art. XXXIX § 1 przep. wprow.

pr. rzecz.), a później na prawo użytkowania wieczystego (art. 41 ustawy z dnia

14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz § 2

rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 26.I.1962 r. - Dz.U. Nr 15,

poz. 67).

Istota kasacji sprowadza się do kwestionowania poglądu Sądu

Apelacyjnego, który legł u podłoża zaskarżonego wyroku, że skarżąca nie może

3

skutecznie dochodzić odszkodowania w pieniądzu za pozostałą (bliżej określoną)

część nieruchomości, gdyż nie wykazała, aby niemożliwe było zwrócenie skarżącej

tej części nieruchomości.

Z punku widzenia wynikającego z przedstawionego zarzutu kluczowym

zagadnieniem jest kwestia, czy owej części nieruchomości dotyczyła decyzja z dnia

14 maja 1951 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej oraz decyzja

z dnia 7 maja 1998 r. stwierdzająca, że pierwsza z nich została wydana

z naruszeniem prawa.

W razie bowiem pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii będzie można

uznać, w świetle przedstawionego unormowania, że skarżąca (jej poprzednicy

prawni) w wyniku wydanej z naruszeniem prawa decyzji z dnia 14 maja 1951 r.

została pozbawiona wieczystego użytkowania pozostałej (bliżej określonej) części

nieruchomości, za którą domaga się odszkodowania w pieniądzu.

Zgodnie zaś z art. 158 k.p.a., jeśli nie można stwierdzić nieważności decyzji

na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. np. gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki

prawne, organ administracji państwowej ogranicza się do stwierdzenia, że

zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem prawa. Zgodnie ze stanowiskiem

doktryny i orzecznictwa przedmiot rozstrzygnięcia objęty taką decyzją wraca do

stanu, jaki istniał przed jej wydaniem. Sytuacja taka otwiera drogę do dochodzenia

odszkodowania przy zastosowaniu art. 160 k.p.a. Ponieważ art. 160 § 2 k.p.a.

w zakresie odszkodowania odsyła do stosowania przepisów kodeksu cywilnego,

poszkodowanemu stosownie do art. 363 k.c. przysługuje wybór sposobu

naprawienia szkody między przywróceniem stanu poprzedniego a żądaniem

odszkodowania w pieniądzu.

Przewidziany w art. 363 § 1 k.c. wybór sposobu naprawienia szkody bądź przez

przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy

pieniężnej stanowi uprawnienie poszkodowanego. W tym zakresie, wbrew

poglądowi Sądu Apelacyjnego, ustawodawca w art. 160 k.p.a. nie krępuje

poszkodowanego przez ograniczenie przysługujących mu uprawnień. Skoro zatem

skarżąca dokonała przewidzianego w art. 363 § 1 k.c. wyboru i żąda

odszkodowania pieniężnego to zobowiązany do naprawienia szkody nie może

narzucać skarżącej (wierzycielowi) innego sposobu jej naprawienia.

4

Wychodząc z odmiennych założeń Sąd Apelacyjny naruszył przytoczone

ostatnio przepisy kodeksu cywilnego oraz procedury administracyjnej.

Odnosząc się do prawidłowości zaskarżonego orzeczenia w zakresie

rozstrzygnięcia o odsetkach za opóźnienie i dacie, od której należy je liczyć, trzeba

stwierdzić, że brak pełnej reakcji ustawodawcy na zjawiska związane

z transformacją ustrojową, z drugiej zaś strony w pewnym okresie w znacznym

stopniu rewaloryzacyjny charakter odsetek ustawowych, spowodował poszukiwanie

w orzecznictwie sądowym, w tym i Sądu Najwyższego, takiej wykładni

obowiązujących przepisów, aby zachowana była równowaga między interesami

stron.

W tej materii ukształtowana linia orzecznicza dostarcza stosunkowo czytelnych

wskazówek co do możliwych kierunków wykładni zgodnej m. in z powołanym

w kasacji art. 481 k.c. Jednym z nich jest kierunek wykładni odpowiadający tezie

uchwały z dnia 6 września 1994 r. III CZP 105/94 (OSNC 1995 Nr 2, poz. 26),

według której zasądzenie odszkodowania według ceny z daty wyrokowania

uzasadnia zasądzenie odsetek od tej daty. Rację ma skarżąca o ile twierdzi, że nie

jest to jednak jedyny kierunek wykładni. Jak już wskazał na to Sąd Najwyższy

w wywodach, które skład rozpoznający tę kasację w pełni podziela, zawierających

również przedstawienie dorobku orzecznictwa w tej materii, zawartych

w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 lutego 2000 r., II CKN 725/98 (OSNC 2000, Nr 9,

poz. 158), możliwe są odmienne, w tym także pośrednie rozwiązania.

W sprawie odsetki zasądzono od dnia następnego po wykonaniu operatu

szacunkowego określającego wartość nieruchomości, tj. od dnia 21 grudnia 2001 r.

Takie rozstrzygnięcie byłoby zgodne z art. 481 k.c., gdyby nieruchomość w chwili

popadnięcia strony pozwanej w opóźnienie miała istotnie niższą wartość aniżeli

przyjętą.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku (art. 39313

k.p.c.).

jz

/tp/