II PK 19/05

Wyrok z dnia 29 września 2005 r.

II PK 19/05

Uzyskanie przez pracownika prawa do emerytury jest uzasadnioną przy-

czyną wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę na czas nieokreślony

(art. 45 § 1 k.p.) i nie oznacza dyskryminacji pracownika ze względu na wiek

(art. 113

k.p.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata

Gudowska, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2005 r.

sprawy z powództwa Krystyny S. przeciwko PKP Przewozy Regionalne Spółce z o.o.

D. Zakładowi Przewozów Regionalnych w W. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych we Wrocławiu z dnia 28 października 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 28 października 2004 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, w sprawie z powództwa Krystyny S. prze-

ciwko „PKP Przewozy Regionalne” Spółce z o.o. D. Zakładowi Przewozów Regional-

nych w W. o przywrócenie do pracy, na skutek apelacji pozwanej, zmienił wyrok

Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych z dnia 17 marca 2004 r. i oddalił powództwo, uznając iż w stanie faktycznym

sprawy uzyskanie przez powódkę wieku emerytalnego i nabycie uprawnień do eme-

rytury, niemającej charakteru wcześniejszej - art. 40 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), uznać należy za skonkretyzowaną i wystarczającą

przyczynę wypowiedzenia. Sąd drugiej instancji, przyjmując jako trafne i własne

ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy, wskazał że wypowiedzenie uzasadnione

2

nabyciem przez pracownika prawa do emerytury - nie dyskryminuje tego pracownika,

bowiem przyczyną rozwiązania stosunku pracy nie jest osiągnięcie wieku emerytal-

nego, ale fakt, że po osiągnięciu tego wieku pozyskuje on inne, poza zatrudnieniem,

źródło stałego dochodu.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją pełnomocnik powódki i zarzucając naru-

szenie prawa materialnego - art. 30 § 1 i § 4 oraz art. 113

k.p., poprzez błędną wy-

kładnię i niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, iż osiągnięcie wieku emerytalne-

go może stanowić samoistną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę, a nadto że

nie stanowi ono dyskryminacji pracownika ze względu na wiek, wniósł o jego uchyle-

nie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 39311

§ 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach kasacji (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli kasacja nie zawiera zarzutu naruszenia

przepisów postępowania - tak jak w rozpoznawanej sprawie - (bądź jeżeli taki zarzut

okaże się niezasadny).

W związku z reformą ubezpieczeń emerytalno-rentowych i wejściem w życie

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciła moc obowiązującą ustawa z dnia 28

kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin

(Dz.U. Nr 23, poz. 99 ze zm.). Ze względu na potrzebę ochrony praw nabytych (eks-

pektatyw) sytuacja ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. została w

tej ustawie unormowana odmiennie niż urodzonych po tej dacie. Przepisem wyzna-

czającym dla tej grupy wiekowej warunki nabycia prawa do emerytury na zasadach

powszechnych jest art. 27 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

FUS. Dla pracowników kolejowych ustawodawca przewidział warunki szczególne.

Zgodnie z art. 40 ustawy, kolejowa emerytura przysługuje pracownikowi kolejowemu,

który osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla kobiet 55 lat, a dla mężczyzn lat 60 i

ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat

dla mężczyzny, w tym co najmniej 15 lat zatrudnienia na kolei. Przepis art. 40 ustawy

o emeryturach i rentach z FUS, jako szczególny, wyłącza zastosowanie do tej kate-

3

gorii zawodowej ubezpieczonych art. 27. Nabycie prawa do emerytury nie jest zda-

rzeniem prawnym, które automatycznie prowadzi do przekształcenia statusu formal-

nego uprawnionego do tego świadczenia z pracowniczego na ubezpieczeniowy.

Jednak prawo pracy wiąże z jego osiągnięciem określone konsekwencje prawne. Do

najistotniejszych i powszechnych należy utrata prawa do przewidzianej w art. 39 k.p.

szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę. Uchylenie tej ochrony

po osiągnięciu przez pracownika wieku emerytalnego i nabyciu prawa do emerytury

nie jest równoznaczne z koniecznością rozwiązania z nim stosunku pracy. Ma jednak

znaczenie przy wykładni innych przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę - w tym

art. 45 k.p. - i ocenie, czy nabycie prawa do emerytury uzasadnia wypowiedzenie

umowy o pracę. Za pozytywną odpowiedzią na to pytanie przemawiają liczne argu-

menty rozmaitej natury. Przede wszystkim zmiana przedmiotu ochrony, o której sta-

nowi art. 67 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem, obywatel po osiągnięciu wieku

emerytalnego ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego formę i zakres

określa ustawa. Ustawą, która określa formę i zakres zabezpieczenia społecznego

po osiągnięciu wieku emerytalnego przez pracownika jest ustawa z 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z tą chwilą (naby-

cia prawa do emerytury) ustaje obowiązek traktowania pracownika jako osoby

uprawnionej do zabezpieczenia społecznego z tytułu pozostawania bez pracy (art. 2

ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

bezrobociu, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.). Pracownik nie ma

obowiązku przejścia na emeryturę i do niego – zasadniczo - należy wybór między

kontynuowaniem zatrudnienia a statusem emeryta. Także pracodawca nie ma, w

regule, obowiązku rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy z powodu nabycia

prawa do emerytury. Nie można jednak odmówić pracodawcy prawa decydowania o

dalszej dla niego przydatności pracownika, który - aczkolwiek jedynie formalnie -

utracił zdolność do wykonywania pracy. Ma on prawo do realizowania własnej polityki

zatrudnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2003 r., I PK 305/02,

OSP 2004 nr 12, poz. 150). Za utrwalony w orzecznictwie należy uznać pogląd

prawny, że wypowiedzenie jest zwykłym sposobem rozwiązywania umów beztermi-

nowych. Przyczyna wypowiedzenia musi być rzeczywista, ale nie musi być ani zawi-

niona przez pracownika, ani związana z negatywną oceną jego pracy. Wypowiedze-

nie uzasadnione nabyciem przez pracownika prawa do emerytury - czy też osiągnię-

ciem wieku emerytalnego, przy spełnieniu pozostałych warunków nabycia prawa do

4

emerytury - nie dyskryminuje tego pracownika (por. wyrok SN z dnia 21 kwietnia

1999 r., I PKN 31/99, OSNAPiUS 2000 nr 13, poz. 505). Nie tyle bowiem osiągnięcie

wieku emerytalnego jest przyczyną rozwiązania stosunku pracy, ale fakt, że po osią-

gnięciu tego wieku pracownik pozyskuje inne, poza zatrudnieniem, źródło stałego

dochodu. O dyskryminacji możnaby zasadnie mówić tylko w przypadku odmiennego,

nieusprawiedliwionego rodzajem pracy, traktowania pracowników w ramach tej sa-

mej grupy wiekowej. Sąd Najwyższy wielokrotnie stwierdzał, że osiągnięcie wieku

emerytalnego nie tylko zwykłego, powszechnego i szczególnego, ale w pewnych

okolicznościach nawet wcześniejszego, stanowi usprawiedliwione społecznie kryte-

rium doboru pracowników do zwolnienia. Nie można również uznać, że zaskarżony

wyrok oczywiście narusza przepisy prawa materialnego wskazane w kasacji jako jej

podstawa, zwłaszcza zaś art. 113

k.p., ustanawiającego zakaz dyskryminacji w za-

trudnieniu, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, na-

rodowość, przekonania polityczne i religijne oraz przynależność związkową. Pomi-

nąwszy bowiem okoliczność, że skarżąca nie wykazała, iż tego rodzaju naruszenie

nastąpiło, to także przy wniknięciu w stan faktyczny i prawny sprawy nie można go

dostrzec. Dyskryminacją w rozumieniu art. 113

k.p. jest nierówne traktowanie wobec

prawa pracowników ze względu na odrębności wymienione w tym przepisie, a więc

na przykład ze względu na wiek, co - zdaniem powódki - miało miejsce w stosunku

do niej. Poza tym zasada niedyskryminacji oznacza zakaz gorszego traktowania

pewnych osób lub grup osób z przyczyn uznanych za dyskryminujące. W przedmio-

towej sprawie wypowiedzenie powódce umowy o pracę nie miało takiego charakteru.

Mając powyższe na względzie, stosownie do art. art. 39312

k.p.c., Sąd Naj-

wyższy orzekł jak w sentencji.

========================================