III CZP 61/05

Uchwała z dnia 29 września 2005 r., III CZP 61/05

Sędzia SN Bronisław Czech (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi wierzyciela Skarbu Państwa – Sądu

Rejonowego w S. przy uczestnictwie dłużnika Mirosława P. na czynności komornika

I rewiru przy Sądzie Rejonowym w B., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 29 września 2005 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Słupsku postanowieniem z dnia 5 maja

2005 r.:

"Czy przepis ust. 4 art. 45 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w

brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 września 2004 r., o zmianie ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356) znajduje zastosowanie w przypadkach

wnioskowania przez sądy o egzekucję prawomocnie ustalonych należności, czy też

odnosi się jedynie do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, nie wyłączając przy

tym postępowań o wykonanie postanowień o udzielaniu zabezpieczenia w drodze

egzekucji dokonywanych na polecenie sądu?"

podjął uchwałę:

Przepis art. 45 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach

sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) przewiduje obowiązek

uiszczenia opłaty stosunkowej od wniosku o wszczęcie egzekucji na

polecenie sądu.

Uzasadnienie

Komornik zarządził zwrot wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego

wierzycielowi – Skarbowi Państwa, Sądowi Rejonowemu w S. z powodu

nieuiszczenia opłaty przewidzianej w art. 45 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm. – dalej:

„u.k.s.egz.”) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 czerwca 2004 r. o zmianie

ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356). Skarga wierzyciela na

zarządzenie komornika została oddalona jako nieuzasadniona. W ocenie Sądu, art.

45 ust. 3 i 4 u.k.s.egz. należy odczytywać łącznie jako obowiązek uiszczenia przez

sądy opłaty stosunkowej w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego w

celu dochodzenia roszczenia pieniężnego.

Rozpoznając zażalenie wierzyciela, Sąd Okręgowy powziął wątpliwości

dotyczące właściwej interpretacji art. 45 ust. 3 i 4 u.k.s.egz. Za zasadniczą kwestię

uznał rozstrzygnięcie, czy ustawodawca celowo obciążył sąd i prokuratora jako

jednostki organizacyjne Skarbu Państwa obowiązkiem uiszczenia opłaty

stosunkowej i to wbrew ogólnej zasadzie wyrażonej w art. 45 ust. 1 i 2 u.k.s.egz., że

opłatę stosunkową pobiera się od dłużnika, czy też w wyniku umieszczenia w art.

45 ust. 4 zwrotu „nie wyłączając egzekucji” zamierzał jedynie podkreślić, że

obowiązek uiszczenia odpowiedniej opłaty stosunkowej, w związku z wszczęciem

postępowania o dokonanie zabezpieczenia, dotyczy wszystkich wierzycieli, w tym

sądu i prokuratury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W literaturze wyrażony został pogląd, że sądowi polecającemu

przeprowadzenie egzekucji z urzędu (art. 796 § 2 i § 3 k.p.c.) nie służy skarga na

czynności komornika. Stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę, a za

uzasadniony należy uznać pogląd odmienny, dopuszczający możliwość wniesienia

skargi na czynności komornika także przez sąd lub organ uprawniony, który żądał

wszczęcia egzekucji, gdyż podmioty wskazane w art. 796 § 2 i § 3 k.p.c. można

traktować jako mające pozycję strony postępowania egzekucyjnego (por. np. art.

825 pkt 1 k.p.c.).

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne odnosi się do stanu

prawnego ukształtowanego ustawą z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356). Zgodnie z art. 45 ust. 3 u.k.s.egz., wszczęcie

postępowania o dokonanie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego uzależnione

jest od uiszczenia przez wierzyciela opłaty stosunkowej, w wysokości określonej w

tym przepisie. W art. 45 ust. 4 stwierdzono natomiast, że przepis ust. 3 stosuje się

także do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych Skarbu Państwa i jednostek

samorządu terytorialnego, nie wyłączając egzekucji prowadzonej na polecenie sądu

albo prokuraturę. Nieuiszczenie opłaty, o której mowa w ust. 3, w terminie przez

wierzyciela, sąd lub prokuratora, powoduje zwrot wniosku (art. 45 ust. 6). W art. 45

ust. 2 wyrażono ogólną zasadę, że za dokonaną egzekucję świadczeń pieniężnych

komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową.

W praktyce stosowania omawianych przepisów pojawiła się interpretacja

wskazująca, że sąd i prokuraturę obciąża obowiązek uiszczenia odpowiedniej

opłaty stosunkowej jedynie w związku z wszczęciem postępowania

zabezpieczającego obejmującego roszczenia pieniężne. Takie próby ograniczenia

zakresu zastosowania art. 45 ust. 4 u.k.s.egz. nie mogą być uznane za

uzasadnione, jeżeli weźmie się pod uwagę brzmienie art. 45 ust. 3, art. 4 ust. 6 i art.

59 ust. 3 u.k.s.egz.

Nie może być w szczególności uznana za przekonywającą taka interpretacja

art. 45 ust. 4 u.k.s.egz., że pojęcie „egzekucja” odnosi się jedynie do postępowania

zabezpieczającego wykonawczego i oznacza egzekucję w szerokim znaczeniu. W

art. 45 u.k.s.egz. wyraźnie rozdzielono zagadnienie wnoszenia opłat stosunkowych

w związku z egzekucją (art. 45 ust. 2) i w związku z postępowaniem

zabezpieczającym (art. 45 ust. 3). Jeżeli zatem w art. 45 ust. 4 wspomniano

expressis verbis o „egzekucji”, to z pewnością chodzi tu właśnie o egzekucję

(świadczeń pieniężnych) w rozumieniu art. 45 ust. 2 ustawy.

Nie można też podzielić formułowanych niekiedy sugestii, że obowiązek

uiszczenia opłat przez sąd i prokuraturę ogranicza się tylko do wszczęcia

postępowania zabezpieczającego z powołaniem się na argumenty systemowe.

W celu obrony takiego stanowiska eksponuje się fakt, że art. 45 ust. 4 został

umieszczony w grupie norm dotyczących postępowania zabezpieczającego (ust. 3,

5 i 6), co może prowadzić do wniosku, iż w art. 45 ust. 4 ustawy chodzi wyłącznie o

materię postępowania zabezpieczającego i zamiarem ustawodawcy nie było

wprowadzenie wyjątku od reguły określonej w art. 45 ust. 2 (obciążanie opłatą

stosunkową dłużnika, a nie wierzyciela). Oznaczałoby to, że użycie w art. 45 ust. 4

określenia „egzekucja” stanowi jedynie oczywistą niezręczność legislacyjną.

Wspomniane próby ograniczenia zakresu zastosowania przepisu art. 45 ust. 4

u.k.s.egz. nie znajdują jednak dostatecznego oparcia w brzmieniu przepisów

ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Nawiązanie w art. 45 ust. 4 do treści

ust. 3 oznacza zatem, że art. 45 ust. 4 odnosi się tylko do niektórych kategorii

wierzycieli (jednostek samorządu terytorialnego, Skarbu Państwa – sądu i

prokuratury), oraz że obejmuje zarówno postępowanie zabezpieczające, jak i

postępowanie egzekucyjne (verba legis: „nie wyłączając egzekucji”). W obu

wypadkach chodzi o roszczenie pieniężne (ich zabezpieczenie lub egzekucję), przy

czym sposób liczenia opłaty stosunkowej związanej z egzekucją lub

zabezpieczeniem wskazany został w art. 45 ust. 3. Wprawdzie art. 45 ust. 6

u.k.s.egz. odsyła wprost do opłaty określonej w art. 3 i tworzy sankcję w razie

nieuiszczenia jej w terminie, to jednak należy przyjąć, że – przez art. 45 ust. 4 –

sankcja ta odnosi się również do opłat stosunkowych nieuiszczonych przez

podmioty wskazane w art. 45 ust. 4 w związku z postępowaniem zabezpieczającym

lub egzekucją.

Prezentowaną wykładnię art. 45 ust. 4 usprawiedliwia ponadto treść art. 59

ust. 3 u.k.s.egz. Zgodnie z tym przepisem, w egzekucji wszczętej na polecenie sądu

lub prokuratora z wyegzekwowanych kwot w pierwszej kolejności zwraca się

uiszczoną część opłaty stosunkowej, a drugą połowę oblicza zgodnie z zasadą, o

której mowa w ust. 1. Skoro w przepisie tym mówi się o zwrocie opłaty stosunkowej,

to wcześniej opłata taka powinna zostać uiszczona. Należy zatem uznać, że

wspomniany przepis został skorelowany z treścią art. 45 ust. 4. Treść i ulokowanie

art. 59 ust. 3 nie pozwala na przyjęcie stanowiska, że wyraża on tylko normę o

charakterze intertemporalnym, obejmującą należności pobrane wcześniej, w

poprzednim stanie prawnym, tj. przed zmianą przepisu art. 45 ustawy. W rezultacie

należy przyjąć, że art. 45 ust. 4 u.k.s.egz. przewiduje obowiązek uiszczenia opłaty

stosunkowej od wniosku o wszczęcie egzekucji na polecenie sądu.

Z przedstawionych względów, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.