III CZP 70/05

Uchwała z dnia 14 października 2005 r., III CZP 70/05

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Danuty B. przeciwko Towarzystwu

Ubezpieczeniowemu "S." S.A. w W. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej

na posiedzeniu jawnym w dniu 14 października 2005 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5

kwietnia 2005 r.:

"Czy możliwe jest udzielenie substytucji przez adwokata radcy prawnemu?"

podjął uchwałę:

Adwokat będący pełnomocnikiem procesowym w postępowaniu

cywilnym może udzielić dalszego pełnomocnictwa radcy prawnemu.

Uzasadnienie

Przedstawione przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu do rozstrzygnięcia na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne powstało na tle przepisów art. 91

pkt 3 k.p.c., art. 21 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jedn. tekst:

Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm. – dalej: „u.r.pr.”) oraz art. 25 ust.3 ustawy

z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123,

poz. 1058 ze zm. – dalej: „Pr.adw.”). Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację

sporządzoną i wniesioną przez pełnomocnika powódki, którym jest adwokat,

powziął wątpliwość, czy powódka na rozprawie apelacyjnej była prawidłowo

reprezentowana, skoro w jej imieniu stawił się radca prawny i przedłożył

pełnomocnictwo substytucyjne udzielone przez adwokata. Sąd Okręgowy

przedstawił argumenty przemawiające zarówno za uznaniem, że adwokat może

udzielić pełnomocnictwa radcy prawnemu i przeciwko.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozbieżne w doktrynie poglądy w kwestii dopuszczalności udzielenia przez

adwokata radcy prawnemu dalszego pełnomocnictwa (substytucji) zaprezentowane

zostały przed zmianą przepisów Prawa o adwokaturze oraz ustawy o radcach

prawnych. W zakresie objętym przedstawionym zagadnieniem prawnym ustawa z

dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 163, poz. 1361, dalej jako „ustawa nowelizacyjna”), która

weszła w życie 10 września 2005 r., nie dokonała zmian w Prawie o adwokaturze,

natomiast zmieniła art. 21 u.r.pr., który w nowym brzmieniu stanowi, że radca

prawny może udzielić dalszego pełnomocnictwa (substytucji) innemu radcy

prawnemu, adwokatowi, prawnikowi zagranicznemu wykonującemu stałą praktykę

w zakresie wynikającym z ustawy o świadczeniu przez prawników zagranicznych

pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej. Zmiana ta z punktu widzenia

rozpatrywanego zagadnienia prawnego nie ma znaczenia, nadal bowiem w obu

ustawach korporacyjnych nie jest ujęta jednolicie kwestia udzielania

pełnomocnictwa substytucyjnego. Zgodnie z art. 21 u.r.pr. (w starym i nowym

brzmieniu), radca prawny może udzielić substytucji adwokatowi, natomiast Prawo o

adwokaturze milczy w kwestii dopuszczalności udzielenia pełnomocnictwa

substytucyjnego przez adwokata radcy prawnemu, stanowiąc jedynie w art. 25 ust.

3, że w wypadku gdy adwokat prowadzący sprawę nie może wziąć osobiście

udziału w rozprawie lub wykonać osobiście poszczególnych czynności w sprawie,

może on udzielić substytucji.

Odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne należy poszukiwać przede

wszystkim w art. 91 pkt 3 k.p.c., zgodnie z którym pełnomocnictwo procesowe

obejmuje z samego prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa

procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu. Z przytoczonego unormowania

wynika, że każdy pełnomocnik procesowy, a zatem także adwokat (por. art. 87 § 1

k.p.c.), może udzielić dalszego pełnomocnictwa, z tym ograniczeniem, że

substytucja może być udzielona tylko adwokatowi lub radcy prawnemu. Z art. 91 pkt

3 k.p.c. nie wynikają żadne ograniczenia w zakresie możliwości udzielenia przez

adwokata radcy prawnemu pełnomocnictwa substytucyjnego. Przepis ten traktuje

zamiennie możliwość udzielenia dalszego pełnomocnictwa adwokatowi i możliwość

udzielenia takiego pełnomocnictwa radcy prawnemu bez względu na to, kto udziela

takiego pełnomocnictwa.

Przepisu art. 91 pkt 3 k.p.c. nie można traktować jako stanowiącego ogólnie o

wynikającym z pełnomocnictwa procesowego umocowaniu do udzielenia dalszego

pełnomocnictwa adwokatowi lub radcy prawnemu, a przepisom Prawa o

adwokaturze oraz ustawy o radcach prawnych nadawać znaczenie rozstrzygające o

tym, komu może udzielić substytucji adwokat i odpowiednio radca prawny. W takim

rozumowaniu, które prowadziłoby do podjęcia uchwały zawierającej odpowiedź

przeczącą, nietrudno dostrzec próbę przeniesienia na grunt przedstawionego

zagadnienia prawnego myśli wyrażonej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10

stycznia 1997 r., III CZP 116/96 (OSNC 1997, nr 2, poz. 13). Według tej uchwały,

art. 87 § 1 k.p.c. przewiduje ogólnie, że radca prawny może być pełnomocnikiem

procesowym w postępowaniu cywilnym, ale nie stanowi samodzielnej podstawy

określenia zakresu, w jakim jest to możliwe, czyli nie rozstrzyga o tym, w których

sprawach radca prawny może być pełnomocnikiem procesowym; w tym zakresie

decydujące znaczenie ma ustawa o radcach prawnych, która określa zakres

świadczonej przez radcę prawnego pomocy prawnej.

Podnieść należy, że wbrew założeniom przyjętym w uzasadnieniu zagadnienia

prawnego oraz w wypowiedziach części doktryny, z przepisów Prawa o

adwokaturze nie wynika zakaz udzielania przez adwokata dalszego

pełnomocnictwa radcy prawnemu. Powołany art. 25 ust. 3 Prawa o adwokaturze w

ogóle nie określa kręgu podmiotów, którym adwokat może udzielić substytucji;

jedynie z całokształtu przepisów tej ustawy wynika, że może to być inny adwokat

oraz aplikant adwokacki (art. 77 Pr.adw.). Zwolennicy tezy, że adwokat nie może

udzielić substytucji radcy prawnemu powołują się na odmienne brzmienie art. 21

ust. 1 u.r.pr., próbując dowodzić, że daje to podstawę do rozumowania a contrario.

Skoro – jak argumentują – art. 21 ust. 1 u.r.pr. wyraźnie stanowi, że radca prawny

może udzielić substytucji adwokatowi, natomiast art. 25 ust. 3 Pr.adw. podobnego

unormowania nie zawiera, to znaczy, że adwokat nie może udzielić substytucji

radcy prawnemu.

Argumentacja ta jest chybiona. Rozumowania z przeciwieństwa nie można

zaakceptować, skoro art. 25 ust. 3 Pr.adw. nie wskazuje osób, którym adwokat

może udzielić substytucji, a art. 21 ust. 1 u.r.pr. określa krąg osób, które mogą być

substytutami radcy prawnego. Brak określenia w art. 25 ust. 3 Pr.adw. kręgu osób,

którym adwokat może udzielić substytucji w połączeniu z ogólną zasadą wyrażoną

w art. 91 pkt 3 k.p.c., że pełnomocnik procesowy, a więc także adwokat może

udzielić dalszego pełnomocnictwa adwokatowi lub radcy prawnemu, przemawia za

tezą, iż adwokat będący pełnomocnikiem procesowym może udzielić dalszego

pełnomocnictwa radcy prawnemu.

Do odmiennego wniosku nie prowadzi także wykładnia art. 37a ust. 1 i 2

Pr.adw., z faktu bowiem, że na podstawie art. 37a ust. 2 Pr.adw. dziekan okręgowej

izby adwokackiej może dla adwokata, o którym mowa w art. 37a ust. 1 Pr.adw.

wyznaczyć zastępcę tylko z grona adwokatów, mimo że chodzi o spółkę

adwokacko-radcowską, nie wynika, iż adwokat, o którym mowa w art. 37a ust. 1

Pr.adw., mógłby udzielić substytucji tylko innemu adwokatowi, a nie radcy

prawnemu. Jest oczywiste, że organ korporacyjny adwokatury może wyznaczyć

zastępcą tylko adwokata, ponieważ nie ma żadnych uprawnień względem radców

prawnych. Możliwe jest także, że adwokat, o którym mowa w art. 37a ust. 1

Pr.adw., będzie mógł udzielić substytucji nie tylko innemu adwokatowi, ale także

radcy prawnemu, chociaż na podstawie art. 37a ust. 2 Pr.adw. dziekan okręgowej

izby adwokackiej zastępcą może wyznaczyć tylko innego adwokata. Tezę tę

potwierdza art. 21 ust. 1 u.r.pr. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną, który

przewiduje, że radca prawny może udzielić dalszego pełnomocnictwa także

adwokatowi, mimo iż – zgodnie z art. 21 ust. 2 u.r.pr. – dziekan okręgowej izby

radców prawnych w razie potrzeby zastępcą radcy prawnego może wyznaczyć tylko

innego radcę prawnego.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.,

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.