IV KK 338/05

WYROK Z DNIA 25 PAŹDZIERNIKA 2005 R.

IV KK 338/05

Odpowiednie stosowanie przepisów działu IX Kodeksu postępowania

karnego o postępowaniu odwoławczym w postępowaniu kasacyjnym, po-

zwala przyjąć, że w wypadku rozpoznawania kasacji opartej na bez-

względnych przyczynach odwoławczych, wymienionych w art. 439 § 1

k.p.k., może znaleźć zastosowanie unormowanie w nim zawarte umożliwia-

jące rozpoznanie tego nadzwyczajnego środka odwoławczego na posie-

dzeniu.

Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz (sprawozdawca).

Sędziowie SN: H. Gradzik, J. Żywolewska-Ławniczak.

Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Wilkosz-Śliwa.

Sąd Najwyższy w sprawie Cypriana C. i Grzegorza M., skazanych za

przestępstwa z art. 119 § 1 k.k. w zb. z art. 159 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

art. 159 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 25 paź-

dziernika 2005 r. kasacji obrońcy, wniesionej na korzyść skazanego Grze-

gorza M. oraz kasacji Prokuratora Okręgowego w K. wniesionej na nieko-

rzyść skazanych Cypriana C. i Grzegorza M., od wyroku Sądu Okręgowego

w K. z dnia 22 kwietnia 2005 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejo-

nowego w K. z dnia 29 października 2004 r.

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Re-

jonowego w K. i sprawę oskarżonych Cypriana C. i Grzegorza M. p r z e -

2

k a z a ł Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postę-

powaniu pierwszoinstancyjnym.

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 29 października 2004 r.,

Cyprian C. i Grzegorz M. zostali uznani za winnych tego, że w dniu 17 paź-

dziernika 1998 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu z Danielem S.

oraz ustalonym nieletnim wzięli udział w pobiciu Parweza N. z powodu jego

przynależności rasowej, stosując przemoc polegającą na tym, iż posługując

się niebezpiecznymi przedmiotami w postaci drewnianej pałki oraz skórza-

nych pasów zakończonych metalowymi klamrami, uderzyli nimi kilkakrotnie

pokrzywdzonego w nogę i plecy, czym spowodowali u niego obrażenia cia-

ła w postaci rany w okolicy nadłopatkowej, co spowodowało rozstrój zdro-

wia pokrzywdzonego na okres do 7 dni, tj. przestępstwa z art. 119 § 1 k.k.

w zb. z art. 159 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za które wymierzono każdemu

z oskarżonych karę roku pozbawienia wolności. Tym samym wyrokiem Cy-

prian C. został uznany za winnego tego, że w dniu 18 października 1998 r.

w K., działając wspólnie i w porozumieniu z Danielem S., wziął udział w

pobiciu Desai M. z powodu jego przynależności rasowej, stosując przemoc

polegającą na tym, iż posługując się niebezpiecznym przedmiotem w po-

staci skórzanego pasa zakończonego metalową klamrą uderzył nim dwu-

krotnie pokrzywdzonego w głowę, czym spowodował u niego obrażenia

ciała w postaci rany tłuczonej okolicy potylicznej prawej, co skutkowało

rozstrojem zdrowia pokrzywdzonego na okres do 7 dni, tj. popełnienia

przestępstwa z art. 119 § 1 k.k. w zb. z art. 159 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

za które wymierzono mu karę roku pozbawienia wolności. Ponadto poda-

nym wyrokiem Cyprian C. został uznany za winnego dokonania występku z

3

art. 159 k.k., za który wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolno-

ści. W miejsce wskazanych powyżej kar, orzeczonych wobec Cypriana C.

za poszczególne, realnie zbiegające się przestępstwa, sąd pierwszej in-

stancji wymierzył mu karę łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności

(...).

Apelację od tego wyroku złożył prokurator. (...)

Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył także obrońca oskarżonego

Grzegorza M. (...)

Sąd Okręgowy w K. po rozpoznaniu tych apelacji, wyrokiem z dnia 22

kwietnia 2005 r., zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy, uznając obie

apelacje za oczywiście bezzasadne, choć – jak sam zauważył w pisemnym

uzasadnieniu wyroku – ich konsekwencją powinno być uchylenie wyroku i

przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K., jako są-

dowi właściwemu miejscowo i rzeczowo do orzekania w pierwszej instancji.

Od wyroku Sądu Okręgowego w K. kasację na korzyść skazanego

Grzegorza M. wniósł obrońca oskarżonego, zaskarżając ten wyrok w cało-

ści i formułując trzy zarzuty: naruszenie art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. przez orze-

kanie w niniejszej sprawie w pierwszej instancji przez sąd rejonowy, pod-

czas, gdy właściwym do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji był sąd

okręgowy, a także rażące naruszenie prawa, mające wpływ na treść orze-

czenia tj. naruszenie art. 438 pkt 4 k.p.k., przez wymierzenie Grzegorzowi

M. rażąco niewspółmiernej kary, a nadto rażące naruszenie przepisów

prawa procesowego, mogące mieć wpływ na treść wyroku tj. art. 213 § 1 i

2, art. 214 § 1 oraz art. 215 k.p.k. przez niezgromadzenie aktualnych da-

nych osobopoznawczych o oskarżonym. Obrońca skazanego wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w K. oraz utrzymanego

nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. i przekazanie sprawy do po-

nownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. oraz wstrzymanie wyko-

nania zaskarżonego wyroku.

4

Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. w odpowiedzi na kasację z

dnia 11 lipca 2005 r. wniósł o uznanie kasacji za zasadną, uchylenie za-

skarżonego kasacjami wyroku Sądu Okręgowego w K. oraz utrzymanego

nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w K., jako właściwemu rzeczowo do rozpoznania sprawy w

postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego w K. wywiódł również Prokura-

tor Okręgowy w K., zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść skazanych

Cypriana C. i Grzegorza M. Zarzucił on rażące naruszenie prawa proceso-

wego, a to art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k., poprzez nie-

rozpoznanie sprawy w zakresie szerszym od granic środka odwoławczego,

skutkujące bezzasadnym odstąpieniem od uchylenia wyroku Sądu Rejo-

nowego w K. pomimo tego, że został on wydany z obrazą przepisu art. 25

§ 1 pkt 2 k.p.k., gdyż ten Sąd orzekł w sprawie należącej do właściwości

rzeczowej sądu okręgowego, a zatem z naruszeniem normy procesowej o

randze tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Stawiając powyższy za-

rzut, na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k. wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpozna-

nia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Obie kasacje są w oczywisty sposób zasadne w zakresie podniesio-

nej przez obrońcę skazanego oraz Prokuratora Okręgowego w K. bez-

względnej przyczyny odwoławczej.

Sąd Okręgowy w K. orzekł bowiem w niniejszej sprawie z narusze-

niem art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k., utrzymując w mocy zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego w K. z dnia 29 października 2004 r. Sąd ten nie dostrzegł bo-

wiem, że kwestionowane apelacjami orzeczenie zapadło z rażącą obrazą

przepisu art. 25 § 1 pkt 2 k.p.k., co stanowi uchybienie o jakim mowa w art.

5

439 § 1 pkt 4 k.p.k. Zaskarżonym wyrokiem przypisano oskarżonym popeł-

nienie występku wyczerpującego m.in. znamiona przestępstwa z art. 119 §

1 k.k. Przestępstwo z art. 119 k.k. umieszczone jest w rozdziale XVI Ko-

deksu karnego. Zgodnie zaś z art. 25 § 1 pkt 2 k.p.k. w sprawach o wy-

stępki określone w rozdziale XVI orzeka w pierwszej instancji sąd okręgo-

wy. Ten sąd jest zatem sądem właściwym rzeczowo. Bezspornym jest

więc, że w niniejszej sprawie sąd niższego rzędu (sąd rejonowy) orzekł w

sprawie należącej do właściwości sądu wyższego rzędu, co stanowi bez-

względną przyczynę odwoławczą, przewidzianą w art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k.

Zgodnie z art. 439 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy jest zobligowany do

uchylenia zaskarżonego orzeczenia niezależnie od granic zaskarżenia i

podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia w

przypadku stwierdzenia choćby jednej z przyczyn wymienionych w art. 439

§ 1 k.p.k. Rozpoznający sprawę sąd odwoławczy z urzędu zobligowany jest

do zbadania, czy poddawane kontroli instancyjnej orzeczenie nie jest do-

tknięte takim uchybieniem. Wobec niedostrzeżenia opisanego uchybienia

przez Sąd Okręgowy w K. wyrok tego sądu, a także utrzymany nim w mocy

wyrok Sądu Rejonowego muszą zostać uchylone, a sprawa Cypriana C. i

Grzegorza M. przekazana Sądowi Okręgowemu w K. – jako sądowi pierw-

szej instancji – do merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 535 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasacje

wniesione od wyroków na rozprawie. Na posiedzeniu, w myśl art. 535 § 3

k.p.k., może uwzględnić w całości kasację wniesioną na korzyść skazane-

go w razie jej oczywistej zasadności. Jeśli chodzi o orzekanie na posiedze-

niu to obie te przesłanki muszą występować łącznie. W niniejszej sprawie

nie ulega wątpliwości, że złożone kasacje, oparte na uchybieniu wymienio-

nym w art. 439 k.p.k., są oczywiście zasadne. Jednak tylko jedna z rozpo-

znawanych kasacji jest kasacją wniesioną na korzyść. Wniesiona przez

Prokuratora Okręgowego kasacja na niekorzyść sprawia, że nie było moż-

6

liwości zastosowania w niniejszej sprawie trybu przewidzianego w art. 535

§ 3 k.p.k. Wprawdzie art. 535 § 3 k.p.k. dopuszcza też rozpoznawanie ka-

sacji opartej na innych zarzutach niż tylko z art. 439 § 1 k.p.k., jednak pro-

cedura rozpoznawania kasacji w tym trybie jest obwarowana warunkiem

kierunku złożonego środka odwoławczego (kasacja wniesiona na korzyść).

W opisanej sytuacji nie ma jednak proceduralnych przeszkód do od-

powiedniego zastosowania w postępowaniu kasacyjnym przepisów doty-

czących postępowania odwoławczego, w tym unormowania z art. 439 § 1

k.p.k. Przepis ten wprowadza uproszczony mechanizm procedowania w

przypadku zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Pozwala bo-

wiem sądowi odwoławczemu uchylić zaskarżone orzeczenie na posiedze-

niu, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz

wpływu uchybienia na treść orzeczenia. Art. 439 § 1 k.p.k. nie ogranicza

przy tym tej możliwości orzekania na posiedzeniu wyłącznie do przypad-

ków środków odwoławczych wniesionych na korzyść.

Stosując odpowiednio w postępowaniu kasacyjnym omawiane unor-

mowania z art. 439 k.p.k. (przez art. 518 k.p.k.) Sąd Najwyższy w razie

wniesienia kasacji opartej na bezwzględnych przyczynach odwoławczych

może uchylić zaskarżone orzeczenie orzekając nie na rozprawie, lecz na

posiedzeniu. Instytucja odpowiedniego stosowania przepisów działu IX

k.p.k. o postępowaniu odwoławczym w postępowaniu w trybie kasacji, po-

zwala bowiem przyjąć, że w przypadku rozpoznawania kasacji opartej na

bezwzględnych przyczynach odwoławczych wymienionych w art. 439 § 1

k.p.k., może znaleźć zastosowanie unormowanie zawarte w tym przepisie

umożliwiające rozpoznanie takiego nadzwyczajnego środka odwoławczego

na posiedzeniu (na temat odpowiedniego stosowania przepisów: J. No-

wacki: „Odpowiednie” stosowanie przepisów prawa, PiP 1964, nr 3, s. 373

– 375; A. Błachnio-Parzych: Przepisy odsyłające systemowe (Wybrane za-

gadnienia), PiP 2003, nr 1, s. 44 – 45).

7

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy, orzekając na posiedzeniu,

uznał obie wniesione kasacje za oczywiście zasadne w zakresie podnie-

sionego zarzutu opartego na obrazie przepisów o właściwości rzeczowej

sądu, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w K. oraz utrzymany

nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K. i przekazał sprawę do ponow-

nego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K., jako sądowi pierwszej in-

stancji. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy w K. powinien mieć

na uwadze rozwiązanie z art. 442 § 2 k.p.k. i ograniczyć ponowne postę-

powanie dowodowe w części dotyczącej zarzucanego Cyprianowi C. czynu

zakwalifikowanego z art. 159 k.k.