SNO 57/05

UCHWAŁA Z DNIA 15 LISTOPADA 2005 R.

SNO 57/05

1. Zastosowanie jak i wykorzystanie w czynnościach operacyjnych, a

także w postępowaniu procesowym, jako dowodów materiałów uzyskanych

w czasie podsłuchu operacyjnego, dopuszczalne jest wyłącznie w

odniesieniu do przestępstw wymienionych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji.

Jeżeli materiały te nie dały podstaw do wszczęcia postępowania

przygotowawczego, dotyczącego popełnienia jednego w wymienionych w

tym przepisie przestępstw, muszą zostać zniszczone w sposób przewidziany

w art. 19 ust.17 ustawy o Policji i nie mogą być wykorzystane w żadnym

innym postępowaniu.

2. Powyższe zasady należy odnieść także do postępowania dotyczącego

sędziego korzystającego z immunitetu określonego w art. 80 § 1 u.s.p.

3. W postępowaniu dyscyplinarnym dopuszczalne jest zatem

wykorzystanie jako dowodów materiałów uzyskanych w wyniku podsłuchu

operacyjnego zarządzonego na podstawie art. 19 ust.1 ustawy o Policji, ale

jedynie wówczas, gdy czyn zarzucony sędziemu w tym postępowaniu

stanowi jedno z przestępstw wymienionych w powyższym przepisie.

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Maciak.

Sędziowie SN: Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca),

Elżbieta Skowrońska-Bocian.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny bez udziału Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego, z udziałem protokolanta w sprawie sędziego Sądu

Okręgowego po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2005 r. w związku z

zażaleniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego na

uchwałę Sądu Apelacyjnego  Sądu Dyscyplinarnego z dnia 6 września 2005 r.,

sygn. akt (...) w przedmiocie uchylenia zarządzenia A2115/05 Prezesa Sądu

Okręgowego wydanego w dniu 5 kwietnia 2005 r. na podstawie art. 130 § 1

u.s.p. wobec sędziego Sądu Okręgowego

u c h w a l i ł :

u t r z y m a ć w m o c y zaskarżoną u c h w a ł ę .

U z a s a d n i e n i e

Prezes Sądu Okręgowego, działając na podstawie art. 130 § 1 ustawy z

dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98,

poz. 1070 ze zm.), zarządził w dniu 5 kwietnia 2005 r. natychmiastową przerwę

2

w czynnościach służbowych sędziego Sądu Okręgowego, z uwagi na istotne

interesy służbowe.

Uchwałą z dnia 13 maja 2005 r. wydaną na podstawie art. 130 § 2 u.s.p.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, wyznaczony przez Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego jako właściwy sąd dyscyplinarny, postanowił zawiesić

sędziego Sądu Okręgowego w czynnościach służbowych, wskazując na

celowość podjęcia takiej uchwały w rozpoznawanej sprawie.

W dniu 20 maja 2005 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wszczął

postępowanie dyscyplinarne i przedstawił sędziemu Sądu Okręgowego zarzuty,

iż w okresie od września 2003 r. do stycznia 2005 r. w A. uchybiła godności

zawodu sędziowskiego w ten sposób, że:

1) pomimo swoich i męża bliskich kontaktów z prezesem Spółdzielni

Mieszkaniowej „P.(...)” w A. złożyła oświadczenie, że nie łączą jej z prezesem

tej Spółdzielni żadne stosunki osobiste, które mogłyby wywołać uzasadnione

wątpliwości co do jej bezstronności w sprawach toczących się przed Sądem

Okręgowym, w których stroną była Spółdzielnia „P.(...)”,

2) udzielała porad prawnych prezesowi tej Spółdzielni oraz interweniowała

o przyspieszenie rozpoznania wniosku Spółdzielni „P.(...)” o rejestrację statutu

w Wydziale Rejestrowym Sądu Rejonowego.

Sędzia Sądu Okręgowego wniosła zażalenie na uchwałę Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 13 maja 2005 r. o zawieszeniu jej

w czynnościach służbowych zarzucając naruszenie art. 8 Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności a także art. 237 § 7 i art. 238 § 3

k.p.k., o ile materiały Prokuratury Okręgowej, stanowiące podstawę wydania

zaskarżonej uchwały, pochodziły z kontroli rozmów telefonicznych zarządzonej

w trybie procesowym, albo art. 19 ust.1 i 17 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o

Policji (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092 ze zm.), o ile była to

kontrola w trybie pozaprocesowym, wskazując, że materiały te nie mogły być

wykorzystane w postępowaniu dyscyplinarnym. Zarzuciła również

niewystarczające uzasadnienie zaskarżonej uchwały.

Uchwałą z dnia 30 czerwca 2005 r. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

uchylił uchwałę z dnia 13 maja 2005 r. Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania,

uznając zasadność zarzutu braku motywów zaskarżonej uchwały z uwagi na

lakoniczność uzasadnienia. Wskazał, że zawieszenie sędziego w czynnościach

służbowych powinno być stosowane jedynie wówczas, gdy przemawia za tym

wzgląd na dużą szkodliwość czynu i stopień zawinienia albo wzgląd na

wyjątkowo negatywny odbiór społeczny zachowania sędziego, co powinno

podlegać rozważeniu przez Sąd stosujący ten środek.

W toku ponownego rozpoznania sprawy sędzia Sądu Okręgowego

wyjaśniła, że wraz z mężem nabyła w 2001 r. w Spółdzielni Mieszkaniowej

„P.(...)” w A. spółdzielcze własnościowe prawo do kawalerki o pow. 30 m2

i

wówczas poznała prezesa tej Spółdzielni. Po wyemitowaniu w telewizji

3

programu, w którym zarzucano, iż sędziowie posiadający własnościowe

mieszkania w tej Spółdzielni sądzą sprawy Spółdzielni „P.(...)” i wydają

korzystne dla niej wyroki, sędzia Sądu Okręgowego złożyła na żądanie

wiceprezesa Sądu Okręgowego wyjaśnienie, że nie rozpoznawała żadnej

sprawy, w której stroną byłaby Spółdzielnia Mieszkaniowa „P.(...)” w A., bądź

prezes tej Spółdzielni; nie łączą jej także z osobami zatrudnionymi w

Spółdzielni stosunki tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na treść

ewentualnie wydawanych w przyszłości przez nią orzeczeń. Obwiniona orzeka

w Wydziale Karnym Sądu Okręgowego rozpoznając sprawy w pierwszej

instancji. Do Wydziału tego nie trafiały sprawy Spółdzielni „P.(...)”, jej

pracowników ani prezesa. Sędzia Sądu Okręgowego wyjaśniła ponadto, że z

prezesem Spółdzielni „P.(...)” nie utrzymywała kontaktów towarzyskich, nie

udzielała mu porad prawnych ani nie interweniowała o przyspieszenie

rozpoznania wniosku Spółdzielni o zarejestrowanie statutu. Jedynie na prośbę

prezesa dowiadywała się telefonicznie w sekretariacie Wydziału Rejestrowego,

co jest przyczyną nie rozpoznania przez kilka miesięcy wniosku Spółdzielni o

rejestrację statutu, a po uzyskaniu informacji, że spowodowane jest to

nieprawidłowym wypełnieniem wniosku, powiedziała o tym prezesowi

Spółdzielni.

W dniu 6 lipca 2005r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego złożył w

Sądzie Apelacyjnym – Sądzie Dyscyplinarnym wniosek o rozpoznanie sprawy

dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu Okręgowego, zaś w dniu 2 września

2005 r. wniósł o zawieszenie jej w czynnościach służbowych i obniżenie na

podstawie art. 129 § 3 u.s.p. wynagrodzenia za pracę.

Uchwałą z dnia 6 września 2005 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

uchylił zarządzenie A-21-15/05 Prezesa Sądu Okręgowego wydane w dniu 5

kwietnia 2005 r. na podstawie art. 130 § 1 u.s.p. wobec sędziego Sądu

Okręgowego.

Oceniając materiał dowodowy sprawy w postaci komunikatów z podsłuchu

rozmów telefonicznych prowadzonych przez prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej

„P.(...)” w A. Zenona P. Sąd Dyscyplinarny wskazał, że powstały one w wyniku

zgody na kontrolę operacyjną tych rozmów wyrażoną na wniosek Komendanta

Głównego Policji postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 29 sierpnia 2003 r.,

zarządzającym kontrolę operacyjną rozmów prowadzonych przez Zenona P. od

dnia 8 września 2003 r. do dnia 3 stycznia 2004 r. Był to zatem podsłuch

operacyjny zarządzony na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia o

Policji. Zgodnie ze wskazanym przepisem podsłuch taki może być stosowany w

celu zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców a także uzyskania i utrwalenia

dowodów jedynie w sprawach ściganych z oskarżenia publicznego przestępstw

taksatywnie wymienionych w tym przepisie i jeżeli dostarczy dowodów

pozwalających na wszczęcie postępowania karnego lub mających dla niego

znaczenie, wszystkie zgromadzone podczas kontroli operacyjnej materiały

przekazane zostają właściwemu prokuratorowi celem wszczęcia postępowania

4

(art. 19 ust. 14 ustawy o Policji). Natomiast zgodnie z art. 19 ust. 17 ustawy o

Policji, materiały nie zawierające dowodów pozwalających na wszczęcie

postępowania karnego przechowuje się przez 2 miesiące, a następnie dokonuje

się ich protokolarnego, komisyjnego zniszczenia. W ocenie Sądu

Dyscyplinarnego regulacja ta nie pozwala na wykorzystanie materiałów z

podsłuchu operacyjnego w odniesieniu do innych przestępstw niż wymienione

w art. 14 ust.1 ustawy o Policji ani przewinień służbowych, a skoro zarzuty

postawione sędziemu Sądu Okręgowego nie stanowią żadnego z przestępstw

wymienionych w powyższym przepisie, dowody uzyskane w czasie podsłuchu

operacyjnego Zenona P. nie mogą stanowić dowodów w rozpoznawanej sprawie

dyscyplinarnej.

Z pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym wyjaśnień

sędziego Sądu Okręgowego i złożonego przez nią oświadczenia nie można

wyprowadzić ustalenia, że sądziła ona sprawy dotyczące Spółdzielni „P.(...)” lub

jej pracowników, udzielała porad prawnych prezesowi Spółdzielni lub

interweniowała w sprawie szybszego załatwienia rejestracji statutu Spółdzielni.

W związku z tym Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że nie można uznać, by

dowody przeprowadzone do tej pory w sprawie uprawdopodobniły zarzuty

postawione sędziemu Sądu Okręgowego w postępowaniu dyscyplinarnym, co

prowadziło do uchylenia zaskarżonego zarządzenia na podstawie art. 130 § 2

u.s.p.

W zażaleniu na powyższą uchwałę Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego

zarzucił, mający wpływ na treść orzeczenia, błąd w ustaleniach faktycznych

polegający na wadliwym ustaleniu, że zebrane dowody nie uprawdopodobniły

popełnienia przez sędziego Sądu Okręgowego zarzucanego jej czynu godzącego

w powagę sądu lub istotne interesy służbowe, dającego podstawę do zarządzenia

natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych oraz błędną wykładnię

art. 130 § 1 u.s.p., mającą wpływ na treść orzeczenia. Skarżący w szczególności

zarzucił bezpodstawne odrzucenie możliwości posłużenia się dowodami z

podsłuchu operacyjnego prowadzonego na podstawie art. 19 ustawy o Policji,

przy wydawaniu przez prezesa zarządzenia w trybie art. 130 § 1 u.s.p. oraz przy

orzekaniu przez sąd dyscyplinarny na podstawie art. 130 § 2 u.s.p.

W oparciu o zgłoszone zarzuty Zastępca Rzecznika wnosił o zmianę

zaskarżonego orzeczenia i wydanie uchwały o zawieszeniu sędziego Sądu

Okręgowego w czynnościach służbowych oraz stosowne obniżenie jej

wynagrodzenia na czas trwania zawieszenia.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Rozstrzygnięcie zażalenia wymaga przede wszystkim rozważenia i oceny,

czy w rozpoznawanej sprawie dyscyplinarnej mogły być wykorzystane jako

dowody materiały z podsłuchu operacyjnego, uzyskane przy zastosowaniu

procedury przewidzianej w art. 19 ustawy o Policji, zastosowanej w stosunku do

innej osoby, niż obwiniony sędzia.

5

Rozważania te należy rozpocząć od oczywistego stwierdzenia, że wolność

osobista oraz wynikająca z niej tajemnica komunikowania się stanowią jedną z

najważniejszych i podstawowych wartości demokratycznego państwa prawa,

zagwarantowanych w Konstytucji RP (art. 49) oraz w Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (art. 8) i chronionych w licznych

ustawach. Ograniczenie tych wolności dopuszczalne jest jedynie w przypadkach

określonych w ustawach i w sposób w nich przewidziany i tylko o tyle, o ile jest

to konieczne dla zapewnienia ochrony wartości i dóbr istotnych z punktu

widzenia ważnych interesów społecznych i państwowych. Ograniczenia takie,

przewidziane w przepisach ustawowych, muszą określać ściśle przypadki,

których dotyczą, zapewniać realną kontrolę ich stosowania i środki

uniemożliwiające wykorzystanie ich do innych celów, niż założone w ustawie.

Przepisy ograniczające wolność oraz tajemnicę porozumiewania się, jako

wyjątki od zasady, muszą być wykładane ściśle, bez możliwości rozszerzania

ich na przypadki nimi nie objęte.

Ograniczenie konstytucyjnej zasady tajemnicy porozumiewania się, w tym

rozmów telefonicznych, zawierają przepisy art. 19 ustawy o Policji,

zezwalające, w sytuacjach w nich przewidzianych, na przeprowadzenie przy

czynnościach operacyjno-rozpoznawczych podsłuchu operacyjnego

zarządzonego przez sąd w celu wykrycia przestępstw i ich sprawców lub

uzyskania dowodów. Możliwość zarządzenia takiego podsłuchu została

ograniczona do ściśle określonych, najcięższych przestępstw umyślnych

ściganych z oskarżenia publicznego, wyliczonych enumeratywnie w art. 19 ust.1

ustawy o Policji. Przepisy art. 19 ust.14 i ust.17 zawierają regulację dotyczącą

wykorzystania materiałów uzyskanych z podsłuchu operacyjnego albo ich

zniszczenia, gdy nie mogą być wykorzystane w postępowaniu

przygotowawczym. Wykładnia powyższych przepisów musi być ścisła i

uwzględniać z jednej strony ich charakter jako wyjątków od zasady tajemnicy

rozmów telefonicznych, a z drugiej strony jako przepisów mających na celu

ułatwienie wykrywania i zwalczania najgroźniejszych społecznie przestępstw.

Przy uwzględnieniu tych okoliczności należy uznać, że zarówno zastosowanie

jak i wykorzystanie w czynnościach operacyjnych, a także w postępowaniu

procesowym jako dowodów materiałów uzyskanych w czasie podsłuchu

operacyjnego, dopuszczalne jest wyłącznie w odniesieniu do przestępstw

wymienionych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji. Jeżeli materiały te nie dały

podstaw do wszczęcia postępowania przygotowawczego dotyczącego

popełnienia jednego w wymienionych w tym przepisie przestępstw, muszą

zostać zniszczone w sposób przewidziany w art. 19 ust.17 ustawy o Policji i nie

mogą być wykorzystane w żadnym innym postępowaniu.

Powyższe zasady należy odnieść także do postępowania dotyczącego

sędziego korzystającego z immunitetu określonego w art. 80 § 1 u.s.p. Zgodnie z

tym przepisem sędzia nie może być zatrzymany ani pociągnięty do

odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej bez zezwolenia

6

właściwego sądu dyscyplinarnego, co nie dotyczy zatrzymania w razie ujęcia

sędziego na gorącym uczynku przestępstwa. Powyższa regulacja nie stanowi

przeszkody do zarządzenia wobec sędziego objętego immunitetem, podsłuchu

operacyjnego w celu zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców oraz

uzyskania i utrwalenia dowodów popełnienia przestępstwa wymienionego w art.

19 ust.1 ustawy o Policji oraz wykorzystania materiałów z podsłuchu, jako

dowodów w postępowaniu dotyczącym takiego przestępstwa. Nie ma również

przeszkód do wykorzystania w taki sposób w stosunku do sędziego materiałów z

podsłuchu, którym objęta była inna osoba.

To samo należy odnieść do postępowania dyscyplinarnego prowadzonego

w stosunku do sędziego. W postępowaniu dyscyplinarnym dopuszczalne jest

zatem wykorzystanie jako dowodów materiałów uzyskanych w wyniku

podsłuchu operacyjnego zarządzonego na podstawie art. 19 ust.1 ustawy o

Policji, ale jedynie wówczas, gdy czyn zarzucony sędziemu w tym

postępowaniu stanowi jedno z przestępstw wymienionych w powyższym

przepisie.

Nie ma natomiast żadnych podstaw, by stosować wykładnię rozszerzającą

powyższych przepisów, stanowiących istotne ograniczenie konstytucyjnie

zagwarantowanych wolności obywatelskich i dopuścić możliwość

wykorzystania materiałów uzyskanych w drodze podsłuchu operacyjnego do

postępowania dotyczącego innych przestępstw lub czynów, niż wymienione w

art. 19 ust.1 ustawy o Policji, określającym zasady dopuszczalności

zastosowania podsłuchu. Prowadziłoby to w istocie do rozszerzenia

dopuszczalności stosowania i wykorzystania podsłuchu operacyjnego poza

granice określone w ustawie, co stanowiłoby naruszenie art. 49 Konstytucji oraz

art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Z tych przyczyn za uzasadnione należy uznać stanowisko Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, iż w rozpoznawanej sprawie

dyscyplinarnej, w której sędziemu Sądu Okręgowego nie postawiono zarzutu

popełnienia żadnego z przestępstw wskazanych w art. 19 ust.1 ustawy o Policji,

nie jest dopuszczalne wykorzystanie jako dowodów, materiałów uzyskanych w

wyniku podsłuchu operacyjnego zastosowanego wobec Zenona P.

Trafnie też Sąd ten uznał, że zgromadzone w sprawie inne dowody nie

uprawdopodobniły zarzutów postawionych sędziemu Sądu Okręgowego w

postępowaniu dyscyplinarnym, czego zresztą nie podważa także skarżący. Nie

można przy tym podzielić stanowiska zawartego w zażaleniu, iż wystarczającą

podstawą do wydania zarządzenia z art. 130 § 1 u.s.p były informacje zawarte w

publikacjach środków masowego przekazu. Publikacje te powinny były stać się

podstawą wszczęcia stosownych czynności wyjaśniających, nie mogą jednak

same być wystarczającą podstawą do zastosowania wobec sędziego Sądu

Okręgowego wyjątkowego i drastycznego środka jakim jest zarządzenie

natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych. Informacje te bowiem

dotyczyły sędziów orzekających w sprawach Spółdzielni Mieszkaniowej

7

„P.(...)” i jej pracowników, podczas, gdy sędzia Sądu Okręgowego nie

rozpoznawała takich spraw, orzekając w sprawach karnych w pierwszej instancji

w Sądzie Okręgowym, gdzie nie wpłynęły sprawy Spółdzielni „P.(...)” ani jej

pracowników. Nie było zatem wystarczających podstaw do zastosowania,

wyłącznie w oparciu o materiały zawarte w publikacjach telewizyjnych, środka

dyscyplinarnego przewidzianego w art. 130 § 1 u.s.p.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł

jak w uchwale.