III CZP 85/05

Uchwała z dnia 24 listopada 2005 r., III CZP 85/05

Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski

Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania Konsorcjum Przedsiębiorstwo

Wielobranżowe Jan L. Zakład Pracy Chronionej i Zakład Instalacji Elektrycznych C.

Marian C. przeciwko Gminie B. o udzielenie zamówienia publicznego, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 listopada 2005 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach

postanowieniem z dnia 14 lipca 2005 r.:

"1) Czy w sprawie, w której wartość przedmiotu zamówienia nie przekracza

wskazanych w art. 182 ust. 2 pkt 2 b PZP a wyrok zespołu arbitrów uwzględniając

odwołanie unieważnił wszystkie czynności zamawiającego – wyrok taki podlega

wykonaniu przez zamawiającego mimo, że wniósł on od niego skargę a w związku

z tym – czy zasadny jest protest wykonawcy kwestionujący fakt podjęcia w toku

postępowania ze skargi przez zamawiającego czynności nakazanych innym

wyrokiem zespołu arbitrów wydanym w związku z tym samym postępowaniem o

zamówienie publiczne, jeśli ten drugi wyrok zespołu arbitrów nie został zaskarżony;

a w wypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie o wykonalność wyroku

zespołu arbitrów

2) czy w przypadku wartości przedmiotu zamówienia niższych, niż wskazane

w art. 182 ust. 2 pkt 2 b PZP a więc, gdy ostateczne rozstrzygnięcie protestu

następuje z dniem doręczenia orzeczenia zespołu arbitrów a – zgodnie z art. 181

ust. 1 PZP bieg terminu związania ofertą ulega zawieszeniu do tej daty może być w

toku postępowania sądowego ze skargi zamawiającego dowolnie przedłużony

przez zamawiającego i wykonawców termin związania ofertą – niezależnie od

terminów wynikających z ustawy (art. 85 ust. 1 PZP) i SIWZ oraz trybu

unormowanego w art. 85 ust. 2 PZP a jeśli nie – czy upływ terminu związania ofertą

wiążący się z doręczeniem orzeczenia zespołu arbitrów uzasadnia unieważnienie

postępowania na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 7 PZP czy ewentualnie – umorzenie

postępowania przez Sąd jako bezprzedmiotowego – w związku z art. 94 PZP, wg

którego zamawiający zawiera umowę nie później, niż przed upływem terminu

związania ofertą?"

podjął uchwałę:

1. Skuteczny lub wykonalny jest wyrok zespołu arbitrów, unieważniający

wszystkie czynności zamawiającego, od którego wniesiono skargę do sądu,

wydany w sprawie w której wartość przedmiotu zamówienia nie przekracza

wartości wskazanych w art. 182 ust. 2 pkt 2b ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r.

– Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm.);

2. W sytuacji określonej w punkcie 1 termin związania ofertą ulega

przedłużeniu o czas, w jakim bieg tego terminu był zawieszony na skutek

wniesienia protestu (art. 181 ust. 1 tej ustawy); wniesienie do sądu skargi na

wyrok zespołu arbitrów wydany po rozpoznaniu protestu nie stanowi

podstawy do przedłużenia tego terminu, jednakże stwierdzenie jego upływu

prowadzi do unieważnienia przez sąd postępowania o udzielenie zamówienia.

Uzasadnienie

Zagadnienie przedstawione do rozstrzygnięcia powstało przy rozpoznawaniu

skargi Gminy B. na wyroki zespołu arbitrów przy Urzędzie Zamówień Publicznych w

Warszawie z dnia 7 kwietnia 2005 r. i z dnia 25 kwietnia 2005 r. Z uzasadnienia

postanowienia Sądu Okręgowego wynika, że w dniu 4 listopada 2004 r. zespół

arbitrów wydał wyrok unieważniający wszystkie czynności zamawiającego w

postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Zamawiający wniósł skargę od

tego wyroku, uwzględnioną przez Sąd Okręgowy w Katowicach, który wyrokiem z

dnia 12 kwietnia 2005 r. wyrok zespołu arbitrów zmienił i oddalił odwołanie. W tym

samym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego zamawiający dokonał

czynności, która została zaskarżona do zespołu arbitrów. Na skutek tej skargi

zespół arbitrów wyrokiem z dnia 18 listopada 2004 r. nakazał zamawiającemu

powtórzenie czynności pod kątem badania rażąco niskiej ceny, a zamawiający –

uznając, że wyrok z dnia 4 listopada 2004 r., jako zaskarżony skargą, nie podlega

wykonaniu – przystąpił do wykonania czynności nakazanych mu wyrokiem z dnia

18 listopada 2004 r. Wykonawca wniósł kolejny protest, kwestionując

dopuszczalność podejmowania tych czynności i domagając się unieważnienia

postępowania wobec istnienia wcześniejszego wyroku zespołu arbitrów. Zespół

arbitrów uznał, że wyrok z dnia 4 listopada 2004 r. powinien być wykonany, stanowi

bowiem ostateczne rozstrzygnięcie protestu, a wniesienie skargi do sądu nie

wstrzymuje jego wykonania. Z tego względu uznał, że zamawiający w sposób

niedopuszczalny kontynuował postępowanie, które jako obarczone wadą podlega

unieważnieniu. Podobne stanowisko i rozstrzygnięcie dotyczyło protestu w

przedmiocie odrzucenia oferty i wyboru oferty przez zamawiającego.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał za konieczne przesądzenie kwestii,

czy wyrok zespołu arbitrów uwzględniający odwołanie podlega wykonaniu także w

wypadku złożenia skargi przez zamawiającego, czy też w takiej sytuacji, gdy

wartość przedmiotu zamówienia nie przekracza progu określonego w art. 182 ust. 2

pkt 2a ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. nr

19, poz. 177 ze zm. – dalej: "Pr.z.p.") zamawiający nie ma interesu prawnego we

wniesieniu skargi, a przedmiot orzekania przez sąd nie istnieje. Wątpliwości

wzbudził także termin związania ofertą, skoro wobec ostatecznego rozstrzygnięcia

protestu i upływu tego terminu zawarcie umowy nie jest już dopuszczalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych,

obowiązująca od dnia 2 marca 2004 r., przewiduje trzy środki ochrony prawnej w

postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego – protest do zamawiającego

(art. 180 ust. 1), odwołanie do zespołu arbitrów (art. 184 ust. 1) i skargę do sądu

(art. 194 ust. 1). Jak wynika z art. 181, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia

protestu zamawiający nie może zawrzeć umowy, gdyż do tego czasu bieg terminu

związania ofertą ulega zawieszeniu, to zaś, kiedy protest jest ostatecznie

rozstrzygnięty, wynika z art.182 ust. 2 Pr.z.p. Następuje to z chwilą upływu terminu

do wniesienia odwołania (art. 182 ust. 2 pkt 1), a w przypadku wniesienia odwołania

– z dniem doręczenia postanowienia kończącego postępowanie odwoławcze albo

wyroku zespołu arbitrów (art. 182 ust. 2 pkt 2a), albo z dniem wydania wyroku lub

postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przez sąd okręgowy, dotyczy

to jednak wypadków, gdy wartość przedmiotu zamówienia jest wyższa niż wyrażona

w złotych kwota 10 000 euro, a dla dostaw lub usług – 5000 euro (art. 182 ust. 2 pkt

2b). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy wartość przedmiotu zamówienia

tego progu nie przekracza, zatem o ostatecznym rozstrzygnięciu protestu stanowił

dzień doręczenia wyroku zespołu arbitrów.

Przedstawione przez Sąd Okręgowy wątpliwości wywołał fakt wydania przez

zespół arbitrów sprzecznych wyroków; pierwszy unieważnił wszystkie czynności

zamawiającego, podczas gdy następne nakazywały powtórzenie niektórych nich, a

kolejne, będące przedmiotem skargi do sądu, unieważniły postępowanie dotyczące

tych czynności. Wyroki te ponadto zaskarżone zostały skargą do Sądu

Okręgowego. Brzmienie przytoczonych przepisów nie pozostawia jednak

wątpliwości odnośnie do tego, że w wypadku, w którym wartość przedmiotu

zamówienia nie przekracza określonego w art. 182 ust. 2 pkt 2b progu, pomimo

zaskarżenia wyroku zespołu arbitrów do sądu, jest on, w zależności od jego treści,

wykonalny albo skuteczny, skoro to właśnie ten wyrok, a nie wyrok sądu, jest

ostatecznym rozstrzygnięciem protestu. Także zatem wyrok unieważniający całe

postępowanie albo tylko niektóre czynności musi być uznany za skuteczny.

Powstaje więc pytanie, czy wniesienie na taki wyrok skargi do sądu nie jest

bezprzedmiotowe, tym bardziej, że postępowanie sądowe nie może w tej sytuacji

doprowadzić do zagwarantowania podstawowego celu Prawa zamówień

publicznych, jakim jest zapewnienie dokonania wyboru najkorzystniejszej oferty

zawarcia umowy na wykonanie prac finansowanych ze środków publicznych. Nie

jest to możliwe, gdyż termin związania ofertą upłynął. Terminy związania

wykonawcy ofertą określone są w art. 85 Pr.z.p., zgodnie zaś z art. 94 ust. 1,

zamawiający zawiera umowę nie później niż przed terminem związania wykonawcy

ofertą, a zawieszenie biegu tego terminu dotyczy tylko czasu, w jakim trwało

postępowanie wywołane wniesieniem protestu i tylko o ten czas termin związania

ofertą ulega przedłużeniu. W doktrynie wyrażone zostały poglądy, że w takiej

sytuacji wniesienie skargi do sądu może okazać się jedynie podstawą do toczenia

bezprzedmiotowych sporów, a co za tym idzie, bezprzedmiotowe jest także

postępowanie sądowe.

Takiego poglądu nie można podzielić. Sam fakt, że wyrok zespołu arbitrów

rozstrzygający protest i nakazujący powtórzenie czynności albo unieważniający

czynność lub całe postępowanie jest wykonalny lub skuteczny nie oznacza

bezprzedmiotowości postępowania sądowego wszczętego skargą na taki wyrok.

Należy zwrócić uwagę, że ustawa przyznaje prawo do skargi niezależnie od

wartości przedmiotu zamówienia, chociaż tylko przy wyższej wartości wyrok

zespołu arbitrów nie jest wykonalny. Skarga do sądu powszechnego jest

przewidzianym w ustawie środkiem odwoławczym, wprowadzonym do polskiego

systemu prawnego koniecznością dostosowania prawa krajowego do wymogów

prawa unijnego, do czego zobowiązywały dyrektywy 89/665/EEC i 92/13/EEC,

nakazujące wprowadzenie efektywnego systemu procedur odwoławczych w

zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane. Kontrola

sądowa byłaby iluzoryczna przy uznaniu, że w wypadku, w którym umowa nie może

być zawarta wobec upływu terminu związania ofertą po ostatecznym

rozstrzygnięciu protestu, wniesienie skargi jest bezprzedmiotowe. Takie stanowisko

zakłada też nieracjonalność ustawodawcy. Trzeba jednak dodać, że niemożność

zawarcia umowy wobec upływu terminu związania ofertą stanowi okoliczność

określoną w art. 93 ust. 1 Pr.z.p., nakładająca na zamawiającego obowiązek

unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia. Stwierdzenie z urzędu takiej

okoliczności przez sąd stanowi przesłankę uchylenia orzeczenia zespołu arbitrów i

unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia (por. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 27 stycznia 2005 r., III CZP 78/04, OSNC 2005, nr 12, poz. 202

oraz z dnia 14 października 2005 r., III CZP 73/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 121).

Wobec powyższego orzeczono, jak uchwale (art. 390 k.p.c.).