WA 32/05

11

WYROK Z DNIA 24 LISTOPADA 2005 R.

WA 32/05

Dopuszczenie się przez sprawcę kilku przestępstw, z których jedno było

czynem jednorazowym, pozostałe zaś czynami ciągłymi (art. 12 k.k.), samo

przez się nie wyklucza możliwości przyjęcia w odniesieniu do wszystkich tych

przestępstw konstrukcji ciągu przestępstw, o którym mowa w art. 91 § 1 k.k.

Przewodniczący: sędzia SN J. Steckiewicz (sprawozdawca).

Sędziowie SN: M. Buliński, J. B. Rychlicki.

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Żak.

Sąd Najwyższy w sprawie mjr. rez. Marka G., oskarżonego o popełnienie

przestępstw określonych w art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i innych, po

rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 24 listopada 2005 r., apelacji,

wniesionej na niekorzyść przez prokuratora od wyroku Wojskowego Sądu

Okręgowego w W. z dnia 12 września 2005 r.,

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że za podstawę prawną zobowiązującą

oskarżonego do uiszczenia opłaty za skazanie na karę pozbawienia wolności przyjął

art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych

(Dz.U. z 1983 r. Nr 41, poz. 223 ze zm.) i w związku z tym obniżył ją do kwoty 180

zł oraz podwyższył opłatę od skazania na karę grzywny – jako orzeczonej obok kary

pozbawienia wolności – do kwoty 200 zł i w związku z tym łączną wysokość opłaty

określił na kwotę 380 zł; w pozostałej zaś części utrzymał go w mocy; (...)

U z a s a d n i e n i e :

Powołanym na wstępie wyrokiem mjr rez. Marek G. uznany został za winnego

tego, że:

„1. w nieustalonym dniu w miesiącu lipcu lub sierpniu 1998 r. w P., działając w

celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zapewniając Teresę B. o konieczności

uzyskania środków finansowych na remont swojego mieszkania, doprowadził ją do

niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w

błąd przez zobowiązanie się do zwrotu pożyczonych pieniędzy, w wyniku czego

wyżej wymieniona pożyczyła mu kwotę 1000 zł, której nigdy potem jej nie zwrócił,

wyłudzając te pieniądze na szkodę wspomnianej pokrzywdzonej, tj. popełnienia

przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k.;

2. w nieustalonym dniu i miesiącu 2002 r. w P., działając w krótkich odstępach

czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wielokrotnie znieważył Teresę B.,

używając pod jej nieobecność słów powszechnie uznanych za obelżywe, w

zamiarze, aby zniewagi te do niej dotarły, tj. popełnienia przestępstwa określonego

w art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.;

3. w nieustalonym dniu latem 2001 r. w P., działając w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, wyłudził pieniądze w kwocie 105 zł na szkodę Teresy B., przez

doprowadzenie jej do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem za pomocą

wprowadzenia jej w błąd przez zobowiązanie się do zwrotu pożyczonych pieniędzy,

które pokrzywdzona zapłaciła za zakup przekazanych mu papierosów, tj.

popełnienia przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k.;

4. w okresie między grudniem 1999 r. a lutym 2001 r. w P., działając w krótkich

odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej, doprowadził Teresę B. do niekorzystnego rozporządzenia

mieniem, tj. pieniędzmi w łącznej kwocie co najmniej 1125,17 zł, które

pokrzywdzona zapłaciła tytułem opłat czynszowych i medialnych uiszczonych za

wyżej wymienionego, przez wprowadzenie w błąd przez zobowiązanie się do

zamiany mieszkania przez siebie zajmowanego na mieszkanie zajmowane przez

pokrzywdzoną, czego nie miał zamiaru uczynić, tj. popełnienia czynu

przewidzianego w art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.;

5. w okresie między kwietniem a grudniem 2000 r. w P., działając w krótkich

odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej, doprowadził Teresę B. do niekorzystnego rozporządzenia

mieniem, tj. pieniędzmi w łącznej kwocie co najmniej 1100 zł i 200 dolarów

Stanów Zjednoczonych Ameryki, które pokrzywdzona wręczyła oskarżonemu:

– w kwietniu 2000 r. – 200 dolarów tytułem sfinansowania jego wyjazdu do

rodziny na święta Wielkanocy,

– jesienią 2000 r. – 600 zł tytułem sfinansowania zakupu dla niego garderoby,

– w grudniu 2000 r. – 500 zł tytułem sfinansowania jego wyjazdu do rodziny na

święta Bożego Narodzenia,

przez wprowadzenie w błąd przez zobowiązanie się do zwrotu wręczonych kwot,

czego nie miał zamiaru uczynić, tj. popełnienia czynu przewidzianego w art. 286 § 1

k.k. w zw. z art. 12 k.k.”.

Sąd uznał, że czyny przypisane w pkt 3, 4 i 5 stanowią ciąg przestępstw.

Sąd orzekł następujące kary:

1) za czyn przypisany w pkt 1, na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 2

k.k., karę 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę grzywny w rozmiarze 40

stawek dziennych w kwocie po 20 zł za każdą stawkę,

2) za czyn przypisany w pkt 2, na podstawie art. 216 § 1 k.k., na karę grzywny w

rozmiarze 20 stawek dziennych w kwocie po 20 zł za każda stawkę,

3) za czyny przypisane w pkt 3, 4 i 5, na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art.

33 § 2 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz

karę grzywny w rozmiarze 40 stawek dziennych w kwocie po 20 zł za każdą

stawkę.

Na podstawie art. 85 k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k. orzeczono karę łączną

pozbawienia wolności w wysokości 10 miesięcy oraz karę grzywny w kwocie 50

stawek dziennych w rozmiarze 20 zł za każdą stawkę, po czym wykonanie kary

pozbawienia wolności warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 2 lata.

Orzeczono też obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwami

opisanymi w pkt 1, 3, 4 i 5, a na podstawie art. 627 k.p.k. oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 i

art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych

zasądzono od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa „1025 zł tytułem kosztów

sądowych, w tym 420 opłaty”.

Apelację od tego orzeczenia, na niekorzyść oskarżonego, wniósł prokurator i

zarzucił:

„obrazę prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 91 § 1 k.k. poprzez przyjęcie, że czyny opisane w pkt 3, 4 i 5 sentencji

wyroku, tj. z art. 286 § 1 k.k. i z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. – dwukrotnie,

stanowią ciąg przestępstw;

2) art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach

karnych poprzez wskazanie go jako podstawy wymierzenia opłaty i w związku z

tym niewłaściwe jej naliczenie, zamiast art. 2 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy;

3) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych

poprzez błędne naliczenie opłaty za karę grzywny orzeczoną obok kary pozbawienia

wolności w wysokości 120 zł , zamiast 200 zł ”.

wnosząc:

„o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej czynów przypisanych w pkt

3, 4 i 5 poprzez wymierzenie kar:

1) za czyn przypisany w pkt 3 z art. 286 § 1 k.k., 3 miesięcy pozbawienia

wolności oraz kary grzywny w wymiarze 20 stawek dziennych w kwocie po 20 zł za

każdą stawkę;

2) za czyny przypisane w pkt 4 i 5 z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. przy

zastosowaniu art. 91 § 1 k.k., 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w

wysokości 30 stawek dziennych w kwocie po 20 zł za każdą stawkę;

3) zmianę orzeczenia w przedmiocie opłaty i określenie jej na podstawie art. 2

ust. 2 pkt 3 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach

karnych w wysokości 380 zł”.

W uzasadnieniu apelacji dotyczącej obrazy prawa materialnego zawarto

konkluzję, że przyjęcie przez sąd w zaskarżonym wyroku, iż „... dwa czyny z art.

286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i czyn z art. 286 § 1 k.k. stanowią ciąg przestępstw

jest wadliwe... za czym przemawia fakt, że konstrukcja czynu ciągłego i ciągu

przestępstw odnoszą się do różnych sytuacji faktycznych”.

W odniesieniu do opłaty podniesiono dwa zarzuty – sąd błędnie wskazał jej

podstawę oraz nie uwzględnił faktu, że grzywnę orzeczono obok kary pozbawienia

wolności.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym prokurator Naczelnej Prokuratury

Wojskowej popierał apelację.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Apelacja jest zasadna tylko w tej części, w której kwestionuje rozstrzygnięcie o

opłacie, bowiem sąd pierwszej instancji rzeczywiście powołał złą podstawę prawną

jej wymierzenia, a określając wysokość grzywny, nie uwzględnił faktu, że została

ona orzeczona obok kary pozbawienia wolności. Z tych też względów należało

zaskarżony wyrok zmienić przez przyjęcie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23

czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych za podstawę uiszczenia opłaty od

orzeczonej kary pozbawienia wolności i w związku z tym obniżyć ją do kwoty 180

zł oraz – z tytułu orzeczonej kary grzywny – podwyższyć ją, co w efekcie

skutkować musiało obniżeniem opłaty łącznej do wysokości 380 zł.

W pozostałej części apelacja okazała się bezzasadna.

Tezę, że ciągu przestępstw nie mogą stanowić dwa czyny ciągłe i czyn

jednostkowy, autor apelacji uzasadnił stwierdzeniem, które powołano wyżej oraz

cytatem z jednego z komentarzy do Kodeksu karnego, że: „Obejmowane przez art.

12 i 91 § 1 zakresy sytuacji faktycznych nie krzyżują się ze sobą, co oznacza, że

normatywne pola obu tych przepisów nigdy nie pozostają w stosunku krzyżowania.

Stąd też wykluczone jest jednoczesne stosowanie do tej samej sytuacji faktycznej

obu tych przepisów”.

Sąd Najwyższy wyrażonego w apelacji poglądu, nie podziela, a powołaną

argumentację uznaje za nieodnoszącą się do problemu, którym jest kwestia, czy na

ciąg przestępstw mogą składać się czyn ciągły (czyny ciągłe) i czyn jednostkowy.

Sąd Najwyższy w tej kwestii wyraża następujący pogląd.

Dopuszczenie się przez sprawcę kilku przestępstw, z których jedno było czynem

jednorazowym, pozostałe zaś czynami ciągłymi, samo przez się nie wyklucza

możliwości przyjęcia w odniesieniu do wszystkich tych przestępstw konstrukcji

ciągu przestępstw, o którym mowa w art. 91 § 1 k.k.

Ciąg przestępstw zachodzi wówczas, gdy sprawca popełnia kilka przestępstw,

które charakteryzują się jednorodną kwalifikacją prawną (tożsamość kwalifikacji),

podobnym sposobem popełnienia, krótkimi odstępami czasu pomiędzy

poszczególnymi przestępstwami oraz brakiem przedzielającego je wyroku

skazującego co do któregokolwiek z nich.

Trzy z czterech wymienionych przesłanek nie są kwestionowane i nie budzi

wątpliwości, że zachodziły w rozpoznawanej sprawie. Podważana jest natomiast

pierwsza z nich, zdaniem Sądu Najwyższego niesłusznie, bowiem przestępstwa

opisane w pkt 3, 4 i 5 zaskarżonego wyroku spełniły kryterium tożsamości

kwalifikacji prawnej.

Jak już to wyrażono, możliwe jest przyjęcie ciągu przestępstw w sytuacji, gdy

jedno z nich zostało popełnione jednym zachowaniem, pozostałe zaś w warunkach

czynu ciągłego, bowiem i tak (czyn ciągły) uważa się za jeden czyn. Różnica

sprowadza się do tego, że przestępstwo, które zostało popełnione w warunkach

czynu ciągłego, w odniesieniu do czynu jednorazowego, uzupełnione zostaje o

elementy wynikające z art. 12 k.k. Okoliczność ta nie zmienia faktu, że

przestępstwo to nadal jest traktowane jako popełnione jednym zachowaniem, a

ponadto, co równie ważne, nie zmienia ustawowego zagrożenia karą oraz wymiaru

kary (patrz: M. Dąbrowska-Kardas i P. Kardas: Czyn ciągły i ciąg przestępstw.

Komentarz do art. 12 i 91 Kodeksu Karnego, Kraków 1999, s. 98).

Jedną z przesłanek zastosowania art. 91 § 1 k.k. jest to, by możliwe było

orzeczenie jednej kary „na podstawie przepisu, którego znamiona każde z

przestępstw wyczerpuje...”. Skoro więc art. 12 k.k. nie modyfikuje ustawowego

zagrożenia, to podstawą do jej wymierzenia za czyn ciągły będzie – ten sam co w

przypadku przestępstwa jednorazowego – przepis szczególny (w rozpoznawanej

sprawie wyłącznie art. 286 § 1 k.k.).

W uzasadnieniu uchwały z dnia 11 sierpnia 2000 r., I KZP 17/00 (OSNKW

2000, z. 7–8, poz. 56) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na kilka kwestii. W

szczególności, że „dla potrzeb orzecznictwa sądowego, przy rozstrzyganiu

zagadnienia ciągu przestępstw podstawowe znaczenie przywiązywać należy do

wymogu popełnienia przestępstw w podobny sposób” oraz na argumenty

pragmatyczne (zob. też S. Zabłocki: Przegląd orzecznictwa, Pal. 2000, nr 9–10, s.

167).

W każdym z przypisanych przestępstw w pkt 3, 4 i 5 zaskarżonego wyroku

oskarżony popełnił przestępstwo w podobny sposób (dodatkowo skierowane

przeciwko tej samej osobie), co wynika wprost z ich opisu i ten fakt w połączeniu z

przedstawioną wyżej argumentacją, czyniłby nieracjonalne nieujmowanie tych

czynów w jeden ciąg przestępstw.

Powyższe uzasadniało uznanie, że czyny, o których mowa, zachowywały

tożsamość kwalifikacji prawnej i dlatego w tej części apelacja nie mogła być

uwzględniona.