I UK 95/05

Wyrok z dnia 30 listopada 2005 r.

I UK 95/05

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz-

nych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) nie przewiduje „zawieszenia działalności

gospodarczej” powodującego brak obowiązku uiszczania składek ubezpiecze-

niowych, a więc Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest upoważniony do

zwolnienia ubezpieczonego z tego obowiązku.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Maria Tyszel (spra-

wozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2005 r.

sprawy z odwołania Grzegorza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w B. o ustalenie braku obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecz-

nemu, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białym-

stoku z dnia 19 stycznia 2005 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 26 sierpnia 2004 r. [...] oddalił odwołanie Grzegorza K. od decyzji Za-

kładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. z 5 marca 2004 r., stwierdzającej, że

podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 1 stycznia 1999 r. z ty-

tułu prowadzenia pozarolniczej działalności w zakresie usług budowlanych.

Rozstrzygnięcie to Sąd oparł na następujących ustaleniach. Grzegorz K. z

dniem 1 lutego 1997 r. zarejestrował działalność gospodarczą w zakresie wykonaw-

stwa budowlanego, kosztorysowania i projektowania, opodatkowaną zryczałtowanym

podatkiem dochodowym od przychodów ewidencjonowanych. W dniu 6 grudnia 1999

r. zgłosił zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej, a po tej dacie dokony-

wał wielokrotnych zawieszeń tej działalności w okresach, kiedy nie osiągał przy-

2

chodu. Sąd Okręgowy odwołując się do przepisów art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.

Nr 137, poz. 887 ze zm., zwanej dalej ustawą o sus) i powołując się na treść posta-

nowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r., II UK 111/03 (błędnie powoła-

nego jako uchwała), uznał, że prowadzenie działalności gospodarczej ma miejsce nie

tylko w okresach osiągania przychodu, ale także podczas faktycznego niewykonywa-

nia działalności, w związku z czym osoba prowadząca pozarolniczą działalność pod-

lega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego od dnia rozpoczęcia jej wykonywania

do dnia zaprzestania.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, wyro-

kiem z dnia 19 stycznia 2005 r. [...] oddalił apelację ubezpieczonego, podzielając

ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonane przez Sąd pierwszej instancji.

W kasacji od tego wyroku, pełnomocnik Grzegorza K. wniósł o jego zmianę i

ustalenie, iż w okresie spornym Grzegorz K. nie podlegał obowiązkowemu ubezpie-

czeniu społecznemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego roz-

poznania, zarzucając naruszenie prawa materialnego: art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4

ustawy o sus oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalno-

ści gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), „poprzez błędną ich wykładnię i

w konsekwencji przyjęcie, iż w okresie spornym Grzegorz K. podlegał obowiązko-

wemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej,

pomimo braku, iż w tym czasie wielokrotnie dokonywał on zawieszenia swej działal-

ności gospodarczej z uwagi na zły stan zdrowia, prowadzona przez niego firma w

ogóle nie funkcjonowała, zaś on sam nie osiągał w związku z tym żadnych docho-

dów”.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie przedmiotowej kasacji, wska-

zano potrzebę rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności i legalności stosowania za-

wieszenia działalności gospodarczej w sytuacji, gdy żadne normy prawne nie przewi-

dują takiej możliwości, a mimo to zawieszenie jest bardzo często stosowanym środ-

kiem w obrocie gospodarczym. W odczuciu skarżącego, potrzeba wyjaśnienia tego

zagadnienia jest zasadna z punktu widzenia przepisu art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i

art. 2a ust. 1 i 2 ustawy o sus i wyrażonej tam zasady równości wobec prawa, w sy-

tuacji, gdy osoba, która zawiesiła swą działalność gospodarczą, jest traktowana w

ten sam sposób, jak osoba prowadząca taką działalność.

3

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Wobec wejścia w życie z dniem 6 lutego 2005 r. ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) stosownie do jej art. 3,

do rozpoznania kasacji od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia w życie

ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zgodnie z art. 39311

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach

kasacji, wyznaczonych przytoczonymi w niej podstawami skonkretyzowanymi zarzu-

tami, ich uzasadnieniem oraz jej wnioskami. Wobec braku podstawy kasacyjnej z art.

3931

pkt 2 k.p.c., dokonując oceny zasadności zarzutów naruszenia przepisów prawa

materialnego Sąd Najwyższy - zgodnie z art. 39311

§ 2 k.p.c. - jest związany ustale-

niami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku. Podstawą faktycz-

ną w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, że wnioskodawca prowadzący od 1997

r. pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych, w dniu 6

grudnia 1999 r. „zgłosił zawieszenie prowadzenia działalności i po tej dacie dokony-

wał wielokrotnych zawieszeń tej działalności w okresach szczegółowo wymienionych

w zaskarżonej decyzji”.

W tych okolicznościach faktycznych, kasacyjne zarzuty naruszenia prawa ma-

terialnego są bezzasadne. W szczególności chybiony jest zarzut naruszenia art. 6

ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o sus. Z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy osoby

prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązkowo podlegają ubezpie-

czeniom emerytalnemu i rentowym, natomiast - stosownie do jej art. 11 ust. 3 - osoby

te, na swój wniosek, podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a zgod-

nie z art. 13 pkt 4 tejże ustawy, obowiązek ubezpieczeń istnieje od dnia rozpoczęcia

wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia zakończenia jej wyko-

nywania. Skład orzekający podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego, wyrażone za

postanowieniem Sądu Najwyższego z 17 lipca 2003 r., II UK 111/03 (niepublikowa-

ne), iż „nie może budzić wątpliwości, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność

gospodarczą podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu od dnia rozpo-

częcia wykonywania takiej działalności i ubezpieczenie to trwa do dnia zaprzestania

jej wykonywania stosownie do art. 13 pkt 4 ustawy o sus”. Nie jest trafny pogląd ka-

sacji, że postanowienie to zostało wydane w odmiennych okolicznościach faktycz-

4

nych. W okolicznościach tych, stanowiących podstawę powołanego postanowienia,

przerwy w działalności były spowodowane „oczekiwaniami na zamówienie towarów”,

a więc podobnie jak w rozpoznawanej sprawie były okresami, w których ubezpie-

czony nie uzyskiwał przychodu z prowadzonej działalności. Obowiązujące przepisy

zarówno ustawy o sus, jak również ustawy z 14 listopada 1999 r. - Prawo o działal-

ności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), nie przewidują możliwości „za-

wieszenia działalności gospodarczej”, lecz jedynie „zaprzestanie” jej wykonywania.

Również, spowodowane niezdolnością do pracy okresy niewykonywania działalności

gospodarczej, nie podlegają wyłączeniu z obowiązkowego ubezpieczenia, a dla osób

objętych dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, jeśli są udokumentowane

zaświadczeniem lekarskim, mogą stanowić podstawę pobierania zasiłku chorobo-

wego.

Skarżący nietrafnie powołuje się też na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17

stycznia 2002 r., II UKN 710/00 (OSNP 2003 nr 20, poz. 498), którego teza brzmi:

„podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych nie może być

traktowane jako prowadzenie działalności gospodarczej powodujące utratę prawa do

zasiłku chorobowego (art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadcze-

niach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,

jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.)” - dlatego, że stan faktyczny,

będący podstawą orzekania w tamtej sprawie dotyczył kwestii przyznania zasiłku

chorobowego przedsiębiorcy, który działając jako pracodawca wykonywał w czasie

niezdolności do pracy pewne czynności związane z prowadzoną działalnością go-

spodarczą. Przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie było prawo do zasiłku choro-

bowego, a nie podleganie obowiązkom ubezpieczenia społecznego i związanej z

nimi powinności odprowadzania składek z tego tytułu.

Z ustalonego stanu faktycznego sprawy nie wynika, aby ubezpieczony zgła-

szał wyrejestrowanie działalności gospodarczej z ewidencji tej działalności, prowa-

dzonej przez organy gminy. Działalność gospodarcza jest działalnością, z którą zwią-

zana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Za-

tem przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się z takim ryzykiem

obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, czy to z po-

wodu braku płynności finansowej, czy też na przykład z powodu choroby przedsię-

biorcy i niemożności zastąpienia go w wykonywaniu czynności biznesowych przez

współpracownika (pracownika firmy). Skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności

5

gospodarczej z ewidencji, to należy domniemywać, że działalność ta była przez skar-

żącego prowadzona - że istniał obowiązek zapłaty składek na obowiązkowe ubezpie-

czenia społeczne. Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Białymstoku w uzasad-

nieniu wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r., III AUa 1531/03 (OSA 2004 nr 9, poz. 22), a

także Sąd Najwyższy w wyroku z 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04 (OSNP 2005 nr

13, poz. 198), w którym Sąd ten stwierdził, iż „wpis do ewidencji nie tylko „legalizuje”

wykonywanie działalności gospodarczej, ale też wyznacza czasowe granice bycia

przedsiębiorcą, a wynikają z niego również inne konsekwencje prawne, przewidziane

w prawie podatkowym, czy finansowym i w prawie ubezpieczenia społecznego”.

Zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 2 - Prawa o działalności gospo-

darczej, jest nietrafny z tych samych względów, o których wspomniano wyżej. Warto

przy tym dodać, że definicja legalna działalności gospodarczej, zamieszczona w tym

przepisie, przez którą należy rozumieć „zarobkową działalność wytwórczą, handlową,

budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatację zasobów

naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły”, oznacza, że działalność

ta ma być z założenia działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nasta-

wioną na nieokreślony z góry okres czasu, zatem bez znaczenia dla charakteru takiej

działalności są ewentualne przerwy w faktycznym wykonywaniu tej działalności, już

po jej uruchomieniu. W związku z powyższym „zamrożenie” działalności, na które

powołuje się pełnomocnik skarżącego, jest pozbawione znaczenia prawnego.

Odnosząc się do postawionego przez skarżącego pytania, dlaczego „zawie-

szony” przedsiębiorca „ma ponosić te same zobowiązania płatnicze, co przedsię-

biorca normalnie prowadzący swą działalność gospodarczą i osiągający zysk?”( w

kontekście konstytucyjnej zasady równości wobec prawa), winno być skierowane pod

adresem ustawodawcy, a nie Sądu Najwyższego, powołanego do czuwania nad jed-

nolitością orzecznictwa sądowego, a nie do stanowienia prawa. Sąd Najwyższy nie

może poprawiać ustawodawcy, dokonując wykładni przepisów prawnych contra le-

gem. Skoro ustawa o sus nie przewiduje „zawieszenia działalności”, powodującego

brak obowiązku uiszczania składek ubezpieczeniowych, to Zakład Ubezpieczeń

Społecznych nie jest uprawniony do zwolnienia ubezpieczonego z tego obowiązku, a

stanowisko Sądu Apelacyjnego było prawidłowe, zgodne z ustawą i nie stanowiło

żadnej „nadinterpretacji prawa”.

6

Biorąc powyższe pod uwagę, skoro wszystkie zarzuty kasacyjne okazały się

nieusprawiedliwione, Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

k.p.c. orzekł jak w

sentencji wyroku.

========================================