II CK 255/05

Wyrok z dnia 2 grudnia 2005 r., II CK 255/05

Artykuł 10 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) w

brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240,

poz. 2058) ma zastosowanie także do osób, którym przysługuje roszczenie

przewidziane w art. 15 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, jeżeli

rozpoznanie sprawy następuje po zmianie art. 10 ust. 4 ustawy.

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Bronisław Czech

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leokadii M. przeciwko Spółdzielni

Mieszkaniowej im. W.J. w Ł. o przyjęcie w poczet członków i zobowiązanie do

zawarcia umowy, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 2 grudnia

2005 r. kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14

stycznia 2005 r.

oddalił kasację

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 14 stycznia 2005 r. zmienił wyrok

Sądu Okręgowego i nakazał pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej im. W.J. w Ł.

przyjęcie powódki w poczet członków spółdzielni oraz zobowiązał pozwaną do

zawarcia z powódką umowy o lokatorskie prawo lokalu nr 17, położonego w Ł. przy

ul. K. nr 5. Ustalono, że mąż powódki był członkiem pozwanej Spółdzielni i

przysługiwało mu spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu nr 17, przy czym prawo

to nie wchodziło do majątku wspólnego. Mąż powódki zmarł w dniu 21 stycznia

2000 r., a powódka, która do chwili śmierci męża zamieszkiwała wspólnie z nim w

lokalu spółdzielczym, upoważniła córkę Beatę B. do podjęcia działań w celu

przyjęcia powódki w poczet członków Spółdzielni i ustanowienia na jej rzecz

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu. Stosowne pełnomocnictwo wraz z

aktem zgonu męża powódki zostało złożone w pozwanej Spółdzielni w dniu 10

lutego 2000 r. W późniejszym czasie córka powódki dostarczyła do Spółdzielni

postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po mężu powódki oraz żądaną przez

Spółdzielnię wycenę lokalu według cen wolnorynkowych. Pracownicy pozwanej

Spółdzielni odmawiali córce powódki przyjęcia wniosku powódki o przyjęcie w

poczet członków i ustanowienie spółdzielczego prawa lokatorskiego do lokalu,

uzależniając to od zakończenia postępowania spadkowego, a następnie od

uzupełnienia przez powódkę wkładu mieszkaniowego według cen wolnorynkowych.

Formalnie wniosek powódki o przyjęcie jej w poczet członków i ustanowienie

spółdzielczego prawa lokatorskiego przyjęto dopiero w dniu 23 kwietnia 2002 r.

Sąd Okręgowy powództwo oddalił, uznając, że roszczenie powódki wygasło

zarówno w świetle art. 221 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo

spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm. – dalej:

"Pr.spółdz."), jak i art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm. – dalej:

"u.s.m."), gdyż powódka w ustawowym terminie nie dokonała wymaganych

czynności, tj. złożenia deklaracji członkowskiej i wniosku o ustanowienie

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Sąd Apelacyjny dokonał odmiennej oceny ustalonego stanu faktycznego.

Uznał, że skoro śmierć męża powódki będącego członkiem pozwanej Spółdzielni

nastąpiła pod rządem art. 221 § 3 Pr.spółdz., to zasadność roszczeń powódki

należy ocenić w świetle tego przepisu. Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego

uznano, że powódka dokonała w ustawowym terminie czynności niezbędnych do

przyjęcia jej w poczet członków Spółdzielni i ustanowienia na jej rzecz

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Pozwana Spółdzielnia wniosła kasację, zarzucając naruszenie art. 218 § 2

Pr.spółdz., art. 9 ust. 1 i 4 oraz art. 10 i art. 15 ust. 4 u.s.m., a także art. 328 § 2 i

233 w związku z ust. 391 § 1 k.p.c., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wniosła o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa, względnie jego uchylenie i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jest poza sporem, że mąż powódki był członkiem pozwanej Spółdzielni i

dysponował spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu nr 17 przy ul. K. nr 5 w Ł.

Bezsporne jest też, że w lokalu tym zamieszkiwała powódka jako żona, przy czym

spółdzielcze lokatorskie prawo nie stanowiło składnika majątku wspólnego

małżonków. Mąż powódki zmarł dnia 21 stycznia 2000 r., a więc w okresie

obwiązywania art. 218-222 Pr.spółdz. Zgodnie z art. 218 § 2, lokatorskie prawo do

lokalu wygasało z chwilą ustania członkostwa, co oznacza, że spółdzielcze

lokatorskie prawo do lokalu przysługujące mężowi powódki wygasło z dniem 21

stycznia 2000 r. Obowiązujący wówczas art. 221 § 1 Pr.spółdz. stanowił, że w razie

wygaśnięcia lokatorskiego prawa do lokalu w następstwie ustania członkostwa,

roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i o przydział lokalu po byłym członku

przysługuje zamieszkałym z nim razem małżonkowi, dzieciom i innym osobom

bliskim. Przepis art. 221 § 3 Pr.spółdz. przewidywał natomiast, że dla zachowania

wskazanych roszczeń konieczne jest złożenie w terminie ustalonym w statucie

deklaracji członkowskiej i pisemnego wniosku o przydział lokalu. Z tych uprawnień

powódka zamierzała skorzystać, upoważniając córkę do podjęcia stosownych

działań. Jak ustalono – czego w kasacji nie zakwestionowano – córka powódki

jeszcze w lutym 2000 r. złożyła to upoważnienie w pozwanej Spółdzielni. W połowie

2000 r. miała przygotowany wniosek o przyjęcie jej matki w poczet członków i

przydział lokalu. Pracownicy pozwanej Spółdzielni odmawiali jego przyjęcia ze

względu na toczące się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po mężu

powódki, następnie – bez podstawy prawnej – zażądano od powódki oszacowania

lokalu, wreszcie zażądano uzupełnienia wkładu mieszkaniowego.

Takie postępowanie pracowników pozwanej Spółdzielni budzi istotne

zastrzeżenia, należy bowiem zauważyć, że art. 221 § 1 Pr.spółdz. przyznaje

roszczenie o przyjęcie w poczet członków małżonkowi wspólnie zamieszkałemu z

członkiem Spółdzielni, którego spółdzielcze lokatorskie prawo wygasło, to

wymaganie powódka spełniała. Jeśli chodzi o przydział lokalu, to oczywiście

ubiegająca się osoba musi uiścić wkład mieszkaniowy, także w drodze jego

uzupełnienia, jednak obowiązkiem Spółdzielni było wskazanie wysokości tego

wkładu. Nie było więc podstaw, aby żądać od powódki sporządzenia na jej koszt

oszacowania lokalu, a tak w sprawie postąpiono.

Jeśli więc w kasacji zarzucono, że Sąd Apelacyjny błędnie zastosował art. 221

§ 1 i 3 Pr.spółdz., który został uchylony z dniem 23 kwietnia 2001 r., to zarzut ten

jest niezasadny, gdyż roszczenie powódki powstało pod rządem tego przepisu,

skoro Sąd przyjął, że zgłoszenie roszczenia nastąpiło ustnie przez córkę powódki w

2000 r. Pozwana Spółdzielnia w ramach zarzutów kasacyjnych nie

zakwestionowała tego ustalenia, jednakże utrzymuje, że powódka wystąpiła

formalnie z pismem w tej sprawie dopiero w dniu 25 kwietnia 2002 r., a więc już pod

rządami ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych. Z tego

względu pozwana stwierdziła, że należy zastosować przepisy tej ustawy, a w

szczególności przepisy rozdziału 2, w którym uregulowano spółdzielcze lokatorskie

prawo do lokalu. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić, jednak z innych przyczyn.

Zasadne jest przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że zgłoszenie roszczenia o

przyjęcie w poczet członków Spółdzielni i przydział lokalu (obecnie zawarcie umowy

o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu) nastąpiło pod rządem

art. 221 § 1 i 3 Pr.spółdz. Roszczenie to istnieje nadal, skoro nie nastąpiła jego

realizacja. Przede wszystkim z dniem 23 kwietnia 2001 r. weszła w życie ustawa z

dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, która uchyliła art. 218-

222 Pr.spółdz. Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych była dwukrotnie

nowelizowana, tj. ustawą z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 240, poz.

2058), która weszła w życie z dniem 15 stycznia 2003 r., oraz ustawą z dnia 3

czerwca 2005 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 122, poz. 1024), obowiązującą od dnia 21 lipca 2005 r.

W odniesieniu do przepisów regulujących funkcjonowanie spółdzielni

mieszkaniowych przyjęto zasadę bezpośredniego działania nowej ustawy. Oznacza

to, że sąd – zgodnie z art. 316 k.p.c. – rozstrzygając sprawę opiera się na

przepisach prawa materialnego obowiązujących w chwili wyrokowania.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny, orzekając w sprawie merytorycznie w dniu 14

lutego 2005 r. powinien zastosować przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

spółdzielniach mieszkaniowych w brzmieniu obowiązującym w tym dniu, czyli z

uwzględnieniem zmian wynikających z ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r., które

obowiązują od dnia 15 stycznia 2003 r. Skoro bowiem w tej ustawie nie

zamieszczono przepisów intertemporalnych, to art. 316 § 1 k.p.c. uzasadnia

powyższe stwierdzenie. W rezultacie podstawą prawną dla oceny roszczenia

powódki były art. 15 ust. 2, art. 15 ust. 4 i art. 10 ust. 3 u.s.m. w brzmieniu nadanym

ustawą z dnia 19 grudnia 2002 r. Z powyższego wynikają następujące wnioski po

pierwsze, zgodnie z art. 15 ust. 2 u.s.m. powódce przysługuje roszczenie o

przyjęcie do pozwanej Spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, po drugie, powódka zachowała to

roszczenie, co potwierdziła pozwana Spółdzielnia wydając stosowne zaświadczenie

i nie negując tego roszczenia w toku procesu, także w kasacji, po trzecie, wysokość

wkładu mieszkaniowego oblicza się według reguł art. 10 ust. 3 w związku z art. 10

ust. 2 oraz 11 ust. 2 i 21

u.s.m., a zastosowanie art. 10 ust. 4 jest wyłączone

wyraźnie w odniesieniu do osób, którym przysługuje roszczenie przewidziane w art.

15, i po czwarte, jeżeli część wkładu mieszkaniowego wypłacono siostrze

spadkodawcy, to powódka musi uzupełnić wkład mieszkaniowy do wysokości

ustalonej zgodnie z art. 10 ust. 3 u.s.m.

W ostatecznym wyniku orzeczenie Sądu Apelacyjnego, mimo pewnych

nieścisłości w sformułowaniu sentencji, odpowiada przepisom ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych. Z tych względów na podstawie art. 39312

k.p.c.

orzeczono, jak w sentencji.