III CZP 109/05

Uchwała z dnia 8 grudnia 2005 r., III CZP 109/05

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sędzia SA Aleksandra Marszałek

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi wykonawcy Zakładu Remontowego

Urządzeń Gazowniczych sp. z o.o. w P.W. na orzeczenie w przedmiocie kosztów

postępowania zawarte w wyroku zespołu arbitrów z dnia 27 czerwca 2005 r. przy

uczestnictwie zamawiającego Gminy C., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 8 grudnia 2005 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 31

sierpnia 2005 r.:

"1. Czy brakiem formalnym skargi na orzeczenie zespołu arbitrów skutkującym

w konsekwencji jej odrzuceniem na podstawie art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 29

stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm.) jest

niedołączenie (pomimo wezwania) przez skarżącego dowodu przesłania odpisu

skargi przeciwnikowi (art. 195 ust. 2 in fine powołanej wyżej ustawy);

2. czy sąd rozpoznający skargę na wyrok zespołu arbitrów dotyczący

wyłącznie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania wydaje wyrok czy

też może ją rozstrzygnąć postanowieniem na posiedzeniu niejawnym;

3. jaki wpis należy pobrać od skargi na wyrok zespołu arbitrów dotyczący

wyłącznie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania?"

podjął uchwałę:

1. Niedołączenie do skargi na orzeczenie zespołu arbitrów dowodu

przesłania jej przeciwnikowi, jest brakiem formalnym (art. 195 ust. 2 w

związku z art. 196 ust. 1 i art. 197 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. –

Prawo zamówień publicznych, Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm.).

2. Rozstrzygnięcie sądu rozpoznającego skargę na wyrok zespołu

arbitrów w przedmiocie kosztów postępowania zapada w formie

postanowienia.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało przy

rozpatrywaniu przez Sąd Okręgowy w Krakowie, na podstawie art. 197 ustawy z

dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze

zm.– dalej: „Pr.z.p.”), skargi wniesionej przez wykonawcę na wyrok zespołu arbitrów

w części zawierającej rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Wątpliwości przytoczone w przedstawionym zagadnieniu prawnym Sąd

Okręgowy powziął analizując przepisy art. 195 ust. 2 i art. 196 ust. 1 Pr.z.p. Zgodnie

z tymi przepisami, wśród wskazanych w art. 196 ust. 1 Pr.z.p. wymagań, jakie

powinna spełniać skarga na orzeczenie zespołu arbitrów, nie wymienia się

przedstawienia dowodu przesłania odpisu skargi przeciwnikowi, mimo że z art. 195

ust. 2 Pr.z.p. taki obowiązek wynika. Sąd Okręgowy, przychylając się do udzielenia

na pierwsze z przedstawionych zagadnień prawnych odpowiedzi pozytywnej,

podniósł, że w przypadku odpowiedzi negatywnej trudno byłoby wytłumaczyć

rationem legis uregulowania przyjętego w art. 195 ust. 2 Pr.z.p. Analizując przepisy,

na tle których sformułował pozostałe pytania, odwołał się do reguł wykładni

systemowej i celowościowej; mimo zastrzeżeń wynikających z gramatycznej

wykładni art. 194 ust. 2 Pr.z.p. oraz § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów

w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.), skłaniał się do

zaakceptowania poglądu, że od skargi na wyrok zespołu arbitrów w przedmiocie

kosztów postępowania pobiera się wpis w wysokości 1/5 wpisu stałego, a

rozstrzygnięcie sądu rozpoznającego taką skargę zapada w formie postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga wniesiona na podstawie przepisów Prawa zamówień publicznych

inicjuje postępowanie przed sądem powszechnym, do którego – zgodnie z art. 194

ust. 2 Pr.z.p. – stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego

o apelacji, jeżeli przepisy rozdziału 4 Pr.z.p. nie stanowią inaczej. Prawo zamówień

publicznych zawiera własne uregulowania dotyczące wymagań, jakie powinna

zawierać skarga na orzeczenie zespołu arbitrów (art. 196 ust. 1 i art. 195 ust. 2).

Wśród wymagań obligatoryjnych wskazanych w art. 196 ust. 1 brak obowiązku

dołączenia dowodu przesłania odpisu skargi przeciwnikowi, jednak obowiązek

przesłania odpisu skargi przeciwnikowi obciąża skarżącego (art. 195 ust. 2 Pr.z.p.).

Niedołączenie do skargi dowodu przesłania skargi przeciwnikowi należy więc

kwalifikować – zważywszy na rationem legis uregulowania przyjętego w art. 195

ust. 2 in fine Pr.z.p. – jako brak formalny skargi. Odmienna wykładnia powołanych

przepisów jest niezgodna z dyrektywami Rady Europy, dotyczącymi wdrożenia

procedur odwoławczych w sprawach zamówień publicznych (dyrektywa

89/665/EEC i dyrektywa 92/13/EEC), których podstawowe cele zawierają się w

postulacie zapewnienia skuteczności i szybkości postępowania odwoławczego, a

nie może budzić wątpliwości teza, że uregulowanie zawarte w art. 195 ust. 2 in fine

Pr.z.p. spełnia ten postulat tylko przy założeniu, iż niedołączenie do skargi dowodu

przesłania jej przeciwnikowi stanowi jej brak formalny.

Rozważając drugie z przedstawionych zagadnień zaznaczyć należy, że w

postępowaniu przed zespołem arbitrów przewidziane są dwie formy orzeczenia –

wyrok oraz postanowienie kończące postępowanie odwoławcze. W ramach tak

ukształtowanego systemu orzekania ustawodawca wprowadził uniwersalny środek

zaskarżenia w postaci skargi, która przysługuje na oba wymienione orzeczenia.

Znamienne jest, że w art. 194 § 1 Pr.z.p. ustawodawca użył przyimka "na" w

wyrażeniu "na wyrok zespołu arbitrów oraz postanowienie zespołu arbitrów

kończące postępowanie odwoławcze przysługuje skarga do sądu”. Ma on

różnorodne zastosowanie składniowe i znaczeniowe, niemniej w połączeniach z

rzeczownikami tworzy m.in. wyrażenia oznaczające zakres ich zastosowania, sama

zatem ustawa przewiduje dopuszczalność skargi na wyrok zespołu arbitrów, bez

rozróżnienia części, której dotyczy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6

listopada 2002 r., III CZP 68/02, OSNC 2003, nr 7-8, poz. 103). O ile więc wyrok

zespołu arbitrów łączy w sobie elementy wyroku i postanowienia (nie kończącego

postępowania w sprawie), o tyle skarga kumuluje elementy apelacji i zażalenia. Jest

więc środkiem prawnym szczególnym, którego struktura, zważywszy na

wspomniany uniwersalny charakter skargi, nie powinna wyróżniać się dużym

stopniem sformalizowania.

Z kolei w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na wyrok zespołu

arbitrów nie ma szczególnych regulacji – poza art. 198 § 4 Pr.z.p., stwierdzającym

tylko, że od wyroku sądu skarga kasacyjna nie przysługuje – które określałyby

formę orzeczeń sądowych wydanych w następstwie rozpoznania skargi. Nie

stanowią ich przepisy art. 198 § 1-3 Pr.z.p., które określają tylko, w jaki sposób sąd

rozstrzyga o skardze. W postępowaniu toczącym się wskutek wniesienia skargi

mają zatem odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego

o apelacji (art. 194 ust. 2 Pr.z.p.). Wobec tego, że wyrok zespołu arbitrów łączy w

sobie elementy wyroku i postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, a

skarga kumuluje elementy apelacji i zażalenia, przyjąć należy, mając na względzie

reguły wykładni systemowej, a także postulat zapewnienia sprawnego

postępowania odwoławczego w sprawach zamówień publicznych, że orzeczenie

sądowe wydane w następstwie rozpoznania skargi zapada w formie wyroku tylko

wtedy, gdy rozstrzygana jest istota sprawy, w pozostałych zaś przypadkach

rozstrzygnięcie zapada w formie postanowienia na posiedzeniu niejawnym (art.

316, 354 i 397 § 1 k.p.c.). Orzeczenie sądu rozpoznającego skargę na wyrok

zespołu arbitrów w przedmiocie kosztów postępowania nie rozstrzyga o istocie

sprawy, zapada więc w formie postanowienia.

Wyjaśnienie ostatniej kwestii, dotyczącej wysokości wpisu sądowego od skargi

na wyrok zespołu arbitrów kwestionującej wyłącznie rozstrzygnięcie w przedmiocie

kosztów postępowania poprzedzić należy stwierdzeniem, że skarga taka jest

dopuszczalna, czemu dał wyraz Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 listopada

2002 r., III CZP 68/02, która zachowała aktualność na gruncie Prawa zamówień

publicznych.

Zgodnie z § 18 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 154, poz. 753, ze zm. – dalej: „rozporządzenie”) w brzmieniu nadanym

rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 czerwca 2005 r. (Dz.U. Nr 106,

poz. 901), wpis stały w kwocie 3000 zł pobiera się od skargi na orzeczenie zespołu

arbitrów w sprawach o zamówienie publiczne. Gramatyczna wykładnia tego

przepisu prowadzi do wniosku, że wpis stały w kwocie 3000 zł powinien zostać

pobrany zarówno od skargi na wydany przez zespół arbitrów wyrok, jak i

postanowienie kończące postępowanie w sprawie, niezależnie od zakresu

zaskarżenia.

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego

zwrócił uwagę, że rozwiązanie takie może budzić zastrzeżenia, a w niektórych

sprawach stawałoby się wręcz absurdalne. Od skargi dotyczącej – jak w niniejszej

sprawie – orzeczenia o kosztach w wysokości 2572,70 zł pobierany byłby wpis w

kwocie 3000 zł. Podzielając te zastrzeżenia należy zwrócić uwagę, że według

przepisów powołanego rozporządzenia wpisy sądowe są kilkanaście, a w

niektórych sprawach nawet kilkadziesiąt razy niższe, niż wartość przedmiotu

sprawy lub zaskarżenia, a ponadto są zróżnicowane w zależności od tego, czy

pobierane są od orzeczenia rozstrzygającego istotę sprawy, czy też tylko kwestie

uboczne. Jak zaznaczono, wyrok zespołu arbitrów łączy w sobie elementy wyroku i

postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, a skarga kumuluje

elementy apelacji i zażalenia. Niewątpliwie zawarte w wyroku zespołu arbitrów

rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania zbliżone jest swoim

charakterem do postanowienia, a skarga skierowana na to rozstrzygniecie bardziej

zbliżona jest do zażalenia niż do apelacji. Stosownie do § 9 ust. 3 pkt 2

rozporządzenia od zażalenia pobiera się piątą część wpisu. Kierując się zatem

wykładnią systemową oraz biorąc pod uwagę zasadę stosunkowości wpisu,

wynikającą z art. 29 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753, ze zm.), należy przyjąć, że od skargi

na wyrok zespołu arbitrów w części dotyczącej wyłącznie rozstrzygnięcia w

przedmiocie kosztów postępowania pobiera się 1/5 wpisu stosunkowego.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.