II PZP 9/05

Uchwała z dnia 13 grudnia 2005 r.

II PZP 9/05

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk,

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2005 r.

sprawy z powództwa Zbigniewa C. przeciwko Zespołowi Szkół Zawodowych [...] w O.

o zapłatę, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu z dnia 7 paździer-

nika 2005 r. [...]

„Czy pracownik - nauczyciel - zwolniony od pracy na okres kadencji w zarzą-

dzie zakładowej organizacji związkowej z prawem do wynagrodzenia w trybie przepi-

sów art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr

55, poz. 234 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1996 r.

(Dz.U. Nr 71, poz. 336) zachowuje u pracodawcy prawo do wypłaty dodatkowego

wynagrodzenia rocznego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r.

o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej

(Dz.U. Nr 160, poz. 1080 ze zm.) mimo wyżej wymienionego zwolnienia od pracy

przez cały rok kalendarzowy ?"

p o d j ą ł uchwałę:

Nauczyciel, zwolniony od pracy na okres kadencji w zarządzie zakłado-

wej organizacji związkowej z prawem do wynagrodzenia w trybie przepisów art.

31 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity

tekst Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwol-

nień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodo-

wych oraz zakresu uprawnień przysługujących pracownikom w czasie urlopu

bezpłatnego i zwolnień od pracy (Dz.U. Nr 71, poz. 336) zachowuje u pracodaw-

cy prawo do wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego na podstawie art.

2

2 ust.1 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocz-

nym dla pracowników jednostek strefy budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080 ze

zm.).

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu przedstawił

rozpatrywane zagadnienie w następującym stanie faktycznym sprawy. Powód Zbi-

gniew C. od 1978 r. zatrudniony jest w Zespole Szkół Zawodowych [...] w O. na sta-

nowisku nauczyciela. Od 1987 r. korzysta ze zwolnienia z obowiązku świadczenia

pracy z prawem do wynagrodzenia w związku z pełnieniem funkcji Prezesa Zarządu

Oddziału ZNP w O. Ze zwolnienia takiego korzystał również w 2004 r. W okresie

zwolnienia pracodawca wypłacał powodowi wynagrodzenie oraz inne świadczenia

związane ze stosunkiem pracy, w tym dodatkowe wynagrodzenie roczne (tzw. „trzy-

nastkę”). Odmowę wypłaty dodatkowego wynagrodzenia za rok 2004 pozwana

Szkoła uzasadniła stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w uchwale z dnia 25

lipca 2003 r., III PZP 7/03 (OSNAPiUS 2004 nr 2, poz. 26).

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Ostródzie

oddalił powództwo, podzielając pogląd wyrażony w powołanej uchwale, iż warunkiem

nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości na

podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodze-

niu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080

ze zm.) jest efektywne przepracowanie u danego pracodawcy pełnego roku kalenda-

rzowego.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód zarzucając błędną wykładnię

przepisów prawa materialnego, a w szczególności § 8 rozporządzenia Rady Mini-

strów z dnia 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i

zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodo-

wych oraz zakresu uprawnień przysługujących pracownikom w czasie urlopu bez-

płatnego i zwolnień od pracy (Dz.U. Nr 71, poz. 336) oraz art. 2 ustawy z dnia 12

grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym pracowników jednostek sfery

budżetowej (Dz.U. Nr 60, poz. 1080 ze zm.) poprzez przyjęcie, że stanowią one pod-

stawę pozbawienia powoda tzw. „trzynastki”, a nadto naruszenie przepisów prawa

materialnego, a mianowicie art. 341

ust. 1 i 4 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związ-

3

kach zawodowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854), poprzez nieuwzględnienie oko-

liczności, że pracodawca nie określił wobec międzyzakładowej organizacji związko-

wej oraz samego delegowanego pracownika zamiaru pozbawienia go świadczenia,

które przysługuje mu na mocy art. 30 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela. W konsekwencji

skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewen-

tualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponow-

nego rozpoznania.

Rozpoznając apelację powoda Sąd Okręgowy powziął poważną wątpliwość

prawną co do wykładni art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym

wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160,

poz. 1080 ze zm.), zgodnie z którym nabycie prawa do dodatkowego wynagrodzenia

rocznego i jego wymiar zależą od okresu efektywnie przepracowanego w roku kalen-

darzowym oraz wynagrodzenia wypłaconego za czas efektywnie przepracowany i

sformułował ją w przedstawionym pytaniu prawnym.

Sąd Okręgowy stwierdził, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 wymienionej ustawy pra-

cownik nabywa prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości

po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego. W myśl art.

2 ust. 2 ustawy pracownik, który nie przepracował u danego pracodawcy całego roku

kalendarzowego nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w wysokości proporcjo-

nalnej do okresu przepracowanego pod warunkiem, że okres ten wynosi co najmniej

sześć miesięcy. Przepis art. 2 ust. 3 ustawy wymienia sytuacje, kiedy pracownik na-

bywa prawo do proporcjonalnego wynagrodzenia rocznego pomimo nieprzepraco-

wania u danego pracodawcy sześciu miesięcy. Z przepisu tego został wywiedziony

przez Sąd Najwyższy pogląd, zawarty w uchwale z dnia 25 lipca 2003 r., III PZP 7/03

(OSNAPiUS 2004 nr 2, poz. 26), że wymagany dla nabycia prawa do dodatkowego

wynagrodzenia rocznego warunek przepracowania całego lub części roku kalenda-

rzowego oznacza konieczność faktycznego (efektywnego) wykonywania pracy, a nie

tylko pozostawania w stosunku pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, iż przepis ten wy-

czerpująco wylicza przypadki, w których pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia

rocznego w wysokości proporcjonalnej do przepracowanego w danym roku kalenda-

rzowym okresu, mimo że nie przepracował sześciu miesięcy wymaganych przez art.

2 ust. 2 ustawy. Wśród sytuacji wymienionych w art. 2 ust. 3 znajdują się zarówno

takie, w których nieprzepracowanie co najmniej sześciu miesięcy w roku kalendarzo-

wym wynika z terminu nawiązania lub rozwiązania stosunku pracy, jak i sytuacje, w

4

których nieprzepracowanie sześciu miesięcy ma miejsce w czasie trwania stosunku

pracy i jest następstwem usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, czy

raczej zwolnieniem pracownika z obowiązku świadczenia pracy. Tymi ostatnimi okre-

sami nieprzepracowanymi są okresy odbywania służby wojskowej lub służby zastęp-

czej (art. 2 ust. 3 pkt 3 i 5 lit. e), urlopu wychowawczego, urlopu dla poratowania

zdrowia oraz urlopu do celów naukowych, artystycznych lub kształcenia zawodowe-

go udzielonego nauczycielowi lub nauczycielowi akademickiemu (art. 2 ust. 3 pkt 6).

Okresy zwolnienia od pracy wymienione w art. 2 ust. 3 ustawy są okresami nieprze-

pracowanymi niezależnie od tego, czy pracownik zachowuje w nich prawo do wyna-

grodzenia (urlop dla poratowania zdrowia, urlop dla celów naukowych, artystycznych

lub kształcenia zawodowego), czy też nie (służba wojskowa lub służba zastępcza,

urlop wychowawczy). Wymienione okresy zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy

to okresy pozostawania w stosunku pracy (trwania zatrudnienia) traktowane jako

przerwy w przepracowaniu okresu wymaganego do nabycia prawa do dodatkowego

wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości. „Przepracowanie” całego lub określo-

nej części roku kalendarzowego oznacza we wszystkich przepisach art. 2 ustawy o

dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej

konieczność faktycznego wykonywania pracy, a nie tylko pozostawania w stosunku

pracy przez rok kalendarzowy lub jego określoną część. Skoro ustawowy katalog

przerw w świadczeniu pracy w okresie trwania stosunku pracy, które w zakresie na-

bycia prawa do proporcjonalnej nagrody równoważą okresy przepracowane, jest za-

mknięty, oznacza to, iż okresy wszystkich innych usprawiedliwionych nieobecności w

pracy i zwolnień z obowiązku świadczenia pracy poza wymienionymi w art. 2 ust. 3

pkt 3, 5 lit. e) i 6 są okresami nieprzepracowanymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2

ustawy. Sąd Okręgowy stwierdził, że gdyby zatem okres zwolnienia od pracy powoda

traktować jako przerwę w przepracowaniu okresu wymaganego do nabycia prawa do

dodatkowego wynagrodzenia rocznego, to powód, który przez cały 2004 r. korzystał

ze zwolnienia od pracy, nie nabył prawa do tego świadczenia.

Sąd Okręgowy skłania się jednak do odmiennej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy z

dnia 12 grudnia 1997 r., wywodząc, iż powód w całym roku kalendarzowym 2004 ko-

rzystał z określonego w art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) prawa do zwol-

nienia z obowiązku świadczenia pracy w pełnym wymiarze na okres kadencji w za-

rządzie zakładowej organizacji związkowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

5

Wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11

czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy

pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu

uprawnień przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od

pracy stanowi w § 8, iż pracownik korzystający ze zwolnienia od pracy zachowuje

prawo do świadczeń wynikających z tytułu zatrudnienia u pracodawcy udzielającego

zwolnienia, zgodnie z przepisami określającymi zasady przyznawania takich świad-

czeń. Przepisy te mają na celu zapewnienie pracownikom zwolnionym od pracy w

celu pełnienia funkcji związkowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia takich

samych świadczeń, jakie by otrzymywali, gdyby nie korzystali ze zwolnienia. Pra-

cownik chroniący w ramach działalności związkowej interesu pracowników danego

pracodawcy nie świadczy co prawda pracy objętej zakresem jego obowiązków, jed-

nakże wykonując pracę związkową, pośrednio wykonuje pracę na rzecz danego pra-

codawcy. Ponadto ustawa z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu

rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej uchyliła ustawę z dnia 10 lipca

1985 r. o rocznych nagrodach z zakładowego funduszu nagród w państwowych jed-

nostkach organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami państwowymi (Dz.U. Nr

32, poz. 141 ze zm.), która w art. 10 ust. 1 posługiwała się pojęciem „czas efektywnie

przepracowany”. Skoro zatem ustawa z dnia 12 grudnia 1997 r. w art. 2 ust. 1 nie

uzależnia nabycia prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego od „efektywne-

go” przepracowania przez pracownika pełnego roku kalendarzowego, a od przepra-

cowania przez niego takiego roku u danego pracodawcy, przeto określenie „przepra-

cowanie” nie oznacza tego samego, co „efektywne przepracowanie”.

W uzasadnieniu pytania prawnego Sąd Okręgowy znaczną część wywodu

poświęcił również analizie zagadnienia nieobjętego w sposób wyraźny treścią pytania

prawnego, a mianowicie czy w razie, gdy do okresu, od którego zależy nabycie

prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, wlicza się okres korzystania ze

zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy w celu sprawowania funkcji w zarządzie

zakładowej organizacji związkowej, wynagrodzenie otrzymane przez pracownika za

ten okres wlicza się do podstawy wymiaru tego świadczenia (art. 4 ust. 1 ustawy z

dnia 12 grudnia 1997 r.).

Sąd Okręgowy stwierdził, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o dodatkowym wy-

nagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej podstawę wy-

miaru dodatkowego wynagrodzenia rocznego stanowi wynagrodzenie za pracę

6

otrzymane przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to

wynagrodzenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy

przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy oraz

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który

podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy. Przepis § 1 ust. 2 pkt 2 w związku z §

6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie

szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za

urlop wypoczynkowy nauczycieli (Dz.U. Nr 71, poz. 737 ze zm.) stanowi, iż przy

ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy nie uwzględnia się wynagrodzenia za

czas „innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy”. Taka sama regulacja zawarta

jest w § 6 pkt 4 w związku z § 14 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczyn-

kowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pie-

niężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14 ze zm.). Okres korzystania ze zwolnienia z

obowiązku świadczenia pracy w celu sprawowania funkcji związkowej byłby, zda-

niem Sądu Okręgowego, okresem „innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy”,

albowiem wykazuje pewne podobieństwa do okresu korzystania z urlopu dla porato-

wania zdrowia. W uchwale z dnia 10 października 2000 r., III ZP 22/00 (OSNAPiUS

2001 nr 5, poz. 142), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż przy ustalaniu wysokości do-

datkowego wynagrodzenia rocznego wypłaconego na podstawie ustawy z dnia 12

grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek

sfery budżetowej nie uwzględnia się wynagrodzenia otrzymanego przez nauczyciela

w czasie urlopu dla poratowania zdrowia. Oznacza to, że nawet uznanie, iż okres

korzystania ze zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy w celu pełnienia funkcji

związkowej jest wliczany do okresu przepracowanego, od którego zależy nabycie

prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, to nieuwzględnienie w podstawie

wymiaru tego świadczenia wynagrodzenia otrzymywanego przez powoda w okresie

zwolnienia, spowodowałoby, że podstawa wymiaru dodatkowego wynagrodzenia

rocznego byłaby zerowa. Sąd Okręgowy zwrócił przy tym uwagę, iż - wydane na

podstawie powołanej wyżej ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. o rocznych nagrodach z

zakładowego funduszu nagród w państwowych jednostkach organizacyjnych nie bę-

dących przedsiębiorstwami państwowymi - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17

lutego 1986 r. w sprawie rocznych nagród z zakładowego funduszu nagród w uspo-

łecznionych zakładach pracy nie będących państwowymi jednostkami organizacyj-

7

nymi oraz w sprawie niektórych wynagrodzeń i świadczeń za czas efektywnie nie

przepracowany, stanowiących podstawę ustalania wysokości nagrody (Dz.U. Nr 5,

poz. 29) przewidywało w § 2 pkt 4 lit. a zaliczenie do podstawy ustalenia wysokości

rocznej nagrody z zakładowego funduszu nagród dla pracownika niezależnie od

wynagrodzenia określonego w art. 10 ust. 1 ustawy także wynagrodzenia za czas

efektywnie nieprzepracowany w związku ze zwolnieniem od pracy na podstawie

przepisów o zwolnieniu od pracy, jeżeli przepisy te przewidują wypłatę wynagrodze-

nia za czas tych zwolnień. Przepisy obowiązujących w tym czasie rozporządzeń

Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. (Dz.U. Nr 37, poz. 218) i z dnia 19 maja

1992 r. (Dz.U. Nr 45, poz. 201) przewidywały zwolnienie od pracy do pełnienia funkcji

w zarządzie zakładowej organizacji związkowej z prawem do wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wątpliwości Sądu Okręgowego co do wykładni art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12

grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek

sfery budżetowej zostały powzięte w związku z poglądem zaprezentowanym w

uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2003 r., III PZP 7/03 (OSNAPiUS 2004 nr

2, poz. 26). Tymczasem uchwała ta zapadła w stanie faktycznym, w którym rozpa-

trywaniu podlegała kwestia wliczania do okresu uprawniającego do dodatkowego

wynagrodzenia rocznego okresu usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy

z powodu choroby, za który wypłacono wynagrodzenie. Tym samym przedmiotem

rozważań Sądu Najwyższego w tamtej sprawie była sytuacja, w której pracownik jest

w pracy nieobecny, czyli zwolniony z obowiązku świadczenia (wykonywania) pracy w

tym znaczeniu, iż występują zdarzenia i okoliczności uniemożliwiające mu stawienie

się do pracy i jej świadczenie, uznane za przypadki nieobecność tę usprawiedliwiają-

ce, a więc sytuacja, w której nieprzepracowanie wymaganego okresu następuje z

powodu usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy. Rozważania Sądu

Najwyższego nie odnosiły się zatem do sytuacji pracownika, korzystającego z usta-

wowego zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zawodowej na okres kadencji w

zarządzie zakładowej organizacji związkowej z zachowaniem prawa do wynagrodze-

nia, a tym samym do zagadnienia, czy okres takiego zwolnienia jest okresem nie-

przepracowanym w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy.

8

Pod rządami poprzednio obowiązujących ustaw z dnia 23 czerwca 1973 r. o

zasadach tworzenia i podziału zakładowego funduszu nagród oraz zakładowych fun-

duszów socjalnego i mieszkaniowego (Dz.U. Nr 27, poz. 150 ze zm.) oraz uchylają-

cej ją ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. o rocznych nagrodach z zakładowego funduszu

nagród w państwowych jednostkach organizacyjnych nie będących przedsiębior-

stwami państwowymi (Dz.U. Nr 32, poz. 141 ze zm.) nabycie prawa do nagrody

rocznej uzależnione było od nienagannego przepracowania całego roku kalendarzo-

wego (z podobnymi wyjątkami, jak w art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r.

o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżeto-

wej) i okres ten uznawany był w doktrynie prawa pracy za okres pozostawania w sto-

sunku pracy, z wyłączeniem pewnych okresów jej nieświadczenia, które na mocy

stosownych przepisów podlegają odliczeniu od stażu pracy w odniesieniu do wszyst-

kich lub niektórych uprawnień. Nie ulegało wątpliwości, iż okres zwolnienia od pracy

w związku z pełnieniem funkcji w zarządzie związku zawodowego, za który pracow-

nik zachowywał prawo do wypłaty wynagrodzenia, podlegał uwzględnieniu w zakre-

sie uprawniającym do nagrody z zakładowego funduszu nagród i jej wymiaru. Wyni-

kało to wprost z przepisów powołanych ustaw oraz wydanych na ich podstawie roz-

porządzeń wykonawczych Rady Ministrów z dnia 1 października 1973 r. w sprawie

zakładowego funduszu nagród (Dz.U. Nr 41, poz. 249 ze zm.) oraz z dnia 17 lutego

1986 r. w sprawie rocznych nagród z zakładowego funduszu nagród w uspołecznio-

nych zakładach pracy nie będących państwowymi jednostkami organizacyjnymi oraz

w sprawie niektórych wynagrodzeń i świadczeń za czas efektywnie nie przepracowa-

ny, stanowiących podstawę ustalania wysokości nagrody (Dz.U. Nr 5, poz. 29).

W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagro-

dzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej pracownik nabywa

prawo do wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego

pracodawcy całego roku kalendarzowego. W przepisach wymienionego aktu ustawo-

dawca zrezygnował z istniejącego w powołanych wyżej ustawach podziału „czasu

przepracowanego” (uwzględnianego do nabywania prawa do świadczenia) na „czas

przepracowany efektywnie” i „czas efektywnie nie przepracowany” (uwzględnianych

przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczenia). Rozważenia wymaga zatem kwestia,

czy pracownik korzystający przez cały rok kalendarzowy ze zwolnienia z obowiązku

świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej

nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego, uzależnione od przepracowania u dane-

9

go pracodawcy udzielającego zwolnienia całego roku kalendarzowego, czy też prawa

tego nie nabywa z uwagi na uznanie okresu zwolnienia za okres nieprzepracowany.

Pełnienie przez pracownika funkcji związkowej z wyboru może mieć miejsce

poza zakładem pracy i wówczas takiemu pracownikowi przysługuje prawo do urlopu

bezpłatnego (art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych,

jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), bądź w zarządzie działającej

u pracodawcy zakładowej organizacji związkowej i wtedy pracownikowi przysługuje

prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji (w pełnym

lub niepełnym wymiarze godzin) z zachowaniem prawa do wynagrodzenia lub bez-

płatnie (art. 31 ust. 1 i 2 ustawy). Stosownie do zasad określonych w wydanym na

podstawie delegacji ustawowej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 czerwca

1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracowni-

kom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu uprawnień

przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy

(Dz.U. Nr 71, poz. 336), wynagrodzenie od pracodawcy, przysługujące pracownikowi

w okresie zwolnienia od pracy, ustala się według zasad obowiązujących przy obli-

czaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy z wyłączeniem dodatkowe-

go wynagrodzenia za pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia w przypadku, gdy

w czasie zwolnienia narażenie na takie warunki ustaje, przy czym wynagrodzenie

przysługujące w okresie zwolnienia od pracy podlega ponownemu ustaleniu w razie

zmiany zasad wynagradzania, którymi pracownik byłby objęty, gdyby nie korzystał ze

zwolnienia od pracy (§ 6 ust. 1 i 2), korzystanie przez pracownika ze zwolnienia od

pracy w niepełnym wymiarze godzin nie pozbawia go uprawnień pracowniczych

uzależnionych od pracy w pełnym wymiarze czasu pracy (§ 7), a nadto pracownik

korzystający ze zwolnienia od pracy zachowuje prawo do świadczeń wynikających z

tytułu zatrudnienia u pracodawcy udzielającego zwolnienia, zgodnie z przepisami

określającymi zasady ich przyznawania (§ 8). Zachowanie przez pracownika zwol-

nionego z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej

organizacji związkowej prawa do wynagrodzenia i innych świadczeń oraz uprawnień

pracowniczych wynika nie tylko z zasady gwarancji swobodnej działalności związko-

wej, ale również z faktu, że pracownik taki co prawda nie wykonuje obowiązków pra-

cowniczych wynikających z zakresu przypisanego jego stanowisku pracy zakresu

czynności, od której to pracy jest zwolniony, jednakże nie jest w istocie w pracy nie-

obecny z powodu niemożności stawienia się i jej świadczenia. Jako członek zarządu

10

zakładowej organizacji związkowej wykonuje bowiem u danego pracodawcy, objęte-

go jej działaniem, obowiązki w zakresie obrony szeroko pojętych praw i interesów

pracowników, ich reprezentacji w sporach z pracodawcą, przestrzegania przepisów

prawa pracy i inne, powierzone tej organizacji przepisami ustawy o związkach zawo-

dowych. Oznacza to, iż w tym sensie wykonuje on pracę u danego pracodawcy, lecz

inną, niż wynikająca ze stosunku zobowiązaniowego łączącego go z pracodawcą.

Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy należy rozumieć jako zwolnienie z obo-

wiązku świadczenia pracy zawodowej, na co wskazuje brzmienie art. 25 ust.2 i art.

31 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych. Nie ma powodów by uważać, że natura

jurydyczna prawa do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w

zarządzie zakładowej organizacji związkowej (art. 31 ust. 1 ustawy) i prawa do zwol-

nienia od pracy zawodowej (art. 31 ust. 3 ustawy) jest odmienna (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 czerwca 1996 r., I PRN 37/96 - OSNAPiUS 1997 nr 3, poz.

36). Znamienne jest przy tym, iż ani przepisy ustawy o związkach zawodowych, ani

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1996 r. nie stanowią, że pracow-

nik zwolniony z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakła-

dowej organizacji związkowej zachowuje prawo do wynagrodzenia i świadczeń wyni-

kających z zatrudnienia u pracodawcy udzielającego zwolnienia „jak za czas prze-

pracowany” (tak stanowił przykładowo art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o

systemie rad narodowych i samorządzie terytorialnym, jednolity tekst: Dz.U. z 1988 r.

Nr 26, poz. 183), który to przepis wskazywałby, iż okres takiego zwolnienia nie jest

czasem przepracowanym. Ponadto przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia

1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery

budżetowej uzależnia nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego w pełnej wysoko-

ści od przepracowania całego roku kalendarzowego „u danego pracodawcy” a nie

„na rzecz danego pracodawcy”. Wynika z tego wniosek, że okres zwolnienia z obo-

wiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji

związkowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia podlega wliczeniu do okresu,

od którego zależy nabycie prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, albo-

wiem jest to okres faktycznie przepracowany u danego pracodawcy.

Pozytywne rozstrzygnięcie kwestii nabycia prawa do dodatkowego wynagro-

dzenia rocznego przez pracownika - nauczyciela korzystającego ze zwolnienia z

obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu spra-

wowania funkcji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej wywołuje kolejne

11

zagadnienie, a mianowicie, czy otrzymane za ten okres wynagrodzenie wlicza się do

podstawy wymiaru świadczenia (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o do-

datkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej).

Sąd Okręgowy zagadnienia tego nie objął w sposób wyraźny treścią pytania prawne-

go, jednakże zawarte w nim sformułowanie „prawo do wypłaty” pozwala na przyjęcie,

że kwestia ta została, choć nieumiejętnie, objęta zakresem przedstawionego w trybie

art. 390 k.p.c. pytania. Uznając praktyczne znaczenie podniesionego problemu, Sąd

Najwyższy postanowił na tak przedstawione zagadnienie udzielić odpowiedzi.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pra-

cowników jednostek sfery budżetowej podstawę wymiaru dodatkowego wynagrodze-

nia rocznego stanowi wynagrodzenie za pracę otrzymane przez pracownika w ciągu

roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, przy uwzględnieniu

wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy przyjmowanych do obliczenia

ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop

wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące

pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy. Przepisami regu-

lującymi obliczanie ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy w odniesieniu

do nauczycieli są przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26

czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz

ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli (Dz.U. Nr 71, poz. 737

ze zm.). Rozporządzenie to w § 1 ust. 2 w związku z § 6 ust. 1 wyłącza z podstawy

obliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy wynagrodzenie „za czas innej

usprawiedliwionej nieobecności w pracy”. Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego,

zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej

organizacji związkowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia nie jest podobne do

urlopu dla poratowania zdrowia z tej przyczyny (omówionej w przedstawionych wyżej

rozważaniach), iż zwolnienie to nie jest równoznaczne z nieobecnością pracownika w

pracy i jej niewykonywaniem, ale również dlatego, że w przepisie art. 2982

k.p. usta-

wodawca wyraźnie rozróżnił czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy od czasu

zwolnienia od pracy, za które pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Z § 1

wydanego na podstawie art. 2982

k.p. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki So-

cjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w

pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 281) wy-

nika, iż usprawiedliwiona nieobecność w pracy występuje wówczas, gdy zachodzą

12

zdarzenia i okoliczności określone przepisami prawa pracy, które uniemożliwiają

stawienie się pracownika do pracy i jej świadczenie, a także inne przypadki niemoż-

ności wykonywania pracy wskazane przez pracownika i uznane przez pracodawcę

za usprawiedliwiające nieobecność w pracy. Natomiast w myśl § 4 rozporządzenia

zwolnienie pracownika od pracy następuje w przypadku, gdy obowiązek taki wynika z

Kodeksu pracy, z przepisów wykonawczych do Kodeksu pracy albo z innych przepi-

sów prawa. Również więc z tej przyczyny pojęcie „inna usprawiedliwiona nieobec-

ność w pracy” nie obejmuje zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy

na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej.

Z powyższych względów podjęto uchwałę jak na wstępie.

========================================