II BU 1/05

Wyrok z dnia 18 stycznia 2006 r.

II BU 1/05

Pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązujące ubezpieczo-

nego do udzielenia informacji, czy dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia, nie

ma charakteru czynności zmierzającej do ściągnięcia należności w rozumieniu

art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym

osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst:

Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) i w związku z tym nie przerywa biegu

przedawnienia należności wskazanych w art. 35 ust. 3 tej ustawy.

Przewodniczący SN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie: SN Zbigniew Hajn

(sprawozdawca), SA Zbigniew Korzeniowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia

2006 r. sprawy ze skargi Piotra S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w P. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek skargi o stwierdze-

nie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z

dnia 15 września 2004 r. [...]

s t w i e r d z i ł, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 września

2004 r. [....] jest niezgodny z prawem.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu w sprawie

Piotra S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o składki

na ubezpieczenie społeczne wyrokiem z 15 września 2004 r. oddalił apelację ubez-

pieczonego i zasądził od niego na rzecz ZUS-u kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Sąd Apelacyjny podzielił „prawidłowe i niekwestionowane ustalenia Sądu

pierwszej instancji”, z których wynika, że Piotr S. od 1 stycznia 1992 r. był ubezpie-

czony w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Od 1 sierpnia 1992 r. pro-

2

wadził działalność gospodarczą, od której nie opłacał składek na ubezpieczenie

społeczne. Pismem z 25 stycznia 2001 r. ubezpieczony zwrócił się do organu rento-

wego o wyjaśnienie, czy ma prawo do kontynuowania ubezpieczenia rolniczego oraz

czy ma obowiązek ubezpieczenia się w ZUS z tytułu prowadzonej działalności go-

spodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. pismem z 15 lutego

2001 r. zobowiązał ubezpieczonego do podania, czy dokonał zgłoszenia do ubezpie-

czenia na druku S-51, oraz czy otrzymał w tej mierze decyzję. Następnie decyzją z

29 marca 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skarżący w okresie

od 1 sierpnia 1992 r. do 31 grudnia 1996 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu

społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Powód wniósł od

wskazanej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego podnosząc zarzut przedawnienia

roszczenia z tytułu składek. Odwołanie powoda zostało jednakże oddalone przez

Sąd Okręgowy wyrokiem z 9 stycznia 2003 r. Od wyroku tego powód złożył apelację.

Zgodnie z obowiązującym w okresie prowadzenia przez Piotra S. działalności

gospodarczej brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), obowiązkowemu ubezpieczeniu okre-

ślonemu ustawą podlegają osoby, które prowadzą na własny rachunek działalność

gospodarczą. Natomiast zgodnie z art. 2 osoby spełniające równocześnie warunki do

objęcia ubezpieczeniem społecznym określonym ustawą i ubezpieczeniem społecz-

nym rolników indywidualnych i członków ich rodzin podlegają ubezpieczeniu wynika-

jącemu z ustawy. W opinii Sądu Apelacyjnego, który podzielił w całej rozciągłości

ustalenia Sądu pierwszej instancji, ubezpieczony, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 18

grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospo-

darczą oraz ich rodzin, podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego od pierw-

szego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie działalności

gospodarczej do momentu, w którym działalności tej zaprzestał. Tym samym przez

cały, wchodzący w rachubę okres zobowiązany był do uiszczania składek na ubez-

pieczenie społeczne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego z chwilą wystosowania do ubez-

pieczonego pisma ZUS z 15 lutego 2001 r. doszło do przerwania biegu przedawnie-

nia wymagalności należności z tytułu składek, gdyż organ rentowy podjął w ten spo-

sób czynności zmierzające do ściągnięcia należności poprzez wezwanie ubezpie-

czonego do złożenia stosownych wyjaśnień i wniosków, co wypełniło znamiona art.

35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń

3

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Oznacza to, że ubezpie-

czony wyrokiem Sądu zobowiązany został do zapłaty należności z tytułu zaległych

składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za nieprzedawniony okres od 1

lutego 1996 r. do 31 grudnia 1996 r.

Piotr S. złożył do Sądu Najwyższego skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem powołanego wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając go w całości. Skargę

oparł na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną

wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie, w szczególności poprzez przyję-

cie, że wysłanie przez organ rentowy do ubezpieczonego pisma zobowiązującego do

podania informacji ma charakter czynności zmierzającej do ściągnięcia należności w

rozumieniu art. 35 ust. 4 ustawy z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych oraz poprzez niezastosowanie art. 35 ust. 3 tej ustawy.

Ubezpieczony wskazał, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z powołanymi

przepisami art. 35 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. w związku z art. 109

ustawy z 10 listopada 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137,

poz. 887 ze zm.)

Ponadto ubezpieczony podniósł, że w wyniku wydania zaskarżonego orze-

czenia poniósł szkodę polegającą na konieczności zapłaty na rzecz pozwanego

składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 1 lutego do 31 grudnia 1996 r.

Wskazał jednocześnie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze in-

nych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, gdyż od zaskarżonego orzecze-

nia nie przysługiwała zgodnie z art. 3921

§ 1 k.p.c. kasacja z uwagi na zbyt niską

wartość przedmiotu sporu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z ustaleniami, przyjętymi przez Sąd Apelacyjny w podstawie faktycz-

nej zaskarżonego wyroku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 15 lutego

2001 r. zobowiązał składającego skargę (ubezpieczonego) do podania, czy dokonał

on zgłoszenia do ubezpieczenia na druku S-51 oraz czy otrzymał w tej mierze decy-

zję. W ocenie Sądu Apelacyjnego, akceptującej wnioski Sądu Okręgowego, kierując

powyższe pismo do ubezpieczonego ZUS spowodował przerwanie biegu przedaw-

nienia, ponieważ miało ono charakter czynności zmierzających do ściągnięcia należ-

ności poprzez wezwanie ubezpieczonego do złożenia stosownych wyjaśnień i wnio-

4

sków, z jednoczesnym zobowiązaniem go do złożenia oświadczenia i dowodu, doty-

czącego zgłoszenia do ubezpieczenia.

Należy uznać, że stanowisko Sądu Apelacyjnego jest oczywiście sprzeczne z

brzmieniem art. 35 ust. 4 ustawy z 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym

osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin, który stanowił, że „bieg

przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności

na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czyn-

ności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli

od terminu ich płatności upłynęło 10 lat.”. Pismo ZUS z 15 lutego 2001 r. nie mieści

się w pojęciu „inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynno-

ści tej został zawiadomiony dłużnik”, choćby z tego powodu, że ZUS nie informował

w nim ubezpieczonego o podjęciu innej, niż odroczenie terminu płatności lub rozło-

żenie spłaty należności na raty, czynności zmierzającej do ściągnięcia należności,

lecz zmierzał do uzyskania od niego informacji, które mogłyby ewentualnie stanowić

podstawę do podjęcia czynności zmierzających do ściągnięcia należności. Już z lo-

giki kolejności zdarzeń wynika, że tego rodzaju działanie nie mogło się mieścić w

wyżej wskazanym pojęciu „inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności,

jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik”, lecz mogło jedynie stanowić

przygotowanie do jej ewentualnego dokonania. Z ustaleń faktycznych przyjętych w

sprawie nie wynika, aby za tym pismem, przed upływem terminu przedawnienia, po-

szły inne działania ZUS zmierzające do ściągnięcia należności.

Należy też podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po-

jęcie „ściągnięcie należności” zawiera element przymusu (zob. powołany w skardze

wyrok NSA z 18 stycznia 2002 r., III SA 3301/00, jak również wyrok z 12 lipca 2002

r., III SA 285/01, LEX nr 126812). Pogląd ten został wypowiedziany na gruncie art.

24 ust. 5 ustawy 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.

Nr 137, poz. 887 ze zm.), posługującego się identycznym określeniem: „inna czyn-

ność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiado-

miony dłużnik”, jak przytoczony wyżej art. 35 ust. 4 ustawy z 18 grudnia 1976 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich

rodzin. Pismo ZUS z 15 lutego 2001 r. elementu czynności zawierającej „element

przymusu” nie zawierało.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 42411

§ 2 k.p.c., orzekł

jak w sentencji.

5

========================================