I CK 281/05

Wyrok z dnia 25 stycznia 2006 r., I CK 281/05

Wymaganie nowości nie jest niezbędną cechą twórczości jako przejawu

intelektualnej działalności człowieka. Utworem w rozumieniu art. 1 ustawy z

dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst:

Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.) może być kompilacja wykorzystująca

dane powszechnie dostępne pod warunkiem, że ich wybór, segregacja i

sposób przedstawienia ma znamiona oryginalności.

Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

Sędzia SN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Grażyny D. przeciwko "U.P." S.A. z

siedzibą w W. o ochronę praw autorskich i zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w

Izbie Cywilnej w dniu 25 stycznia 2006 r. kasacji powódki od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2005 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka Grażyna D., prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą „A.”,

wystąpiła z roszczeniem związanym z ochroną praw autorskich przeciwko "U.P."

S.A., domagając się zakazania pozwanej naruszania osobistych i majątkowych

praw autorskich przysługujących powódce do utworu pod nazwą „Podręczny licznik

kalorii” oraz „Podręczny licznik cholesterolu” przez zakazanie pozwanej

wprowadzania do obrotu tarczowego urządzenia do odczytu kalorii i cholesterolu w

kształcie tarczy z barwnym nadrukiem, podzielonej na odrębne pola z wpisanymi w

nie nazwami produktów żywnościowych oraz ze służącym do odczytu okienkiem,

przy czym na tarczy znajduje się m.in. napis „żyj dłużej i zdrowiej z F.”, nakazanie

stronie pozwanej wycofania z obrotu tego urządzenia oraz nakazanie jej

dwukrotnego opublikowania na swój koszt w „Gazecie Wyborczej” i

„Rzeczpospolitej” ogłoszenia określonej treści, zawierającego przeproszenie za

naruszenie osobistych i majątkowych praw autorskich powódki. Ponadto powódka

domagała się zasądzenia od pozwanej kwoty 306 500 zł tytułem wynagrodzenia i

zadośćuczynienia za naruszenie praw autorskich.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 28 stycznia 2003 r. powództwo oddalił,

ustalając, że w dniu 1 marca 1997 r. między Wojciechem W. a powódką została

zawarta umowa, na podstawie której Wojciech W. oświadczył, że przysługujące mu

majątkowe prawo autorskie do dzieła „Podręczny licznik kalorii”, oznaczonego w

zgłoszeniu wzoru zdobniczego nr (...), przenosi w całości, nieodpłatnie na rzecz

powódki i że dotyczy to wszystkich pól eksploatacji. W dniu 9 lutego 1999 r.

pracownica pozwanej spółki telefonicznie zwróciła się do powódki o informację na

temat kosztu produkcji kółek obrotowych z danymi dotyczącymi kaloryczności

produktów i zawartości cholesterolu. Powódka faxem poinformowała o cenie

jednostkowej i pracownica pozwanej oświadczyła, że nie skorzysta z oferty.

Oferowany przez powódkę „Podręczny licznik cholesterolu” ma postać dwóch

obrotowo połączonych ze sobą płaskich barwnych tarcz, z których każda ma

wycięcie i wskaźnik przesuwany przy obrocie wokół tarcz względem siebie, przy

czym nadruki na wewnętrznej powierzchni tarczy są widoczne w wycięciu drugiej z

tarcz. (...) Obracając tarczami można odczytać w okienku wybieraka zawartość

cholesterolu określonego produktu spożywczego. Analogiczny kształt, cechy

konstrukcyjne i zasady funkcjonowania ma „Podręczny licznik kalorii”.

Ustalono, że pozwana oferowała klientom, w ramach promocji margaryny „F.”

podręczny licznik cholesterolu i kalorii mający podobną konstrukcję do licznika

powódki. Urządzenie strony pozwanej jest nieco mniejsze, ma inną barwę, szatę

graficzną i częściowo inną treść. Na powierzchni jednej tarczy umieszczone są 72

produkty żywnościowe, a na drugiej 64, zaś na licznikach powódki na każdej tarczy

są 82 produkty żywnościowe. Na tarczy zewnętrznej w środku pola znajduje się

napis „Żyj dłużej i zdrowiej z F.”, a pod nim umieszczona jest ilustracja opakowania

z napisem „F.”, poniżej na czerwonym pasku napis „teraz 400 mg”, a pod paskiem

napis: „F. pomaga obniżyć poziom cholesterolu we krwi”. Na drugiej tarczy widnieje

informacja dotycząca prawidłowego poziomu cholesterolu u osoby dorosłej i

zalecenie sprawdzenia wagi z podaniem kilku przykładów i odesłaniem do dalszych

informacji.

Ustalono ponadto, że powódka ma wystawione przez Urząd Patentowy

świadectwo ochronne nr (...) z dnia 29 października 1999 r. na wzór zdobniczy pn.

„Tarczowy wskaźnik kaloryczności produktów żywnościowych”, świadectwo

ochronne nr 17485 z dnia 27 lipca 2000 r. na wzór zdobniczy pn. „Podręczny

tarczowy licznik zawartości cholesterolu w środkach spożywczych”, dwa

świadectwa ochronne na graficzny znak towarowy oraz decyzję nr (...) z dnia 4 lipca

2002 r. prawo ochronne na wzór użytkowy pn. „Tarczowy wskaźnik właściwości

produktów spożywczych”.

Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy uznał, że gadżet reklamowy

pozwanej spółki nie jest kopią liczników oferowanych przez powódkę. Forma

przedmiotu nie może być, z racji powszechności, przedmiotem ochrony prawa

autorskiego, a szaty graficzne liczników powódki i pozwanej spółki są odmienne.

Podniesiono, że powódka nie wykazała, aby przedmiotowe liczniki kalorii i

cholesterolu stanowiły utwór w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i

prawach pokrewnych. Tę ocenę, prowadzącą do oddalenia powództwa, podzielił

Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 11 stycznia 2005 r. oddalił apelację powódki.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma – zdaniem tego Sądu –

stwierdzenie, że „Podręczny licznik kalorii” oraz „Podręczny licznik cholesterolu”,

który oferuje powódka nie ma twórczego charakteru, nie stanowiąc utworu w

rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach

pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm. – dalej: "Pr.aut.").

Nie stanowi przedmiotu prawa autorskiego w rozumieniu art. 3 Pr.aut. jako baza

danych. Powódka dokonała wyboru produktów najbardziej popularnych w

społeczeństwie, powszechnie dostępnych i powszechnie spożywanych, w celu

ułatwienia obliczania ilości kalorii i cholesterolu przy sporządzaniu posiłków. Taki

dobór danych co do produktów żywnościowych, zdeterminowany tym celem, nie ma

twórczego charakteru. Sąd podnosił przy tym, że powódce przysługuje prawo

ochronne na wzór użytkowy, prawo do znaku towarowego oraz świadectwo

ochronne na wzór zdobniczy, jednak ochrony prawnej z tego tytułu powódka nie

dochodzi.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła powódka kasacją, zarzucając

naruszenie art. 278 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c., co miało

istotny wpływ na wynik sprawy, a ponadto naruszenie art. 1, 41 ust. 2 i art. 49 ust. 1

Pr.aut. Wniosła o zmianę wyroku przez uwzględnienie powództwa, względnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie i

przekazanie sprawy temu Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Należy zgodzić się z Sądem Apelacyjnym, że kluczowe znaczenie dla

prawidłowego rozstrzygnięcia sporu sprawie ma odpowiedź na pytanie, czy można

przypisać cechy utworu w rozumieniu art. 1 ust. 1 Pr.aut. „Podręcznemu licznikowi

kalorii” oraz „Podręcznemu licznikowi cholesterolu”. Od odpowiedzi na to pytanie

zależy, czy te „urządzenia” mogą stanowić przedmiot prawa autorskiego, a tym

samym, czy mogą korzystać ze środków ochrony prawnej przewidzianych w

ustawie. Sąd Apelacyjny uznał, że odpowiedź w tym względzie jest negatywna (...)

Uogólniając można stwierdzić, że odmówił spornym podręcznym licznikom

obliczania zawartości kalorii lub cholesterolu w poszczególnych produktach

żywnościowych cech utworu w rozumieniu art. 1 ust. 1 Pr.aut., eksponując brak

podstawy cechy, tj. przejawu działalności twórczej.

Syntetyczna definicja utworu zawarta jest w art. 1 ust. 1 Pr.aut.; jest to każdy

przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek

postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Wskazana

definicja w sposób generalny określa więc cechy konieczne wyróżniające utwór od

innych rezultatów działalności człowieka. Przy rozstrzyganiu kwestii, czy dany

rezultat pracy korzysta z autorskoprawnej ochrony sądy często posługują się

wskazówkami wypracowanymi w orzecznictwie, w szczególności Sądu

Najwyższego. W dotychczasowym orzecznictwie za przedmiot prawa autorskiego

uznano m.in. kolekcje afiszy lub ogłoszeń, katalogi, rozkłady kolejowe, książki

kucharskie, wzory i formularze, kompozycje z kwiatów, projekty dokumentacji

technicznej, wzór zdobniczy lub projekt znaku towarowego. Na uwagę zasługuje

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1971 r., I CR 593/70 (OSNC 1971, nr 12,

poz. 212), w którym m.in. stwierdzono, że o powstaniu prawa autorskiego nie

decyduje stopień wartości opracowanego dzieła, gdyż nawet znaczeniowo

niewielkie opracowania mogą stanowić przedmiot ochrony autorskiej, byleby

cechował je element twórczości autora.

Oceniając więc spełnienie wymagań stawianych utworom w rozumieniu art. 1

ust. 1 Pr.aut., należy brać pod uwagę całość cech w ich konkretnym, oryginalnym

zestroju. Nie stanowi przeszkody w uznaniu za utwór okoliczność, że wykorzystano

w nim elementy ogólnie dostępne. Jako takie elementy nie są objęte ochroną, gdyż

utworem może być kompilacja powszechnie dostępnych danych, byleby sposób

doboru, segregacji, ujęcia lub przedstawienia tych danych miał znamiona

oryginalności. Wynika to wyraźnie z art. 3 Pr.aut.

Charakter twórczy jako immanentna cecha utworu w rozumieniu art. 1 ust. 1

Pr.aut. jest przejawem intelektualnej działalności człowieka, jakkolwiek nie każdy

proces intelektualny prowadzi do powstania rezultatu o cechach twórczych. Praca

intelektualna o charakterze twórczym jest przeciwieństwem pracy o charakterze

technicznym, która polega na wykonywaniu czynności wymagających jedynie

określonej wiedzy i sprawności oraz użycia określonych narzędzi, surowców i

technologii. Cechą pracy w charakterze technicznym jest przewidywalność i

powtarzalność osiągniętego rezultatu. Proces tworzenia, w przeciwieństwie do

pracy technicznej, polega na tym, że rezultat podejmowanego działania stanowi

projekcję wyobraźni osoby, od której pochodzi, zmierzając do wypełniania tych

elementów wykonywanego zadania, które nie są jedynie wynikiem zastosowania

określonej wiedzy, sprawności, surowców, urządzeń bądź technologii. W tym ujęciu

twórczość, jako angażująca wyobraźnię twórcy, ma charakter subiektywny. Tak

rozumiana twórczość powinna być odróżniona od podobnego znaczenia

używanego w sferze własności przemysłowej, np. w odniesieniu do wynalazków.

Twórczość jest tu bowiem pojmowana w sposób zobiektywizowany i oparty na

kryterium wartości w ustaleniu określonej prawidłowości, zależności lub cech.

Twórczością w zakresie wynalazków będzie np. dokonanie wynalazku w znaczeniu

sformułowania nowej, czyli wcześniej nieznanej i nadającej się do zawodowego lub

komercyjnego zastosowania procedury prowadzącej do osiągnięcia określonego

rezultatu produkcyjnego.

Wymaganie nowości nie jest natomiast niezbędną cechą twórczości jako

przejawu intelektualnej działalności człowieka. Jak wskazano, utworem może być

nawet kompilacja wykorzystująca dane powszechnie dostępne pod warunkiem, że

ich wybór, segregacja, sposób przedstawienia ma znamiona oryginalności. Prawdą

jest, że sama idea obrotowych liczników wykorzystujących dwie ruchome i

odpowiednio zsynchronizowane względem siebie tarcze z pewnymi danymi oraz

odpowiedni otwór służący do odczytu wyników jest znana od dawna. Także wiedza

na temat właściwości produktów żywnościowych jest powszechnie dostępna, rzecz

jednak w tym, że sięgnięcie do pewnej ogólnie znanej formuły nie oznacza, iż

konkretna postać zastosowania tej formuły pozbawiona jest cech oryginalności.

W konkretnym przypadku chodzi o oryginalny układ tarcz obrotowych. Podobnie

jest, gdy chodzi o skorzystanie z wiedzy powszechnej na temat właściwości

produktów żywnościowych. Przy uwzględnieniu ujęcia danych w produkcie powódki,

doboru, usytuowania, opracowania graficznego oraz kolorystyki nie można podzielić

oceny Sądu Apelacyjnego, że produkt ten pozbawiony jest cech oryginalności, a

tym samym nie można uznać go za utwór w rozumieniu art. 1 ust. 1 Pr.aut. (...)

Z tych względów, na podstawie art. 39313

k.p.c. w brzmieniu obowiązującym

do 6 lutego 2005 r., orzeczono, jak w sentencji.