II PZP 13/05

Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r.

II PZP 13/05

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczy-

szyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r sprawy z powództwa Da-

nuty B. przeciwko Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej Zasobu Własności Rolnej

Skarbu Państwa w P. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek zagad-

nienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z

dnia 2 grudnia 2005 r. [...]

„Czy przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczą-

cych pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą stanowić podstawę rozwią-

zania stosunku pracy z pracownicą w okresie urlopu wychowawczego, w przypadku

gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 1861

§ 1 zdanie drugie k.p. ?"

p o d j ą ł uchwałę:

Przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedoty-

czących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą stanowić podstawę

rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego

także w sytuacjach, gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 1861 § 1

zdaniu drugim k.p.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy w Poznaniu, rozpoznając apelację Zakładu Gospodarki Miesz-

kaniowej Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w P. od wyroku Sądu Rejono-

wego-Sądu Pracy w Pile z dnia 20 czerwca 2005 r., uznającego za bezskuteczne

2

wypowiedzenie umowy o pracę powódce Danucie B., stwierdził, iż w sprawie wystą-

piło zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i przedstawił Sądowi Najwyż-

szemu pytanie prawne o treści: „Czy przepisy art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13

marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) mogą

stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownica w okresie urlopu wy-

chowawczego, w przypadku gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 1861

zdanie drugie k.p.?”

Stan faktyczny sprawy, w związku z którym powstało to pytanie, przedstawia

się następująco. Powódka Danuta B. była zatrudniona w Zespole Pałacowo-Parko-

wym w P. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W dniu 1 lutego 2004

r. Zespół Pałacowo-Parkowy w P. na zasadzie art. 231

k.p. wszedł w skład Zakładu

Gospodarki Mieszkaniowej Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w P. W paź-

dzierniku 2004 r. powódka wystąpiła z wnioskiem o udzielenie jej kolejnego urlopu

wychowawczego. Strona pozwana wyraziła zgodę na urlop wychowawczy w okresie

od 20 listopada 2004 do 19 listopada 2007 r. Dnia 1 marca 2005 r. pozwany rozwią-

zał z powódką umowę o pracę za trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia z uza-

sadnieniem, że w związku ze zmianami organizacyjnymi istnieje konieczność zmniej-

szenia zatrudnienia. Jako podstawę prawna wypowiedzenia wskazał art. 10 ust. 1

ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow-

nikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (w dalszym ciągu

powołana jako: ustawa z 2003 r.). W związku ze zmianami organizacyjnymi u strony

pozwanej doszło do ograniczenia zatrudnienia.

W uzasadnieniu wyroku uwzględniającego powództwo Sąd Rejonowy pokre-

ślił, iż do czasu wprowadzenia do Kodeksu pracy art. 1861

rozporządzenie Rady Mi-

nistrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów wychowawczych i zasiłków wy-

chowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277) w § 4 przewidywało, że pracodawca nie może

wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pra-

cownicę wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego

urlopu, chyba że zachodzą przyczyny określone w przepisach o szczególnych zasa-

dach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących pra-

codawcy lub uzasadniające rozwiązanie z pracownicą umowy o pracę bez wypowie-

dzenia z jej winy albo pracownica zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad

dzieckiem. Brzmienie art. 1861

k.p. różni się jednak od § 4 rozporządzenia przez

3

ograniczenie możliwości wypowiedzenia umowy wyłącznie do przypadków ogłosze-

nia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Oznacza to, iż od dnia 1 stycznia 2004 r.

przyczyny określone w ustawie z 2003 r. nie mogą stanowić podstawy wypowiedze-

nia stosunku pracy pracownikowi pozostającemu na urlopie wychowawczym. W

apelacji od tego wyroku strona pozwana zarzuciła błędną wykładnię art. 5 ust 3 oraz

art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 2003 r. przez nieuwzględnienie okoliczności, że ten ostatni

przepis wyraźnie dopuszcza rozwiązanie umowy o pracę z pracownikami, których

stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie przed

wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec których jest dopuszczalne wypowiedze-

nie stosunku pracy w ramach zwolnienia grupowego.

W ocenie Sądu Okręgowego nie przekonuje argumentacja Sądu Pracy odwo-

łująca się do wykładni historycznej. Opierając się na wykładni językowej art. 10 ust. 2

ustawy z 2003 r. należałoby relacje między spornymi uregulowaniami określić w myśl

zasady lex specjalis (przepisy ustawy 2003 r.) derogat legi generali (art. 1861

k.p.).

Przy takim rozumieniu stosunku między tymi uregulowaniami nie występowała po-

trzeba odsyłania w Kodeksie pracy do ustawy z 2003 r. Przyjęcie natomiast koncepcji

Sądu Pracy skutkowałoby tym, że ustawodawca bardziej chroniłby pracownicę w

okresie urlopu wychowawczego niż pracownicę w okresie ciąży i urlopu macierzyń-

skiego, co nie ma uzasadnienia aksjologicznego. Sąd Okręgowy nie dostrzega też

dostatecznych racji, dla których ustawodawca miałby przy okazji nowelizacji Kodeksu

pracy odmiennie ukształtować ochronę stosunku pracy korzystających z urlopu wy-

chowawczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowy problem prawny sprowadza się do określenia relacji unormowań

zawartych w art. 1861

k.p. - przewidujących ochronę trwałości stosunku pracy pra-

cowników przebywających na urlopie wychowawczym - do przepisów ustawy z 2003

r., które ograniczają trwałość stosunku pracy w razie zaistnienia przyczyn niedoty-

czących pracowników, uzasadniających zwolnienia grupowe, a także zwolnienia in-

dywidualne z tych samych przyczyn.

Stosownie do art. 1861

§ 1 k.p. pracodawca nie może wypowiedzieć ani roz-

wiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o

udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie

4

przez pracodawcę urlopu w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia

upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika .

W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z 2003 r. przy wypowiadaniu pracownikom stosun-

ków pracy w ramach grupowego zwolnienia nie stosuje się art. 38 i 41 Kodeksu

pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4, a także przepisów odrębnych dotyczących szcze-

gólnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku

pracy, z zastrzeżeniem ust. 5.

Na gruncie powołanego przepisu powstaje przede wszystkim pytanie, czy w

związku z odwołaniem się do przepisu art. 41 k. p. w pojęciu urlopu pracownika, o

którym mowa w tym przepisie, mieści się urlop wychowawczy uregulowany przepi-

sami art. 186 i następne k. p. Kodeks pracy w dziale siódmym zatytułowanym urlopy

pracownicze reguluje urlopy wypoczynkowe i urlopy bezpłatne. Urlopy te mieszczą

się w pojęciu „urlopu pracownika”, o którym mowa w art. 41. Urlopy wychowawcze

natomiast zostały uregulowane w dziale siódmym Kodeksu o uprawnieniach związa-

nych z rodzicielstwem. Przemawia to na rzecz traktowania urlopów wychowawczych

jako instytucji szczególnej w porównaniu do urlopów pracowniczych, o których mowa

w art. 41 k.p.

Przepis art. 1861

k.p. należy natomiast do przepisów odrębnych dotyczących

szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem sto-

sunku pracy, o których mowa w art. 5 ust. 1 zdanie drugie ustawy z 2003 r. Przepis

art. 5 ust. 5 tej ustawy zawiera wyliczenie kategorii pracowników, którym w okresie

objętym szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy pracodawca może

jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy. Są to pracownicy, o któ-

rych mowa w art. 39 i art. 177 k.p., a ponadto grupa pracowników pełniących funkcje

związkowe lub związane z reprezentacją interesów pracowników (między innymi

członkowie rady pracowniczej przedsiębiorstwa, członkowie zarządu zakładowej or-

ganizacji związkowej, członkowie specjalnego zespołu negocjacyjnego lub europej-

skiej rady zakładowej). Z unormowania tego wynika, że pod pojęciem przepisów od-

rębnych dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem stosunku pracy ustawodawca rozumie zarówno odpowiednie uregulo-

wania zawarte w Kodeksie pracy, jak i zawarte w aktach pozakodeksowych. Spośród

regulacji kodeksowych zostały wymienione art. 39 i 177. Przepis art. 1861

k.p., który

nie został wyraźnie wymieniony, należy niewątpliwie do kategorii przepisów odręb-

5

nych, dotyczących szczególnej ochrony przed zwolnieniem, których nie stosuje się

przy wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy w ramach grupowego zwolnienia.

Co się tyczy indywidualnego trybu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn nie-

dotyczących pracowników, to znaczy zwolnień z przyczyn, o których mowa w art. 1

ust. 1 ustawy z 2003 r., jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający

wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, a

liczba zwalnianych pracowników nie osiąga progów przewidzianych dla zwolnienia

grupowego, art. 10 ust. 1 odsyła do przepisów art. 5 ust. 3-7 ustawy z 2003 r. Przy

przyjętej interpretacji pojęcia urlopu pracowniczego, o którym mowa w art. 41 k.p.,

przepis ten nie dotyczy pracowników korzystających z urlopu wychowawczego. Do

pracowników tych odnosi się natomiast przepis art. 10 ust. 2, według którego w przy-

padku określonym w ust. 1 pracodawca może rozwiązać stosunki pracy, w drodze

wypowiedzenia, z pracownikami, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych

przepisów szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem i wobec

których jest dopuszczalne wypowiedzenie stosunku pracy w ramach grupowego

zwolnienia, pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację

związkową w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o zamierzonym wypo-

wiedzeniu. W odróżnieniu od przypadków wskazanych w ustępie pierwszym, art. 10

ustęp drugi tego przepisu nie przewiduje rozwiązania stosunku pracy na mocy poro-

zumienia stron.

W związku z przyjęta wykładnią można dodatkowo wskazać na wprowadzenie

przepisami art. 16, 17, 20 ustawy z 2003 r. do pragmatyk służbowych Policji, Straży

Granicznej oraz Służby Więziennej jednobrzmiących przepisów o przysługiwaniu

funkcjonariuszom w związku ze zwolnieniem ze służby innych uprawnień „przewi-

dzianych dla pracownic zwalnianych z pracy w czasie urlopów wychowawczych z

przyczyn niedotyczących pracowników”. Przepisy te wskazują, że ustawodawca za-

kładał dopuszczalność zwalniania pracowników przebywających na urlopach wycho-

wawczych z przyczyn niedotyczących pracowników.

Z przytoczonych motywów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji

uchwały.

========================================