I KZP 54/05

UCHWAŁA Z DNIA 24 LUTEGO 2006 R.

I KZP 54/05

W wypadku odbywania przez skazanego dwóch lub więcej nie podle-

gających łączeniu kar pozbawienia wolności, warunkowe zwolnienie ska-

zanego na zasadach określonych w art. 155 § 1 k.k.w. nie jest możliwe

wtedy, gdy suma orzeczonych kar pozbawienia wolności przekroczyła 3

lata.

Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki.

Sędziowie SN: P. Hofmański, W. Płóciennik (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog.

Sad Najwyższy w sprawie Beaty G., po rozpoznaniu przedstawione-

go na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Apelacyjny w K., postano-

wieniem z dnia 7 listopada 2005 r., zagadnienia prawnego wymagającego

zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy w wypadku, gdy skazany odbywa dwie lub więcej niepodlegające łą-

czeniu, odbywane kolejno kary pozbawienia wolności, z których żadna nie

została orzeczona na okres powyżej trzech lat i jeżeli przerwa w wykonaniu

tychże kar trwała co najmniej rok, a skazany odbył co najmniej 6 miesięcy

kary, to może on być warunkowo przedterminowo zwolniony z odbycia ich

reszty w trybie art. 155 § 1 k.k.w.?”

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi jak wyżej.

2

U Z A S A D N I E N I E

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do roz-

strzygnięcia sformułowane zostało przez Sąd Apelacyjny w K. w następu-

jącym układzie procesowym.

Beata G. została skazana wyrokami łącznymi Sądu Rejonowego w

B.:

1. z dnia 16 grudnia 1999 r., na karę 3 lat pozbawienia wolności, z zalicze-

niem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 23 listo-

pada 1998 r. do dnia 4 marca 1999 r.;

2. z dnia 23 kwietnia 2003 r., na karę 3 lat pozbawienia wolności, z zali-

czeniem rzeczywistego pozbawienia wolności oraz kary już odbytej, tj.

dnia 7 lipca 2000 r. i okresu od 31 października 2002 r. do 10 stycznia

2003 r.

W związku z tym, że opisane kary nie podlegają łączeniu, zgodnie z

regułą zawartą w art. 80 § 1 k.k.w., ich wykonywanie rozpoczęto od kary

opisanej w pkt 1, bowiem orzeczenie z dnia 16 grudnia 1999 r. uprawo-

mocniło się jako pierwsze. Ze sporządzonego w dniu 20 lutego 2003 r. ob-

liczenia kary wynika, że karę z tej sprawy wprowadzono do wykonania w

dniu 10 stycznia 2003 r., a zważywszy na podlegający zaliczeniu na jej

poczet okres tymczasowego aresztowania, jej koniec określono na dzień 1

października 2005 r. Obliczenie kary w drugiej sprawie sporządzono w dniu

30 maja 2003 r. Uwzględniając okresy podlegające zaliczeniu na poczet tej

kary, jej bieg miał rozpocząć się w dniu 1 października 2005 r., a koniec

przypaść na dzień 21 lipca 2008 r.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2003 r., Sąd Okręgowy w K. na pod-

stawie art. 153 § 2 i 4 k.k.w. udzielił skazanej Beacie G. przerwy w wyko-

naniu obu opisanych wyżej kar do dnia 28 sierpni a 2003 r. W konsekwen-

3

cji tego orzeczenia skazana została zwolniona z zakładu karnego w dniu

30 maja 2003 r. Kolejnymi orzeczeniami Sąd Okręgowy w K. udzielał ska-

zanej dalszych przerw w wykonywaniu obu kar aż do dnia 8 marca 2005 r.

(ostatnie postanowienie zapadło w dniu 3 lutego 2005 r.). W związku z tym,

że skazana przyjęta została do zakładu karnego w dniu 14 marca 2005 r.

sporządzone zostały nowe obliczenia kar. Wynika z nich, że w pierwszej

sprawie początek kary przypada na dzień 14 marca 2005 r., a jej koniec na

dzień 17 lipca 2007 r. (z zaliczeniem okresów od dnia 23 listopada 1998 r.

do dnia 4 marca 1999 r. i od dnia 10 stycznia 2003 r. do dnia 30 maja 2003

r.) zaś w drugiej sprawie początek kary wyznaczono na dzień 17 lipca 2007

r., a jej koniec na dzień 6 maja 2010 r. (z zaliczeniem dnia 7 lipca 2000 r.

oraz okresu od 31 października 2002 r. do dnia 10 stycznia 2003 r.).

W dniu 5 sierpnia 2005 r. do Sądu Okręgowego w K. wpłynął wniosek

skazanej o udzielenie jej na podstawie art. 155 § 1 i 2 k.k.w. warunkowego

zwolnienia z reszty kar pozbawienia wolności. W uzasadnieniu wniosku

skazana podniosła m.in., że odbyła łącznie 15 miesięcy kary pozbawienia

wolności, korzystała z przerwy w karze przez okres 22 miesięcy, a żadna z

wymierzonych jej kar nie przekracza 3 lat.

Postanowieniem z dnia 21 września 2005 r., Sąd Okręgowy w K., na

podstawie art. 15 § 1 k.k.w. i art. 624 § 1 k.p.k., umorzył postępowanie wy-

konawcze w przedmiocie udzielenia warunkowego zwolnienia z reszty za-

sadniczej kary pozbawienia wolności i zwolnił skazaną od ponoszenia

kosztów postępowania. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że wobec

skazanej wprowadzono do wykonania dwa wyroki, a suma wynikających z

nich kar pozbawienia wolności wynosi 6 lat. Według sądu, z treści art. 79 §

1 k.k. wynika jasno, że przepisy art. 78 § 1 i 2 k.k. stosuje się odpowiednio

do sumy dwóch lub więcej nie podlegających łączeniu kar pozbawienia

wolności, a zatem skazana nie ma uprawnień do domagania się udzielenia

jej warunkowego zwolnienia na podstawie art. 155 k.k.w. Swoje stanowisko

4

sąd wsparł poglądem wyrażonym w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z dnia 16 lutego 2000 r., II AKz 61/2000 (KZS 2000, z. 5,

poz.83), sprowadzającym się do tezy, że niedopuszczalne jest stosowanie

warunkowego zwolnienia w sytuacji przewidzianej w art. 155 § 1 k.k.w., gdy

skazany odbywa kolejno kilka orzeczonych kar pozbawienia wolności, któ-

rych łączny wymiar przekracza 3 lata.

W zażaleniu na opisane postanowienie skazana zarzuciła obrazę art.

155 § 2 k.k.w., polegającą na nieprawidłowej interpretacji zawartego w tre-

ści tego przepisu zwrotu: „jeżeli kara pozbawienia wolności została orze-

czona na okres powyżej 3 lat” wywodząc, że żadna z wymierzonej jej kar

pozbawienia wolności nie przekracza 3 lat i wniosła alternatywnie o ustale-

nie, iż w jej przypadku przepis art. 155 § 2 k.k.w. nie stanowi formalnej

przeszkody w ubieganiu się o warunkowe zwolnienie na podstawie art. 155

§ 1 k.k.w., „skorzystanie z możliwości określonej w art. 441 § 1 k.p.k.”,

uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając zażalenie Sąd Apelacyjny w K. powziął wątpliwość, któ-

rą wyraził w sformułowanym na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. zagadnieniu

prawnym, które postanowieniem z dnia 7 listopada 2005 r., przedstawił Są-

dowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. Uzasadniając swoje stanowisko sąd

odwoławczy wskazał, że jego zdaniem, problem interpretacyjny wiąże się z

tą częścią przepisu art. 155 § 1 k.k.w., która przewiduje, iż warunkowe

zwolnienie może nastąpić w każdym czasie, bez ograniczeń wynikających

z art. 77 i 78 k.k. (w rzeczywistości przepis ten, mówiąc o udzielaniu wa-

runkowego zwolnienia bez ograniczeń, odwołuje się do przepisów art. 78 i

79 k.k.). W konsekwencji tej regulacji, udzielenie warunkowego zwolnienia

w trybie art. 155 § 1 k.k.w. nie wymaga odbycia przez skazanego części

kar w wymiarach określonych w tych przepisach. Tak więc, art. 155 § 1

k.k.w. stanowi lex specialis w stosunku do wskazanych przepisów. W oce-

5

nie sądu wątpliwą jest natomiast kwestia, czy zasadę określoną w art. 79 §

1 k.k., według której przepisy art. 78 § 1 i 2 k.k. stosuje się odpowiednio do

sumy dwóch lub więcej nie podlegających łączeniu kar pozbawienia wolno-

ści, należy uznać za ograniczenie, o którym mowa w art. 155 § 1 k.k.w.

Użycie w art. 155 § 2 k.k.w. liczby pojedynczej może wskazywać na wolę

ustawodawcy, który „dobrodziejstwem tego przepisu chciał objąć wszyst-

kich skazanych na stosunkowo niewysokie kary pozbawienia wolności, któ-

rzy z przyczyn określonych w art. 153 § 1 lub 2 k.k.w. korzystali z przerw w

karze”. Zdaniem sądu, skoro ustawodawca wyłączył przy udzielaniu wa-

runkowego zwolnienia stosowanie ograniczeń z art. 78 i 79 k.k., to miał

również na myśli stwierdzenie zawarte w części pierwszej § 1 art. 79 k.k.,

zaś pogląd wyrażony w przywołanym wcześniej orzeczeniu Sądu Apelacyj-

nego w Katowicach nie znajduje oparcia w literalnym brzmieniu przepisu.

Interpretacja przyjęta za podstawę postanowienia sądu pierwszej instancji

byłaby możliwa, gdyby uznać, że treść art. 79 § 1 k.k. nie jest ogranicze-

niem w rozumieniu art. 155 § 1 k.k.w. Wykładnia tego rodzaju, według sądu

odwoławczego, „wydaje się jednak nieuprawniona”, bowiem przepisy art.

78 i 79 k.k. zawierają czasowe ograniczenia związane z możliwością udzie-

lenia skazanemu warunkowego zwolnienia, uzależniając je od odbycia

określonych w nich części kary pozbawienia wolności.

Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o podjęcie uchwały o treści:

„W wypadku odbywania przez skazanego dwóch lub więcej nie pod-

legających łączeniu kar pozbawienia wolności warunkowe zwolnienie ska-

zanego na zasadach określonych w art. 155 § 1 k.k.w. nie jest możliwe

wtedy, gdy suma orzeczonych kar pozbawienia wolności przekroczyła 3

lata.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Sposób sformułowania przedstawionego do rozstrzygnięcia zagad-

nienia prawnego oraz jego rozwinięcie zawarte w uzasadnieniu postano-

6

wienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie wskazują, że zasadniczej wykładni

ustawy wymaga wyrażenie „kara”, użyte w przepisach art. 155 § 1 i 2 k.k.w.

w dwóch przypadkach. Rzecz w konsekwencji sprowadza się do rozważe-

nia, czy możliwość udzielenia warunkowego zwolnienia z reszty kary po-

zbawienia wolności w trybie art. 155 § 1 k.k.w. odnosi się również do sumy

dwóch lub więcej kar pozbawienia wolności nie podlegających łączeniu i

czy w konsekwencji limitujący możliwość stosowania tej instytucji wymiar

kary 3 lat (art. 155 § 2 k.k.w.) musi uwzględniać sumę tak zbiegających się

kar.

Warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności

jest instytucją związaną z wykonaniem kary. Chociaż przepisy dotyczące

warunkowego zwolnienia znalazły się częściowo w Kodeksie karnym, a

częściowo w Kodeksie karnym wykonawczym, interpretacja poszczegól-

nych przepisów czy ich fragmentów, musi uwzględniać istotę omawianej

instytucji, jej cele oraz główne zasady nią rządzące. Przepisy art. 77 – 79

k.k., najogólniej rzecz ujmując, zawierają materialne i formalne podstawy

stosowania warunkowego zwolnienia oraz m.in. formułują dyrektywę sto-

sowania podstaw formalnych z art. 78 § 1 i 2 k.k. do sumy dwóch lub wię-

cej nie podlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, które skazany

ma odbyć kolejno. W art. 155 k.k.w. przewidziano możliwość zastosowania

warunkowego zwolnienia, na szczególnych – w stosunku do regulacji za-

wartej w Kodeksie karnym – zasadach. Wskazany przepis wprowadził mo-

dyfikacje przesłanek formalnych warunkowego zwolnienia poprzez pomi-

nięcie ograniczeń terminowych wynikających z art. 78 § 1 i 2 k.k. Skorzy-

stanie z warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wol-

ności w trybie art. 155 k.k.w. uzależnione jest od zaistnienia następujących

przesłanek:

1. korzystanie przez skazanego z przerwy w wykonywaniu kary pozbawie-

nia wolności przez okres co najmniej roku,

7

2. uprzednie odbycie przez skazanego co najmniej 6 miesięcy kary po-

zbawienia wolności,

3. zaistnienie materialnych przesłanek warunkowego zwolnienia, określo-

nych w art. 77 k.k.,

4. wymiar orzeczonej kary pozbawienia wolności nie przekracza 3 lat (por.

Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Gdańsk

2005, s. 517).

Warunkowe zwolnienie z odbycia reszty kary pozbawienia wolności w

trybie art. 155 k.k.w. powinno być z założenia stosowane wówczas, gdy w

związku z podstawami udzielenia długotrwałej przerwy w wykonaniu kary

pozbawienia wolności, jej dalsze wykonywanie stałoby się w praktyce nie-

możliwe, a z reguły byłoby ono niecelowe lub wręcz niehumanitarne (por.

Uzasadnienie rządowego projektu kodeksu karnego wykonawczego; Nowe

kodeksy karne 1997 r. z uzasadnieniami, Warszawa 1997, s. 559). Rezy-

gnacja z ograniczeń formalnych, o których mowa w art. 78 i 79 k.k., wiąże

się w przypadku rozważanej instytucji z przekonaniem, że skoro skazany w

ciągu co najmniej rocznej przerwy w odbywaniu kary przestrzegał porządku

prawnego, to najprawdopodobniej nie powróci już do przestępstwa. Regu-

lacja zawarta w art. 155 k.k.w. stanowi wyjątek od zasad warunkowego

zwolnienia z reszty kary pozbawienia wolności, przewidzianych w Kodeksie

karnym, zatem jej stosowanie winno być rozważne, a wykładnia przepisów

tej instytucji nie może mieć charakteru rozszerzającego, na co zwracano

uwagę zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie (por. A. Marek: Ko-

deks karny. Komentarz, Warszawa 2005, s. 281 i postanowienie Sądu Ape-

lacyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 1999 r., II AKz 233/99, KZS 1999,

z. 5, poz. 41).

Powyższe uwagi nabierają szczególnego znaczenia przy interpretacji

treści art. 155 § 2 k.k.w., limitującego wymiar kary pozbawienia wolności,

którego przekroczenie uniemożliwia udzielenie warunkowego zwolnienia w

8

rozważanym trybie. Pozornie wykładnia tego przepisu nie powinna nastrę-

czać żadnych trudności, wszak z jego treści jednoznacznie wynika, że arty-

kułu 155 § 1 k.k.w. nie stosuje się, jeżeli kara pozbawienia wolności została

orzeczona na okres powyżej 3 lat. Rzecz jednak w tym, że omawiany prze-

pis traci swoją jednoznaczność w sytuacji, gdy powstaje kwestia zastoso-

wania warunkowego zwolnienia wobec skazanego, odbywającego dwie

(lub więcej) nie podlegające łączeniu kary pozbawienia wolności. Problem

ten nie był dotychczas dostrzegany w literaturze, natomiast w orzecznic-

twie, jak wynika z dostępnych publikacji, kwestią tą zajął się jedynie Sąd

Apelacyjny w Katowicach, który w przywoływanym wcześniej postanowie-

niu z dnia 16 lutego 2000 r. stwierdził, że kara pozbawienia wolności orze-

czona na okres powyżej 3 lat w rozumieniu art. 155 § 2 k.k.w. to kara, na

którą składa się również suma kar orzeczonych wyrokami sądów, które

jednostkowo nie wykraczają poza ten wymiar. Stanowisko wyrażone w tym

orzeczeniu spotkało się z akceptacją w piśmiennictwie, choć nie wiązało

się ono z szerszym uzasadnieniem (por. Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks

karny wykonawczy ..., s. 517). W motywacyjnej części tego orzeczenia

wskazano, że art. 155 k.k.w. nie zawiera jednoznacznego, literalnego okre-

ślenia, czy stosuje się go wobec skazanego odbywającego kolejno kilka

kar pozbawienia wolności, których suma przekracza 3 lata. Podkreślając

szczególny charakter regulacji z art. 155 k.k.w. wobec ogólnych norm od-

noszących się do warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozba-

wienia wolności i wynikającą z tego niedopuszczalność wykładni rozszerza-

jącej, Sąd Apelacyjny wskazał, że dokonując interpretacji przepisu art. 155

§2 k.k.w. kierował się celem tego przepisu, związanym z prewencją indywi-

dualną oraz regułą równości wobec prawa.

Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie,

przyjmuje się zgodnie, że punktem wyjścia w procesie wykładni tekstu

prawnego są językowe dyrektywy interpretacyjne (por. uchwała SN z dnia

9

20 czerwca 2000 r., I KZP 16/00, OSNKW 2000, z. 7-8, poz. 60; L. Moraw-

ski: Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 85; M.

Zieliński: Wykładnia prawa, Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002,

s. 310; Z. Ziembiński: Teoria prawa, Warszawa – Poznań 1973, s. 107).

Użycie w treści art. 155 § 2 k.k.w. zwrotu „kara” w liczbie pojedynczej

i posłużenie się zwrotem „orzeczona” zdaje się przemawiać za przyjęciem,

że ustawodawca miał na myśli jedną karę pozbawienia wolności, wymie-

rzoną skazanemu za popełnione przez niego przestępstwo, jak i karę łącz-

ną orzeczoną w razie realnego zbiegu przestępstw (por. M. Kalitowski w:

M. Kalitowski, Z. Sienkiewicz, J. Szumski, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek: Ko-

deks karny. Komentarz. Tom II, Gdańsk 1999, s. 226 – na gruncie art. 78 §

1 i 2 k.k.), nie zaś sumę kar nie podlegających łączeniu.

Pierwszeństwo wykładni językowej nie ma jednak charakteru bez-

względnego. Potrzeba sięgnięcia po inne rodzaje wykładni zachodzi wów-

czas, gdy norma wyinterpretowana metodą językową byłaby w jaskrawy

sposób niedorzeczna, czy też niewątpliwie wskazywałaby na zbyt wąski lub

zbyt szeroki zakres jej stosowania (por. uchwała SN z dnia 11 stycznia

1999 r., I KZP 15/98, OSNKW 1999, z. 1 – 2, poz. 1; M. Zieliński: Podsta-

wowe zasady wykładni prawa w: P. Winczorek red.: Teoria i praktyka wy-

kładni prawa, Warszawa 2005, s. 125, L. Morawski: Wykładnia ..., s. 100).

Przyjęcie przedstawionego wyżej rozumienia omawianych zwrotów

prowadzi właśnie do konsekwencji niemożliwych do zaakceptowania. Jest

oczywiste, że zdekodowana norma postępowania, adresowana do sądu

rozważającego możliwość zastosowania warunkowego zwolnienia w trybie

art. 155 k.k.w., musiałaby odwoływać się m.in. do treści art. 153 k.k.w., jak i

całego art.155 k.k.w. Wynikałoby z niej, że sąd może udzielić warunkowe-

go zwolnienia z odbywania reszty kary pozbawienia wolności, o ile nie

orzeczono jej na okres powyżej trzech lat, jeżeli sąd penitencjarny udzielił

skazanemu przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, jeśli przerwa

10

w wykonaniu tej kary trwała co najmniej rok, a skazany odbył co najmniej 6

miesięcy kary. Warto zauważyć, że zarówno w obu paragrafach art. 155

k.k.w., jak i w treści art. 153 k.k.w., ustawodawca używa zwrotu „kara” w

liczbie pojedynczej. Respektowanie ustalonej konwencji językowej prowa-

dzi nieuchronnie do wniosków wręcz absurdalnych. Na gruncie art.153

k.k.w. udzielenie przerwy w wykonaniu kary byłoby możliwe jedynie w od-

niesieniu do kary aktualnie wykonywanej. Przy zbiegu kilku kar nie podle-

gających łączeniu pozostawałoby to w sprzeczności z istotą stosowanej

instytucji, wszak skazany nie mógłby opuścić zakładu karnego ze względu

na wprowadzenie kolejnej kary do wykonania. W omawianej sytuacji, mimo

posługiwania się w art. 153 k.k.w. terminem „kara” w liczbie pojedynczej,

jest oczywiste, że udzielenie przerwy w wykonaniu kary aktualnie wykony-

wanej będzie skuteczne także w stosunku do innych kar oczekujących na

odbycie (w rozważanej sprawie kwestia ta wygląda prościej, bowiem sąd

penitencjarny udzielił skazanej przerwy w wykonaniu obu wymierzonych jej

kar łącznych). Konsekwentne odczytywanie „kary” wyłącznie w liczbie po-

jedynczej pociąga za sobą niedopuszczalne następstwa na gruncie art.

155 § 1 k.k.w. Przepis ten formułuje warunek odbycia przez skazanego co

najmniej 6 miesięcy kary. Przy zbiegu kar pozbawienia wolności niepodle-

gających łączeniu oznaczałoby to, że uzyskanie warunkowego zwolnienia

w trybie art. 155 k.k.w. wymagałoby odbycia co najmniej 6 miesięcy z każ-

dej ze zbiegających się kar. Dla przykładu, w przypadku skazania na dwie

kary po roku pozbawienia wolności i odbyciu 6 miesięcy z pierwszej z nich,

skazany mógłby uzyskać warunkowe zwolnienie tylko z kary częściowo

odbytej, natomiast druga kara podlegałaby wykonaniu. Sytuacja taka była-

by w rażący sposób sprzeczna z omówionym celem warunkowego zwol-

nienia, bez ograniczeń czasowych przewidzianych w art. 78 i 79 k.k., i z

istotą środka probacyjnego, jakim jest warunkowe zwolnienie. Idąc dalej,

warto zauważyć, że przy odbyciu pierwszej kary w całości, skazany mógłby

11

uzyskać warunkowe zwolnienie na zasadach określonych w Kodeksie kar-

nym z sumy kar, co niemożliwe byłoby do osiągnięcia przy stosowaniu, z

założenia korzystniejszego dla skazanego, trybu z art. 155 k.k.w.

Innym następstwem przyjęcia, że art. 155 § 2 k.k.w., a w konsekwen-

cji także § 1 tego przepisu, odnosi się tylko do pojedynczej wymierzonej

skazanemu kary pozbawienia wolności albo pojedynczej kary łącznej po-

zbawienia wolności jest przyjęcie, że instytucja warunkowego zwolnienia z

art. 155 k.k.w. w ogóle nie może być zastosowana w przypadku skazania

na dwie lub więcej kar pozbawienia wolności niepodlegających łączeniu.

Rozwiązanie to należy jednak zdecydowanie odrzucić. Przewidziana w art.

155 k.k.w. instytucja warunkowego zwolnienia ma dla skazanego znacze-

nie gwarancyjne, zatem wyłączenie możliwości jej stosowania winno być

dokonane stanowczo, w postaci konkretnego zapisu ustawy, czego usta-

wodawca jednak nie uczynił.

Poczynione rozważania muszą więc prowadzić do wniosku, że użyte

w liczbie pojedynczej, zawarte w art. 155 § 1 i 2 k.k.w., zwroty określające

karę, dotyczą także zbiegających się w wykonaniu dwóch lub więcej kar

niepodlegających łączeniu. Oznacza to, że co do zasady, warunkowe

zwolnienie w trybie art. 155 k.k.w. może być udzielone z odbycia sumy kar

nie podlegających łączeniu. Powyższy wniosek wyprowadzić można także

z analizy art. 155 § 1 k.k.w. w zw. z art. 77 i 79 § 1 k.k. Zgodnie z art. 155 §

1 k.k.w. warunkowe zwolnienie następuje na zasadach określonych w art.

77 k.k., przy czym zwolnienie to może nastąpić w każdym czasie, bez

ograniczeń wynikających z art. 78 i 79 k.k. Przepis art. 77 k.k. formułuje

materialne podstawy stosowania warunkowego zwolnienia z odbycia reszty

kary pozbawienia wolności. Stylistyka tego przepisu jest podobna do art.

155 k.k.w., bowiem ustawodawca używa zwrotu „kara” w liczbie pojedyn-

czej. Nie ulega wszakże wątpliwości, że warunkowe zwolnienie na zasa-

dach ogólnych może być stosowane wobec sprawcy odbywającego kilka

12

kar pozbawienia wolności niepodlegających łączeniu, a zwolnienie to może

nastąpić tylko od sumy tych kar (por. A. Pilch: Warunkowe zwolnienie –

progi minimalne na gruncie art. 79 k.k., CzPKiNP 2004, z. 1, s. 117). Z tre-

ści art. 79 § 1 k.k. wynika, że przypisy art. 78 § 1 i 2 k.k. stosuje się odpo-

wiednio do sumy dwóch lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozba-

wienia wolności. Redakcja tego przepisu wskazuje, że nie formułuje on za-

sady stosowania warunkowego zwolnienia z sumy kar nie podlegających

łączeniu, a zawiera jedynie dyrektywę techniczną nakazującą stosowanie

ograniczeń czasowych, o których mowa w art. 78 § 1 i 2 k.k., do sumy

zbiegających się kar niepodlegających łączeniu. Oznacza to, że zasadę

stosowania warunkowego zwolnienia z sumy kar niepodlegających łącze-

niu należy wyinterpretować z treści art. 77 § 1 k.k., bowiem tylko ten prze-

pis stanowi materialną podstawę stosowania warunkowego zwolnienia z

reszty kary pozbawienia wolności. Stwierdzić więc trzeba, że zawarty w art.

77 § 1 k.k. zwrot „skazanego na karę pozbawienia wolności” w istocie od-

nosi się także do skazanego na dwie (lub więcej) niepodlegające łączeniu

kary pozbawienia wolności. Zważywszy zatem, że jak wynika z art. 155 § 1

k.k.w., warunkowe zwolnienie w tym trybie następuje na zasadach określo-

nych w art. 77 Kodeksu karnego, przez użyte w obu paragrafach art. 155

k.k.w. zwroty „kara” rozumieć należy także dwie (lub więcej) niepodlegają-

ce łączeniu kary pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno.

Prostą konsekwencją powyższego rozumowania jest wniosek, że w

wypadku odbywania przez skazanego dwóch lub więcej niepodlegających

łączeniu kar pozbawienia wolności, wynikające z art. 155 § 2 k.k.w. ograni-

czenie związane z wysokością orzeczonej kary pozbawienia wolności musi

być postrzegane przez pryzmat sumy zbiegających się kar. Inaczej mó-

wiąc, w świetle wskazanego przepisu, udzielenie warunkowego zwolnienia

z odbycia reszty kary pozbawienia wolności nie jest możliwe, gdy suma

orzeczonych kar niepodlegających łączeniu przekracza 3 lata.

13

Powyższy wniosek pozostaje w zgodzie z rezultatami wykładni funk-

cjonalnej omawianego przepisu. Dla potwierdzenia tego stanowiska wy-

starczy porównać sytuację skazanego, który ma do odbycia trzy kolejne

niepodlegające łączeniu kary pozbawienia wolności w wymiarze po 3 lata,

z sytuacją skazanego, któremu wymierzono jedną karę 3 lat i 1 miesiąca

pozbawienia wolności. Drugi ze skazanych nie mógłby nigdy uzyskać wa-

runkowego zwolnienia w trybie art. 155 k. k.w., zaś pierwszy z nich, przy

literalnym odczytaniu interpretowanych wyżej zwrotów, mógłby uzyskać

warunkowe zwolnienie po spełnieniu minimum wymagań sformułowanych

we wskazanym przepisie. Poprzestanie na rezultatach wykładni językowej

omawianych przepisów pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z zasa-

dami sprawiedliwości, bowiem stawiałoby w sytuacji uprzywilejowanej

sprawcę niepoprawnego, dokonującego kolejnych przestępstw w układzie

uniemożliwiającym objęcie wymierzonych mu kar jednostkowych pozba-

wienia wolności karą łączną. Nadto, wykładnia dopuszczająca zastosowa-

nie dobrodziejstwa z art. 155 § 1 k.k.w. wobec skazanego mającego odbyć

kolejno kilka kar, których suma przekroczyłaby 3 lata, pozostawałaby w

sprzeczności z sygnalizowanym już wyjątkowym charakterem omawianej

instytucji.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy uchwalił jak wyżej.