II PK 210/05

Sygn. akt II PK 210/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. P.

przeciwko Urzędowi Miejskiemu W.

o odprawę emerytalną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 marca 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 28 kwietnia 2005 r., sygn. akt (...),

oddala skargę kasacyjną.

U Z A S A D N I E N I E

Powód H. P. żądał zasądzenia na jego rzecz od Urzędu Miejskiego w W.

kwoty 10.585,50 zł brutto (z ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 2002 r.)

tytułem wyrównania odprawy emerytalnej.

2

Wyrokiem zaocznym z dnia 17 października 2003 r. Sąd Rejonowy

uwzględnił w całości żądanie powoda.

Urząd Miejski w W. w sprzeciwie od wyroku zaocznego podniósł, że

odprawa została wypłacona powodowi na podstawie regulaminu wynagradzania

pracowników samorządowych UM W. stanowiącego załącznik do zarządzenia nr

20/97 Prezydenta W. z dnia 31 października 1997 r. Prawo powoda do odprawy

wynika z tego regulaminu, wprowadzającego zasady dotyczące wysokości odprawy

emerytalnej korzystniejsze niż przewidziane w Kodeksie pracy. Nie przysługiwało

powodowi natomiast prawo do odprawy sześciomiesięcznej, gdyż takie prawo służy

jedynie pracownikom mianowanym zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca

1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 21 ust. 1 ustawy z

dnia 22 marca 1990 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.) w związku z art.

28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych

(Dz. U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.). Powód zaś zatrudniony był u strony

pozwanej na podstawie umowy o pracę.

Wyrokiem z dnia 20 października 2004 r. Sąd Rejonowy utrzymał w mocy

wyrok zaoczny z dnia 17 października 2003 r. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był

zatrudniony u strony pozwanej w okresie od 16 marca 1987 do 31 grudnia 2001 r.

w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy samochodu osobowego.

Stosunek pracy powoda został rozwiązany za porozumieniem stron w związku z

przejściem powoda na emeryturę. Średnie wynagrodzenie powoda za ostatnie trzy

miesiące pracy wynosiło 3528,50 zł brutto. Pozwany pracodawca wypłacił

powodowi odprawę emerytalna na podstawie zarządzenia Nr 20/97 Prezydenta

Miasta W. z 31 października 1997 r. w sprawie wprowadzenia w życie regulaminu

wynagradzania pracowników samorządowych Urzędu Miasta W.. Sąd uznał, że

dochodzone w sprawie żądanie powoda ma podstawę w art. 21 ust. 1 ustawy o

pracownikach samorządowych, a nie w powoływanym przez pracodawcę

regulaminie, który był mniej korzystny i wobec tego dla jego zastosowania

konieczne byłoby wypowiedzenie zmieniające, czego pozwana nie uczyniła.

W apelacji strona pozwana zarzuciła naruszenie art. 21 ust. 1 ustawy o

pracownikach samorządowych i art. 28 ust. 1 i ust. 3 ustawy o pracownikach

urzędów państwowych przez ich błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

3

polegające na przyjęciu, że pracownikowi samorządowemu nie będącemu

pracownikiem mianowanym przysługuje odprawa emerytalna w wysokości

przewidzianej w ustawie o pracownikach urzędów państwowych.

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2005 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako

bezzasadna, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. Sąd

ten stwierdził, że na podstawie art. 21 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o

pracownikach samorządowych pracownikom tym przysługuje odprawa, określona w

art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych w wysokości stanowiącej

wielokrotność miesięcznego wynagrodzenia, zależnie od okresu pracy w urzędzie.

Według Sądu Okręgowego nie ma racji strona pozwana uważając, że

odpowiednie stosowanie art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych w

stosunku do pracowników samorządowych oznacza, iż normę wynikającą z tego

artykułu należy stosować jedynie do pracowników samorządowych zatrudnionych

na podstawie mianowania. Określone w ustawie o pracownikach urzędów

państwowych zasady przyznawania odprawy i jej wysokości zależne są od stażu

pracy oraz obliczane są według wynagrodzenia należnego z tytułu ekwiwalentu

pieniężnego za urlop wypoczynkowy, muszą być stosowane do pracowników

samorządowych, gdyż nie zostały one określone w ustawie o pracownikach

samorządowych. Wprawdzie – według Sądu – ustawa o pracownikach urzędów

państwowych odnosi się jedynie do pracowników zatrudnionych na podstawie

mianowania, to odpowiednie jej stosowanie do pracowników samorządowych w

odesłanym zakresie oznacza, że wskazane przepisy mają zastosowanie do

wszystkich pracowników samorządowych.

Stanowisko strony pozwanej, że do wysokości odprawy należnej powodowi

zastosowanie ma art. 911

§ 1 k.p. Sąd drugiej instancji uznał za bezzasadne.

Przepis ten ma bowiem zastosowanie jedynie wówczas, gdy kwestia odprawy nie

została uregulowana w przepisach szczególnych. W sytuacji, gdy ustawa o

pracownikach samorządowych oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca

2000 r. w sprawie zasad wynagradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników

samorządowych zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek

samorządu terytorialnego określają zasady przyznawania odprawy emerytalnej

4

pracownikowi samorządowemu w sposób odmienny niż przewidziany w kodeksie

pracy, zastosowanie mają przepisy powołanej ustawy oraz rozporządzenia.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji w kwestii

uznania, że stronę pozwaną jako pracodawcę obowiązują zasady określone w art.

24113

k.p. w związku z art. 772

§ 5 k.p., nakładające na pracodawcę obowiązek

wprowadzania, w drodze wypowiedzenia zmieniającego, postanowień dotyczących

wynagradzania pracowników mniej korzystnych niż zapisy ustawowe. W sytuacji,

gdy pracodawca nie wypowiedział powodowi zasad nabycia prawa do jednorazowej

odprawy emerytalnej, określonych w regulaminie wynagradzania obowiązującym od

dnia 21 listopada 1997 r., zmiana ta nie objęła powoda.

W skardze kasacyjnej strona pozwana wniosła o uchylenie i zmianę

zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie apelacji, a ewentualnie o jego uchylenie

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu

oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego w tym

kosztów zastępstwa procesowego w wysokości prawem przepisanej. Skarga ma

tylko podstawę dotyczącą naruszenia przepisów prawa materialnego, w ramach

której skarżący przedstawił zarzuty:

a) naruszenia § 8 ust. 1a pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca

2000 r. w sprawie zasad wynagradzania i wymagań kwalifikacyjnych

pracowników samorządowych zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych

samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 61, poz. 708) przez jego niewłaściwe

zastosowanie;

b) naruszenia art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach

samorządowych oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r.

o pracownikach urzędów państwowych przez ich błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że pracownikowi samorządowemu nie będącemu

pracownikiem mianowanym przysługuje odprawa emerytalna w wysokości

przewidzianej w ustawie z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Mając na uwadze ustalone już okoliczności faktyczne sprawy (wyżej

przedstawione), które nie są sporne i stanowią wiążący punkt odniesienia (por. art.

5

39813

§ 2 k.p.c.) dla rozpoznania podstawy kasacji, można uznać, że wynikający z

niej problem prawny sprowadza się do interpretacji powołanych przepisów, aby w

jej świetle zweryfikować stanowisko zaskarżonego wyroku, że do powoda

będącego pracownikiem samorządowym nie należącym do grupy pracowników

mianowanych ma bezpośrednie zastosowanie norma prawna określająca wysokość

odprawy emerytalnej dla pracowników urzędów państwowych.

Po rozważeniu podniesionych w skardze kasacyjnej zastrzeżeń do

stanowiska zaskarżonego wyroku Sąd Najwyższy uznał, że nie mają one

uzasadnionych podstaw.

Punktem wyjścia analizy wynikającego ze skargi kasacyjnej zagadnienia

prawnego jest niekwestionowane w sprawie stwierdzenie specyficznego dla jej

przedmiotu „porządku” regulacji prawnej, w zakresie prawa do odprawy emerytalnej

pracowników samorządowych polegającego na fragmentaryczności

bezpośredniego uregulowania i posłużeniu się legislacyjną metoda odesłania do

uregulowania tego przedmiotu w odrębnej ustawie dotyczącej pracowników

urzędów państwowych.

W ustawie z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych,

późniejszej od ustawy poświęconej pracownikom urzędów państwowych (ustawa z

16 września 1982 r.), bezpośrednie określenie normatywne zostało ograniczone do

samego ustanowienia prawa pracowników samorządowych do jednorazowej

odprawy przy przechodzeniu na rentę inwalidzką lub emeryturę (art. 21 ust. 1

zdanie pierwsze). Natomiast dla ustanowienia warunków tego prawa ustawodawca

pragmatyki poświeconej pracownikom samorządowym posłużył się klauzulą

odpowiedniego stosowania przepisów art. 28 ust. 1 i 3 ustawy o pracownikach

urzędów państwowych (art. 21 ust. 1 zdanie 2). Według „odesłanych” przepisów

urzędnikowi państwowemu przechodzącemu na emeryturę lub rentę przysługuje

jednorazowa odprawa: 1) po dziesięciu latach pracy w urzędach – w wysokości

dwumiesięcznego wynagrodzenia, 2) po piętnastu latach pracy w urzędach – w

wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, 3) po dwudziestu latach pracy w

urzędach – w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia; wynagrodzenie to –

w każdym wypadku oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.

6

Zawarta w „odesłaniu’ z ustawy o pracownikach samorządowych klauzula

„odpowiedniego” stosowania wskazanych przepisów ustawy o pracownikach

urzędów państwowych była potrzebna skoro w odniesieniu do pracowników

samorządowych nie chodziło o gratyfikowanie stażu pracy w urzędach, lecz –

właśnie odpowiednio do istoty regulacji – o gratyfikację pracy w strukturach

samorządu terytorialnego. Uzupełnieniem koniecznym w tym zakresie regulacji

stanowiło – zawarte w art. 21 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych –

upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia

warunków, w jakich do okresu pracy w jednostkach samorządu terytorialnego

wlicza się okresy zatrudnienia w innych zakładach pracy.

Wynikająca z przepisów art. 21 ustawy o pracownikach samorządowych

norma prawna, w jej zakresie podmiotowym obejmuje wszystkich pracowników

samorządowych, do których – bez jakiegokolwiek podziału tych pracowników –

nakazuje odpowiednie stosowanie przepisu ustawy o pracownikach urzędów

państwowych, który również ma jednolicie ukształtowany zakres podmiotowy –

odnosi się do wszystkich urzędników państwowych. W tej sytuacji bezpodstawnie

wnosząca skargę kasacyjną upatruje w przedmiotowej normie prawnej jakiegoś jej

ograniczenia podmiotowego, jakoby miała ona dotyczyć wyłącznie pracowników

samorządowych mianowanych. Wyłączenie pracowników samorządowych

niemianowanych z normy prawnej obejmującej zgodnie z wyżej wskazanymi

założeniami legislacyjnymi – pełną regulację prawa do odprawy, należnego

wszystkim pracownikom samorządowym przy przechodzeniu na rentę inwalidzka

lub emeryturę byłoby wyraźnie sprzeczne z regulacją ustawową. W tym kontekście

trzeba stwierdzić, że chybiony jest argument przedstawiony w skardze kasacyjnej,

iż art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych pozostaje we właściwej

relacji tylko do pracowników samorządowych mianowanych dlatego, że dotyczy on

urzędników państwowych, a ci zawsze zatrudniani są na podstawie mianowania.

Argument ten opiera się na błędnym założeniu, bo urzędnicy państwowi w

rozumieniu przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych wcale nie stanowią jednolitej kategorii pracowników wyłącznie

mianowanych. Wystarczy chociażby wskazać na przypadki wynikające z § 7

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1982 r. w sprawie określenia

7

stanowisk urzędniczych oraz zasad nawiązywania z urzędnikami państwowymi

stosunku pracy na podstawie mianowania (Dz. U. Nr 29, poz. 257), stosownie do

którego nawet na stanowisku samodzielnym, w uzasadnionych wypadkach „można

zatrudniać urzędnika na podstawie umowy o pracę, w szczególności jeżeli

pracownik wystąpi z takim wnioskiem, a także w razie zatrudnienia w niepełnym

wymiarze czasu pracy”.

Jeżeli zatem z mocy ustawy powodowi jako pracownikowi samorządowemu

przysługuje odprawa emerytalna w wysokości określonej według art. 28 ust. 1 i 3

ustawy o pracownikach urzędów państwowych, to w uzasadnieniu takiego

stanowiska Sąd drugiej instancji zupełnie niepotrzebnie wskazał ponadto na § 8 ust.

1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie zasad

wynagradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników samorządowych

zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego

(Dz. U. Nr 61, poz. 708), które zresztą – jak to słusznie zarzucono w kasacji – w

ogóle nie dotyczy pracowników zatrudnionych w urzędach gmin. Powyższy

ewidentny błąd dotyczy wyłącznie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a nie miał

on żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, którego podstawę stanowiły

przepisy ustawowe.

Wreszcie zupełnie chybiony jest argument wnoszącej skargę kasacyjną, iż w

rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie zasad

wynagradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników samorządowych

zatrudnionych w urzędach gmin, starostwach powiatowych i urzędach

marszałkowskich (Dz. U. Nr 61, poz. 707) nie ma regulacji określającej wysokość

odprawy urzędnika samorządowego zatrudnionego, jak powód, w urzędzie gminy,

należnej przy przechodzeniu na emeryturę. Tymczasem powyższe rozporządzenie

jest aktem wykonawczym do określonych przepisów ustawy o pracownikach

samorządowych, a wśród podstaw upoważniających nie ma takiej, która

stwarzałaby podstawę do określenia wysokości odprawy. Te bowiem kwestie – jak

to wyżej wyjaśniono – zostały wyczerpująco określone przepisami ustawowymi.

Spraw związanych z odprawą w tym rozporządzeniu mogło dotyczyć wyłącznie

wykonanie upoważnienia z art. 21 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych

do określenia warunków, w jakich do okresu pracy w jednostkach samorządu

8

terytorialnego wlicza się okresy zatrudnienia w innych zakładach pracy (por. w tym

zakresie § 10 ust. 1 rozporządzenia.

Z powyższych przyczyn wobec bezzasadności skargi kasacyjnej Sąd

Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814

k.p.c.

/tp/