II UK 98/05

Wyrok z dnia 9 marca 2006 r.

II UK 98/05

Nie ma podstaw do przyznania renty socjalnej osobie, która z medycz-

nego punktu widzenia nie jest całkowicie niezdolna do pracy, choćby nie miała

możliwości jej podjęcia z innych przyczyn.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SN Beata

Gudowska, SA Zbigniew Korzeniowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2006 r. sprawy

z wniosku Marty S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W.

o rentę socjalną, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie z dnia 25 stycznia 2005 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2005 r. [...] Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację wnioskodawczyni Marty S. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Ubezpie-

czeń Społecznych w Warszawie w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziałowi w W. o rentę socjalną, podzielając ustalenia Sądu pierwszej

instancji poczynione na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego,

w tym dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych: internisty, laryngologa i neurologa

- psychiatry, według których wnioskodawczyni jest trwale, częściowo niezdolna do

pracy w związku z rozpoznaną głuchoniemotą istniejącą od dzieciństwa. W ocenie

biegłych, uszkodzenie słuchu odwołującej się ma charakter utrwalony. W związku z

zasadniczym schorzeniem cierpi również na przewlekłą nerwicę lękowo-subdepre-

syjną i nie jest w związku z tym przygotowana i zaadaptowana do życia z głuchotą.

Powyższe nie stanowi jednak o jej całkowitej, trwałej niezdolności do pracy, tym sa-

mym nie spełniła ona wymogów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca

2

2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.), warunkujących przyzna-

nie dochodzonego świadczenia.

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 12 pkt 3 w związku z art. 13 pkt 4

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353 ze zm.) w związku z art.

15 ustawy o rencie socjalnej, wobec przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, „iż możliwość

wykonywania pracy przez wnioskodawczynię w konkretnych warunkach pracy sta-

nowi częściową niezdolność do pracy, gdy faktycznie jest to całkowita niezdolność

do pracy w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS” oraz naruszenie

prawa procesowego - art. 285 § 2 w związku z art. 241 i 378 §1 k.p.c., art. 5 w

związku z art. 117 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c., wniosła o jego „uchylenie w całości

oraz wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpozna-

nia”.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Kasacja została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 3931

k.p.c., tak więc przede wszystkim należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepi-

sów postępowania i zbadać czy mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W

ocenianej sprawie zarzuty kasacji, w tej części, dotyczyły właściwie ustalenia faktów,

przez zakwestionowanie braku wydania łącznej opinii biegłych, a nadto oceny dowo-

dów „przez nierozważenie wszystkich dowodów”. Zarzuty te nie mogą być uznane za

zasadne. W sprawie zostało ustalone (na podstawie przeprowadzonych dowodów),

że wnioskodawczyni jest jedynie częściowo niezdolna do pracy z przyczyn laryngo-

logicznych i neurologicznych, zaś z punktu widzenia internistycznego nie jest nie-

zdolna do pracy. Fakt, że zgodnie z art. 285 § 2 k.p.c. biegli mogą złożyć opinię

łączną, nie oznacza, że w każdym przypadku jest to konieczne, potrzeba taka może

wynikać z okoliczności sprawy i podlega ocenie sądu orzekającego. W rozpoznawa-

nej sprawie nie było to konieczne, opinie biegłych złożone w sprawie były bowiem,

tak w diagnozie jak i w konkluzjach, jednoznaczne. Podobnie jako niezasadny należy

ocenić zarzut naruszenia art. 5 i 117 k.p.c. „przez zaniechanie pouczenia wniosko-

dawczyni o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu”. W toku

postępowania przeprowadzone zostały wszystkie dowody dla wyjaśnienia jedynej

3

spornej okoliczności (stanu zdrowia wnioskodawczyni i oceny czy spowodował on jej

trwałą i całkowitą niezdolność do pracy), stąd nieustanowienie w sprawie fachowego

pełnomocnika, nie miało wpływu na przebieg postępowania.

Nieusprawiedliwiony jest także zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., statuują-

cego zasadę swobodnej oceny dowodów, według której sąd ocenia wiarygodność i

moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego roz-

ważenia zebranego materiału. Taka ocena, dokonywana jest na podstawie przeko-

nań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a nadto winna

uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, we-

dług których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał

dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i - wa-

żąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98,

OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 655). Tak procedował Sąd w niniejszej sprawie, stąd

odmienny pogląd wyrażony w kasacji nie jest zasadny.

Nie można także podzielić zarzutu naruszenia prawa materialnego. Na wstę-

pie trzeba przypomnieć, że renta socjalna ma charakter świadczenia zabezpieczają-

cego, a jej celem jest kompensowanie braku możliwości nabycia uprawnień do

świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego ze względu na to, że całkowita

niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy. Zgodnie z art. 4 ust.

1 ustawy o rencie socjalnej, świadczenie to przysługuje osobie pełnoletniej całkowi-

cie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki lub nauki w szkole wyższej przed

ukończeniem 25 roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury na-

ukowej. W ust. 2 wskazano, że osobie, która spełniła warunki określone w ust. 1,

przysługuje renta socjalna stała - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała,

bądź renta socjalna okresowa - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa.

Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, dokonuje się na zasadach i w trybie okre-

ślonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, stosując odpowiednio między in-

nymi art. 12 - 14 tej ustawy (art. 5 i 15). Przepis art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, definiując niezdolność do pracy, stanowi, że niezdolną do pracy jest

osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z po-

wodu naruszenia sprawności organizmu, i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy

po przekwalifikowaniu. Przepisy ust. 2 i 3 wskazują, że całkowicie niezdolną do pracy

4

jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo

niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy

zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Natomiast zgodnie z jej art. 13 przy

ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do

odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień naruszenia sprawności orga-

nizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i re-

habilitacji, oraz możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej

pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i

charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozy-

cje psychofizyczne.

Dokonując analizy pojęcia „całkowita niezdolność do pracy" należy brać pod

uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami

naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do

jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania

wykonywaniem jakiejkolwiek pracy). Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozu-

mieniu art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest więc osoba, która

spełniła obydwa te kryteria, a więc jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicz-

nym, jak i ekonomicznym (por. niepublikowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21

grudnia 2004 r., I UK 28/04). W orzecznictwie przyjmuje się również (wyroki z dnia 20

sierpnia 2003 r., II UK 11/03 oraz z dnia 5 lipca 2005 r., I UK 222/04, niepubliko-

wane), że decydującą dla stwierdzenia niezdolności do pracy jest utrata możliwości

wykonywania pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu przy

braku rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Gdy więc

biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodują naruszenia sprawności organi-

zmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy dotychczas wykonywanej lub

innej mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania kwalifi-

kacji, to brak prawa do tego świadczenia.

Prawa tego nie można w szczególności wywodzić z przewidzianych w art. 13

ustawy o emeryturach i rentach przesłanek, a więc: stopnia naruszenia sprawności

organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i

rehabilitacji, możliwości wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy

oraz celowości przekwalifikowania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i

charakteru dotychczas wykonywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predys-

pozycji psychofizycznych, bowiem odnoszą się one tylko do ustalania stopnia lub

5

trwałości niezdolności do pracy. Są więc bez znaczenia, jeżeli aspekt biologiczny

(medyczny) wskazuje na zachowanie zdolności do pracy. Obiektywna możliwość

podjęcia dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z poziomem kwalifikacji,

wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych może być brana pod uwagę

tylko wówczas, gdy ubiegający się o rentę jest niezdolny do pracy z medycznego

punktu widzenia, gdyż oba te aspekty muszą występować łącznie (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98, OSNAPiUS 2000 nr 16, poz.

624). O niezdolności do pracy nie decyduje więc niemożność podjęcia innej pracy

warunkowana wiekiem, poziomem wykształcenia i predyspozycjami psychofizycz-

nymi, lecz koniunkcja niezdolności do pracy z niezdolnością do przekwalifikowania

się do innego zawodu.

Odnosząc to do okoliczności sprawy, należy wskazać, że jeżeli osoba ubie-

gająca się o świadczenie z medycznego punktu widzenia nie jest całkowicie niezdol-

na do pracy, to nawet gdy występują tzw. kryteria ekonomiczne (całkowita utrata

zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy), brak podstaw do

przyznania świadczenia.

Okoliczności te zostały prawidłowo ocenione w toku postępowania, stąd też

uznając kasację za niezasadną orzeczono jak w sentencji po myśli art. 39312

k.p.c.

========================================