I UK 235/05

Wyrok z dnia 14 marca 2006 r.

I UK 235/05

Sędziemu uprawnionemu do uposażenia w stanie spoczynku przyzna-

nego ze względu na wiek oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym nie

przysługuje prawo do wypłaty obu tych świadczeń na podstawie art. 54 ust. 1

pkt 2 w związku z art. 54 ust. 2a ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z

2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.).

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca),

Sędziowie SN: Roman Kuczyński, SN Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2006 r. sprawy

z odwołania Marii W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w

Ł. z udziałem zainteresowanej Zofii W. o wypłatę części renty rodzinnej po inwalidzie

wojennym, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Łodzi z dnia 10 marca 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie Marii W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w Ł. z dnia 30 czerwca 2003 r., którą organ rentowy odmówił

wnioskodawczyni prawa do wypłaty części renty rodzinnej po inwalidzie wojennym

oraz dodatku kompensacyjnego i ryczałtu energetycznego od dnia 1 lipca 2003 r.

W sprawie ustalono, iż decyzją z dnia 25 czerwca 1996 r. organ rentowy przy-

znał prawo do renty rodzinnej po zmarłym w dniu 14 lutego 1996 r. mężu wniosko-

dawczyni, inwalidzie wojennym Stanisławie W., wdowie Marii W. (na stałe) oraz cór-

kom - Zofii W. i Annie W. Wypłata renty nie została podjęta, ponieważ dzieci pobie-

rały wyższe świadczenie z systemu pracowniczego, a Maria W. pozostawała w za-

2

trudnieniu. Od dnia 1 września 1996 r. przyznano urodzonej 6 czerwca 1938 r. wnio-

skodawczyni emeryturę, której wypłata została wstrzymana z uwagi na osiąganie

przez Marię W. dochodu z tytułu zatrudnienia w Sądzie Okręgowym w Łodzi na sta-

nowisku sędziego. Wypłatę świadczenia emerytalnego podjęto od dnia 1 marca 1999

r. W dniu 3 czerwca 2003 r. Maria W. wniosła o wstrzymanie wypłaty emerytury i

podjęcie wypłaty renty rodzinnej po inwalidzie wojennym. Decyzją z dnia 18 czerwca

2003 r. organ rentowy wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę emerytury z dniem 1

lipca 2003 r., ponieważ od dnia 6 czerwca 2003 r. uzyskała uprawnienia do uposa-

żenia sędziego w stanie spoczynku.

Przy tak poczynionych ustaleniach Sąd Okręgowy uznał za prawidłową decy-

zję organu rentowego, powołując się w tym zakresie na przepis 54 ust. 3 i ust. 3a

ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.), zgodnie z któ-

rym osobie uprawnionej do renty rodzinnej na podstawie tej ustawy oraz do innych

świadczeń o charakterze rentowym wypłaca się jedno świadczenie - wyższe lub

przez nią wybrane; przepis powyższy stosuje się odpowiednio do osoby pobierającej

uposażenie w stanie spoczynku przyznane z powodu choroby lub utraty sił albo upo-

sażenie rodzinne. W ocenie Sądu Okręgowego organ rentowy prawidłowo odmówił

także wnioskodawczyni prawa do wypłaty dodatku kompensacyjnego i ryczałtu ener-

getycznego od dnia 1 lipca 2003 r., ponieważ zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 24

stycznia 1981 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji

wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371)

świadczenia pieniężne przewidziane dla kombatantów i innych osób uprawnionych

oraz pozostałych po nich członków rodzin, a także ryczałt energetyczny określony w

art. 20 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy, przysługujące osobom otrzymującym uposażenie

w stanie spoczynku, są wypłacane ze środków budżetu państwa przez jednostki wy-

płacające te uposażenia.

Wyrokiem z dnia 10 marca 2005 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację

wnioskodawczyni wskazując, iż zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił jej

prawa do wypłaty części renty rodzinnej po inwalidzie wojennym od dnia 1 lipca 2003

r., czyli daty wstrzymania wypłaty emerytury w związku z uzyskaniem prawa do upo-

sażenia sędziego w stanie spoczynku. Wniosek o podjęcie wypłaty renty rodzinnej po

inwalidzie wojennym złożony został w dniu 3 czerwca 2003 r., gdy wnioskodawczyni

była jeszcze uprawniona do emerytury. Zawarty w apelacji zarzut naruszenia art. 54

3

ust. 3 i 3a ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, jak i wniosek o

zasądzenie skapitalizowanej renty rodzinnej za okres od stycznia 1999 r. do dnia

wyroku przesądziły, iż przedmiot sporu w sprawie stanowi prawo do zbiegu upraw-

nień do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym i do emerytury za okres od 1 marca

1999 r. do 30 czerwca 2003 r. oraz do uposażenia sędziego w stanie spoczynku od

dnia 1 lipca 2003 r.

Powołując się na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

27 kwietna 2004 r., II UK 292/03, Sąd drugiej instancji podniósł, iż art. 54 ust. 3

ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, interpretowany w powią-

zaniu z ust. 1 i 2 wskazanego przepisu, w odniesieniu do renty rodzinnej reguluje

jedynie skutki jej zbiegu z prawem do „innych świadczeń o charakterze rentowym", a

zatem z wyłączeniem prawa do emerytury nabywanej na ogólnych zasadach okre-

ślonych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych. Dlatego zbieg prawa do emerytury z prawem do renty rodzinnej z ustawy o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych rozstrzygnąć należy według po-

wszechnych reguł ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo-

łecznych, sformułowanych w art. 95, z wyjątkami przewidzianymi w art. 96. Stosow-

nie do art. 96 ust. 1 pkt 1 tej ustawy odrębne przepisy określają prawo do pobierania

świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem do renty in-

walidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku

ze służbą wojskową. Wnioskodawczyni nie jest uprawniona do renty inwalidy wojen-

nego, lecz do przysługującej po nim renty rodzinnej. Argument, iż „nie istnieje żaden

przepis prawa pozytywnego uprawniający do odmówienia jej wypłaty renty rodzinnej

przewidzianej w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych", który to

stan Sąd Najwyższy określił w uzasadnieniu powołanego wyroku jako „milczenie"

ustawodawcy, wobec ogólnej reguły prawa do korzystania z jednego świadczenia,

nie wystarcza do pobierania świadczeń z tytułu zbiegających się uprawnień w sferze

zabezpieczenia społecznego. Pominięcie takiej właśnie wykładni powołanych przepi-

sów prawa i uznanie, iż kwestia zbiegu uprawnień do emerytury i renty rodzinnej po

inwalidzie wojennym jest kompletnie uregulowana przez art. 54 ustawy o zaopatrze-

niu inwalidów wojennych i wojskowych, stawiałoby wnioskodawczynię, uprawnioną

do zaopatrzeniowej renty rodzinnej po zmarłym mężu inwalidzie wojennym, w sytua-

cji korzystniejszej od samych inwalidów wojennych, którzy w razie zbiegu prawa do

renty inwalidzkiej i prawa do emerytury, zgodnie ze swym wyborem mogą pobierać

4

rentę inwalidzką powiększoną o połowę emerytury albo emeryturę powiększoną o

połowę renty inwalidzkiej (art. 54 ust. 1 ustawy).

Przejście wnioskodawczyni w stan spoczynku z dniem ukończenia 65 lat

oznacza, że pobierane z tego tytułu na podstawie art. 100 § 2 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) upo-

sażenie sędziego w stanie spoczynku przyznane ze względu na wiek spełnia funkcję

analogiczną do świadczenia emerytalnego przewidzianego w ustawie o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kwestii zbiegu uprawnień do upo-

sażenia sędziego w stanie spoczynku oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojen-

nym nie można rozstrzygnąć w oparciu o art. 54 ust. 3a ustawy o zaopatrzeniu inwa-

lidów wojennych i wojskowych. Przepis ten ma zastosowanie na tle zbiegu prawa do

renty rodzinnej z ustawy z uposażeniem w stanie spoczynku przyznanym z powodu

choroby lub utraty sił albo uposażenia rodzinnego, a tych wnioskodawczyni nie po-

biera. Przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych nie zawierają normy regulują-

cej wprost sporną kwestię. Natomiast zgodnie z art. 100 § 6 powołanej ustawy, w

razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub

renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłaca się wyłącznie uposażenie. Z

kolei stosownie do obowiązującego od dnia 14 stycznia 2004 r. jej przepisu § 6a art.

100 w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do uposaże-

nia rodzinnego, na wniosek uprawnionego wypłaca się albo uposażenie w stanie

spoczynku albo uposażenie rodzinne. W ocenie Sądu Apelacyjnego treść cytowa-

nych wyżej przepisów ustawy wskazuje, iż wolą ustawodawcy było uregulowanie

zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z uprawnieniami do innych świad-

czeń finansowanych zarówno z ubezpieczenia społecznego jak i budżetu państwa

zgodnie z ogólną regułą prawa do korzystania z jednego świadczenia. Należy zatem

uznać, iż w przypadku zbiegu uprawnień do uposażenia w stanie spoczynku z pra-

wem do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, przysługuje tylko jedno świadczenie

wybrane przez uprawnionego. Wnioskodawczyni od dnia 6 czerwca 2003 r. pobiera

uposażenie sędziego w stanie spoczynku, co jest równoznaczne z dokonaniem przez

nią wyboru świadczenia.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawczyni zarzuciła na-

ruszenie prawa materialnego, a mianowicie błędne oparcie rozstrzygnięcia na prze-

pisie art. 54 ust. 3 i 3a ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin oraz na art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

5

i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39,

poz. 353 ze zm.), które do stanu faktycznego sprawy nie mają zastosowania, naru-

szenie art. 64 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich

rodzin, wyraźnie stanowiącego, iż przepisu art. 95 ustawy o emeryturach i rentach

nie stosuje się w odniesieniu do problematyki objętej ustawą o zaopatrzeniu inwali-

dów wojennych i wojskowych, art. 96 ustawy o emeryturach i rentach, który odnosi

się do zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty inwalidy wojennego oraz naru-

szenie art. 59 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, przez

jego pominięcie i niezastosowanie, chociaż przepis ten odnosi się do sytuacji fak-

tycznej i prawnej skarżącej oraz stanowi wyraźnie, że renty przewidziane w powoła-

nej ustawie przysługują nie tylko inwalidom, o których mowa w art. 54 ust. 1, ale rów-

nież osobom wymienionym w art. 59 ust. 1 i odpowiednio osobom uprawnionym do

renty rodzinnej.

Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawczyni wniosła o „uchylenie za-

skarżonego wyroku i jego zmianę” poprzez przyznanie jej prawa do otrzymywania

części renty rodzinnej po mężu w zbiegu z uposażeniem w stanie spoczynku, przy-

znanym ze względu na wiek oraz zasądzenie skapitalizowanej części renty rodzinnej

od daty nabycia do niej prawa i złożenia wniosku o wypłatę do chwili wydania wyro-

ku. Wywiodła, iż wniosek o wypłatę części renty rodzinnej po inwalidzie wojennym w

zbiegu z własnym świadczeniem emerytalnym złożyła w dniu 12 stycznia 1999 r., a

jego nierozpoznanie nastąpiło wskutek błędu organu rentowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż teza zawarta w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03, że w razie zbiegu

uprawnień do emerytury oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym przysługuje

tylko jedno świadczenie, wywiedziona została nie z treści art. 54 ust. 3 ustawy o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, ale z art. 95 ust. 2 ustawy o eme-

ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który to przepis - zdaniem

skarżącej - wyłącza spod rygorów tej ustawy wszystkie osoby uprawnione do świad-

czeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych.

Pogląd ten potwierdza brzmienie art. 64 ostatnio powołanego aktu prawnego, który

wśród przepisów znajdujących odpowiednie zastosowanie w sprawach nieuregulo-

wanych w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych nie wymienia

art. 95 i 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Oznacza to, iż przepisu art. 95 tej ustawy nie można stosować do rozstrzygania

6

kwestii zbiegu renty inwalidzkiej lub renty rodzinnej z ustawy o zaopatrzeniu inwali-

dów wojennych i wojskowych z prawem do emerytury, bądź będącego jej odpowied-

nikiem uposażenia sędziego w stanie spoczynku. Wnioskodawczyni wyraziła pogląd,

iż ustawodawca w sposób jednakowy uregulował prawo do zbiegu uprawnień do

emerytury i renty inwalidy wojennego oraz renty rodzinnej przysługującej po takim

inwalidzie, co wynika jej zdaniem z treści art. 59 ust. 1 i 3 ustawy o zaopatrzeniu in-

walidów wojennych i wojskowych. Zgodnie z powołanym przepisem wdowa upraw-

niona do renty rodzinnej na mocy tej ustawy, która nabyła prawo do własnej emery-

tury, ma prawo wyboru świadczenia stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy i może otrzy-

mywać emeryturę powiększoną o połowę renty rodzinnej albo rentę rodzinną po-

większoną o połowę emerytury. W tym zakresie skarżąca powołała się również na

uzasadnienie projektu zmian w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i

wojskowych (druk sejmowy nr 1069 z dnia 15 września 1991 r.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 54 ustawy z dnia 29

maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) prawo do pobierania w zbiegu dwóch świad-

czeń - świadczenia rentowego przysługującego na podstawie przepisów ustawy oraz

innego świadczenia o charakterze rentowym lub emerytalnym posiada jedynie inwa-

lida wojenny i wojskowy, którego inwalidztwo powstało w związku ze służbą wojsko-

wą, pobierający rentę inwalidzką obliczoną od podstawy wymiaru określonej (ryczał-

towo) w art. 11, który nabył prawo do emerytury (ust. 1), inwalida wojenny, który na-

był prawo do renty inwalidzkiej za gospodarstwo rolne przekazane następcy lub pań-

stwu (ust. 2) oraz osoba, o której mowa w ust. 1, pobierająca uposażenie w stanie

spoczynku przyznane ze względu na wiek (ust. 2a). W powyższych sytuacjach inwa-

lida wojenny lub wojskowy może pobierać - w zależności od swojego wyboru - rentę

inwalidzką powiększoną o połowę emerytury (uposażenia w stanie spoczynku) albo

emeryturę (uposażenie w stanie spoczynku) powiększoną o połowę renty inwalidz-

kiej. We wszystkich pozostałych przypadkach wymienionych w powołanym przepisie,

zarówno osobie uprawnionej do renty inwalidzkiej, jak też osobie uprawnionej do

renty rodzinnej po inwalidzie wojennym oraz do innych świadczeń o charakterze

rentowym (ust. 3) bądź pobierającej uposażenie w stanie spoczynku przyznane z

7

powodu choroby lub utraty sił albo uposażenie rodzinne (ust. 3a) wypłaca się jedno

świadczenie - wyższe lub przez nią wybrane.

Nie budzi wątpliwości, iż do wnioskodawczyni, pobierającej uposażenie sę-

dziego w stanie spoczynku przyznane ze względu na wiek oraz uprawnionej do renty

rodzinnej po inwalidzie wojennym, nie znajduje zastosowania przepis art. 54 ust. 3 i

3a ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, albowiem jednoznacz-

nie odnosi się on do sytuacji osób uprawnionych do „innych świadczeń o charakterze

rentowym” lub „pobierających uposażenie w stanie spoczynku przyznane z powodu

choroby lub utraty sił albo uposażenie rodzinne”, będące odpowiednikiem „innych

świadczeń o charakterze rentowym”, co Sąd Apelacyjny - wbrew zaprezentowanemu

w skardze kasacyjnej stanowisku - podkreślił w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzy-

gnięcia. W tym też znaczeniu Sąd ten uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia

prawa materialnego w omawianym zakresie.

Przepis art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych nie

reguluje prawa do pobierania renty rodzinnej po inwalidzie wojennym w przypadku jej

zbiegu ze świadczeniem emerytalnym bądź mającym jego charakter uposażeniem w

stanie spoczynku przyznanym ze względu na wiek. Nie oznacza to jednak, iż zbieg u

jednej osoby prawa do takich świadczeń rodzi uprawnienie do ich pobierania w peł-

nej wysokości. Byłoby to zupełnie nieracjonalne w świetle brzmienia art. 54 ust. 1

ustawy, który w przypadku uprzywilejowanych inwalidów wojennych i wojskowych

umożliwia jedynie pobieranie jednego ze zbiegających się świadczeń w całości a

drugiego w połowie oraz przy uwzględnieniu okoliczności, iż renta rodzinna ma po-

chodny charakter i kompensuje utratę środków utrzymania pochodzących ze świad-

czenia rentowego „żywiciela”, zaś składkowa emerytura lub uposażenie w stanie

spoczynku przyznane ze względu wiek jest świadczeniem własnym, związanym z

osiągnięciem wymaganego wieku i zakończeniem aktywności zawodowej. Według

skarżącej problem ten rozstrzyga art. 59 ust. 3 ustawy, który - jej zdaniem - zezwalać

ma na wypłatę osobom uprawnionym do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym i

emerytury (uposażenia w stanie spoczynku przyznanego ze względu na wiek) obu

tych świadczeń w wysokości określonej w art. 54 ust. 1 ustawy. Pogląd ten jest

błędny.

Zgodnie z art. 59 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

renty inwalidzkie przewidziane w ustawie przysługują również osobom zaliczonym do

jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami

8

wojennymi lub mającymi charakter wojennych w okolicznościach innych, niż określo-

ne w art. 6, jeżeli osoby te były uznane za inwalidów wojennych w myśl przepisów

obowiązujących przed wejściem w życie ustawy (ust. 1); jeżeli osoba taka uprawnio-

na jest z tytułu inwalidztwa do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagra-

nicznej, rentę przysługującą na podstawie ustawy zmniejsza się o 25 % renty mie-

sięcznie, niezależnie od zmniejszenia wynikającego z przepisów o zbiegu uprawnień

rentowych (ust. 2), przy czym przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do rent ro-

dzinnych (ust. 3). Powołany przepis ma charakter przejściowy i dotyczy zachowania

prawa do przewidzianej przez przepisy ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i

wojskowych renty inwalidy wojennego przez osoby, które przed wejściem w życie tej

ustawy, to jest przed dniem 1 sierpnia 1974 r., zostały uznane za inwalidów wojen-

nych w myśl poprzednio obowiązujących przepisów (dekretu z dnia 14 sierpnia 1954

r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, jednolity tekst:

Dz.U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98 oraz ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, Dz.U. Nr 3, poz. 11), pomimo że

inwalidztwo to powstało w innych okolicznościach, niż określone w art. 6 ustawy.

Prawo do świadczenia rentowego zachowują również osoby uprawnione do renty

rodzinnej po takim inwalidzie. Jeżeli osoby takie uprawnione są jednocześnie do

świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej, renta (inwalidzka i

rodzinna) przysługująca na podstawie ustawy zawsze podlega zmniejszeniu, o któ-

rym mowa w art. 59 ust. 2. Oznacza to, iż przepis art. 59 ustawy w żadnym zakresie

nie reguluje prawa do pobierania świadczeń w zbiegu i nie znajduje w sprawie zasto-

sowania.

Świadczenia z zakresu ubezpieczenia i zaopatrzenia społecznego oraz finan-

sowane z budżetu Państwa uposażenie w stanie spoczynku są świadczeniami z za-

kresu zabezpieczenia społecznego w szerokim tego słowa znaczeniu. Uposażenie w

stanie spoczynku przyznane sędziemu ze względu na wiek „zastępuje” emeryturę

przysługującą z ubezpieczenia (zaopatrzenia) społecznego i pełni jej funkcję. W razie

zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecz-

nego ogólną regułą jest pobieranie tylko jednego świadczenia niezależnie od tego,

czy mają one ubezpieczeniowy czy też zaopatrzeniowy charakter. Dlatego jednocze-

sne pobieranie dwóch świadczeń bez ograniczeń bądź z ograniczeniami podlega

ścisłej reglamentacji prawnej i wymaga jednoznacznego uregulowania tej kwestii

przez ustawodawcę poprzez wprowadzenie w przepisie szczególnym wyjątku od ge-

9

neralnej zasady prawa do korzystania z jednego świadczenia (por. wyroki Sądu Naj-

wyższego z dnia 19 listopada 1999 r., II UKN 199/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz.

129 oraz z dnia 27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03, OSNP 2005 nr 1, poz. 10). W po-

wołanym wyżej wyroku z dnia 27 kwietnia 2004 r., II UK 292/03, Sąd Najwyższy

wyraził pogląd, iż rozwiązania kwestii zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty

rodzinnej po inwalidzie wojennym należy poszukiwać w przepisach, na podstawie

których prawo do emerytury jest nabywane, czyli w przepisach ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przepis art. 95 ust. 1 tej ustawy

stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych

w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zaintere-

sowanego. Zgodnie z art. 95 ust. 2 tej ustawy omawiana zasada znajduje również

zastosowanie, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do

emerytury lub renty określonych w ustawie o emeryturach i rentach z prawem do

świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o któ-

rych mowa w art. 1 ust. 2 (od dnia 1 października 2003 r. - w art. 2 ust. 2) ustawy. W

myśl art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach odrębne przepisy określają

prawo pobierania przez jedną osobę zbiegających się świadczeń z tytułu prawa do

emerytury oraz prawa do renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdol-

ność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową. Podkreślając nie całkiem

wyraźne i jednoznaczne, a w każdym razie bardzo niestaranne sformułowanie art. 95

ust. 2 ustawy, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż zawarta w art. 95 ust. 1 zasa-

da pobierania jednego świadczenia dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub

renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w odrębnych

przepisach z zakresu zabezpieczenia społecznego, niezależnie od ich ubezpiecze-

niowego czy też zaopatrzeniowego charakteru, z wyjątkami wskazanymi w art. 96.

Skoro zatem sytuacja osoby pobierającej rentę rodzinną po inwalidzie wojennym nie

mieści się w wyliczeniu zawartym w art. 96, przeto w razie zbiegu uprawnień do eme-

rytury oraz do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym, przysługuje tylko jedno świad-

czenie - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Nieuzasadniony jest zarzut skarżącej, iż przepisy art. 95 i 96 ustawy o emery-

turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie znajdują zastosowania do

świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojen-

nych i wojskowych. Twierdzenie to skarżąca wyprowadza z treści art. 64 ostatnio

10

powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999 r., który

wśród przepisów znajdujących zastosowanie w sprawach nieuregulowanych w usta-

wie nie wymienia art. 95 i 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych. Takie wzajemne odesłanie byłoby bezprzedmiotowe, skoro kwe-

stia uprawnień do pobierania omawianych świadczeń w razie zbiegu prawa do nich

została - z mocy art. 95 ust. 2 tej ustawy - uregulowana w przepisach odrębnych,

określonych w jej art. 96, w tym przypadku w art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych. Nie budzi również wątpliwości, iż przepis art. 96 ust. 1 pkt 1

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odsyła do

regulacji określającej pobieranie świadczeń w razie zbiegu u jednej osoby prawa do

emerytury z ubezpieczenia (zaopatrzenia) społecznego z prawem do renty inwalidy

wojennego lub wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze

służbą wojskową, co z kolei wskazuje jednoznacznie na art. 54 ust. 1 ustawy o za-

opatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych. Oznacza to, iż ustawodawca nie

przewidział uprawnienia do pobierania dwóch świadczeń w całości lub w określonej

części w razie zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury z prawem do renty rodzin-

nej po inwalidzie wojennym. Jest to konsekwencją wprowadzenia z dniem 15 listopa-

da 1991 r. przez ustawę z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i

rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr

104, poz. 405 ze zm.) nowego brzmienia art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych, zgodnie z którym możliwość korzystania zarówno z przewi-

dzianego w niej świadczenia rentowego jak i świadczenia o charakterze emerytalnym

(w tym również uposażenia w stanie spoczynku przyznanego ze względu na wiek)

ustawodawca ograniczył jedynie do przypadku inwalidy wojennego i wojskowego

stanowiąc, iż w takiej sytuacji wypłaca się jedno z tych świadczeń w całości, a drugie

w połowie (art. 54 ust. 1, 2 i 2a), nie zaś - jak dotychczas - oba świadczenia w pełnej

wysokości. Jednocześnie nie zachowano takiej możliwości w przypadku osoby

uprawnionej do renty rodzinnej po takim inwalidzie. Taka intencja ustawodawcy wy-

nika zresztą z przytoczonego przez skarżącą w skardze kasacyjnej [...] uzasadnienia

projektu zmian odnoszących się do przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i

wojskowych (druk sejmowy nr 1069 z dnia 5 września 1991 r.), w którym stwierdzo-

no, iż „odstępstwo od generalnej zasady, przyjętej w powszechnym zaopatrzeniu

emerytalnym, wypłaty tylko jednego świadczenia proponuje się uczynić tylko w sto-

sunku do inwalidów wojennych przyznając im prawo do pobierania półtora świadcze-

11

nia, to jest pełnej emerytury i połowy inwalidzkiej renty wojennej”. Zasada prawa do

pobierania tylko jednego świadczenia z zakresu zabezpieczenia społecznego (z

podobnymi wyjątkami od tej reguły) została do ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przejęta z art. 69 i 70 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267

ze zm.). Przepisy te również nie były wymieniane przez art. 64 ustawy o zaopatrze-

niu inwalidów wojennych i wojskowych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia

1999 r. wśród przepisów znajdujących zastosowanie w sprawach nie uregulowanych

w ustawie, chociaż art. 70 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu pracowników i ich rodzin

obejmował zbieg prawa do emerytury z prawem do renty rodzinnej przysługującej po

uprawnionym do renty z tytułu inwalidztwa wojennego. Znajdowało to swoje uzasad-

nienie w obowiązującej do dnia 14 listopada 1991 r. regulacji zawartej w art. 54 ust. 5

ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, przewidującej wypłatę

takiej osobie renty rodzinnej powiększonej o 25 % emerytury albo emerytury powięk-

szonej o 25 % renty rodzinnej.

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona także w przypadku podzielenia poglądu

skarżącej, iż przepis art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez-

pieczeń Społecznych nie znajduje w sprawie zastosowania, albowiem dotyczy wy-

łącznie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do

świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób enume-

ratywnie wymienionych w art. 1 ust. 2 (obecnie 2 ust. 2) tej ustawy, wśród których nie

wskazano osób uprawnionych do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrze-

niu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Należy mieć na uwadze, iż

ostatnio powołana ustawa nie jest aktem prawnym dotyczącym ubezpieczenia spo-

łecznego ani też zaopatrzenia emerytalnego w ścisłym tego słowa znaczeniu, albo-

wiem reguluje należące do zabezpieczenia społecznego kwestie zaopatrzenia osób

będących inwalidami wojennymi lub wojskowymi oraz ich rodzin niezależnie od ja-

kiegokolwiek okresu składkowego oraz nieskładkowego (por. powołany wyżej wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1999 r., II UKN 199/99). Tym samym wska-

zane przepisy należy rozumieć w ten sposób, że w razie zbiegu u jednej osoby

prawa do emerytury lub renty z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez-

pieczeń Społecznych z prawem do świadczeń o takim charakterze przewidzianych w

przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób wskazanych w art. 95 ust. 2, przysłu-

guje prawo do wypłaty jednego świadczenia - wyższego lub wybranego przez zainte-

12

resowanego. Natomiast w sytuacji, w której nastąpi zbieg prawa do świadczenia

emerytalnego z powołanej ustawy (a w przypadku osób, o których mowa w art. 95

ust. 2 również świadczenia o takim charakterze przewidzianego w przepisach o za-

opatrzeniu emerytalnym tych osób) z mającymi charakter ubezpieczeniowy lub za-

opatrzeniowy świadczeniami rentowymi przysługującymi na podstawie odrębnych

(innych) przepisów, prawo do ich pobierania określają wyłącznie te odrębne przepisy,

wymienione w art. 96 ustawy. Nie budzi wątpliwości, iż nie przewidują one możliwo-

ści pobierania w zbiegu zarówno emerytury, jak i renty rodzinnej po inwalidzie wo-

jennym.

Przepisów art. 95 i 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych nie można zastosować wprost do uposażenia w stanie spoczynku

przyznanego ze względu na wiek. Pomimo że uposażenie to - na co wskazuje skar-

żąca - zastępuje emeryturę i stanowi jej odpowiednik, nie jest świadczeniem z ubez-

pieczenia bądź zaopatrzenia społecznego. Uposażenie w stanie spoczynku jest na-

tomiast świadczeniem z szeroko pojętego zabezpieczenia społecznego, podobnie jak

świadczenia przewidziane w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko-

wych (por. powołany wyżej wyrok z dnia 19 listopada 1999 r., II UKN 199/99). Do

pobierania świadczeń z tytułu zbiegających się uprawnień w sferze zabezpieczenia

społecznego nie wystarczy samo „milczenie” ustawodawcy i wobec ogólnej reguły

prawa do korzystania z jednego świadczenia, konieczny jest wyjątek wprowadzony w

przepisie szczególnym (por. wskazany wcześniej wyrok z dnia 27 kwietnia 2004 r., II

UK 292/03). Przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów po-

wszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) nie regulują kwestii wypłaty świadczeń

w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do renty inwalidy

wojennego oraz do renty rodzinnej po takim inwalidzie, natomiast regulację w tym

zakresie zawiera art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych.

Przepis ten przewiduje, że w zbiegu z emeryturą lub uposażeniem w stanie spoczyn-

ku przyznanym ze względu na wiek może być równocześnie wypłacana wyłącznie

renta inwalidy wojennego, przy czym jedno z tych świadczeń może być wypłacane w

całości, a drugie w połowie.

Brak regulacji prawnej przewidującej prawo do pobierania świadczeń w razie

zbiegu u jednej osoby prawa do emerytury lub uposażenia w stanie spoczynku przy-

znanego ze względu na wiek oraz zaopatrzeniowej renty rodzinnej po inwalidzie wo-

jennym nie pozwala na przyjęcie, że osoba ta może z obu tych świadczeń korzystać

13

bez ograniczeń lub w ograniczonym zakresie. W konsekwencji sędziemu uprawnio-

nemu do uposażenia w stanie spoczynku przyznanego ze względu na wiek oraz do

renty rodzinnej po inwalidzie wojennym nie przysługuje prawo do wypłaty obu tych

świadczeń na podstawie art. 54 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 54 ust. 2a ustawy o za-

opatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.

========================================