III CSK 143/05

Wyrok z dnia 14 marca 2006 r., III CSK 143/05

1. Artykuł 108 ust. 5 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i

prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.) nie

dotyczy spraw pomiędzy organizacją zbiorowego zarządzania a operatorem

sieci kablowych o zapłatę odszkodowania za bezprawne reemitowanie

utworów objętych zarządzaniem organizacji oraz spraw o zapłatę

wynagrodzenia za reemisję takich utworów na podstawie licencji ustawowej.

2. Twórcom utworów literackich i muzycznych stworzonych do utworu

audiowizualnego lub w nim wykorzystanych, których prawa reprezentuje

Stowarzyszenie Autorów "ZAiKS", przysługuje wynagrodzenie od operatorów

sieci kablowych za reemisję ich utworów w ramach utworu audiowizualnego

(art. 70 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i

prawach pokrewnych, jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.).

Sędzia SN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sędzia SN Iwona Koper

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Autorów "ZAiKS" z

siedzibą w W., Dyrekcji Okręgowej w K. przeciwko Telewizji Kablowej "D.", sp. z

o.o. w G. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego

2006 r. skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie

z dnia 22 czerwca 2005 r.

oddalił skargę kasacyjną i zasądził od strony pozwanej na rzecz strony

powodowej kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 czerwca 2005 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie

oddalił apelację pozwanej Telewizji Kablowej „D.", sp. z o.o. w R. od wyroku Sądu

Okręgowego w Radomiu zasądzającego od strony pozwanej na rzecz powodowego

Stowarzyszenia Autorów „ZAIKS" w W., Dyrekcji Okręgowej w K. kwotę 559 241,16

zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 grudnia 2003 r. tytułem odszkodowania za

bezprawne reemitowanie w okresie od dnia 1 maja do dnia 7 października 2003 r.

programów telewizyjnych i naruszenie majątkowych praw autorskich twórców,

których prawami zarządza strona powodowa, oraz wynagrodzenia za reemitowanie

programów telewizyjnych zawierających utwory tych twórców w okresie od dnia 8

do dnia 31 października 2003 r.

Sądy ustaliły, że strona powodowa jest organizacją zbiorowego zarządzania

prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w rozumieniu art. 104 ust. 1 ustawy z

dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz.U. z

2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm. – dalej: "Pr.aut.") i na podstawie art. 104 ust. 3 tej

ustawy uzyskała zezwolenie Ministra Kultury i Sztuki upoważniające ją m.in. do

zarządzania prawami autorskimi do utworów słownych, muzycznych, słowno-

muzycznych, choreograficznych i pantomimicznych oraz prawami do tych utworów

(poza pantomimicznymi) w utworze audiowizualnym na polu obecnie określanym

jako reemisja w sieciach kablowych. Strona pozwana jest operatorem sieci telewizji

kablowej i reemituje programy telewizyjne składające się m.in. z utworów

muzycznych, słowno-muzycznych, choreograficznych, pantomimicznych, a także

utwory audiowizualne zawierające powyższe utwory jako tzw. dzieła wkładowe.

Strony łączyła umowa o reemisję programów telewizyjnych zawarta w dniu 1

stycznia 1999 r., ustalająca wynagrodzenie autorskie w wysokości 3,5%

przychodów z abonamentów oraz innych przychodów uzyskanych w związku z

prowadzoną działalnością, określone w tabelach wynagrodzeń za korzystanie z

utworów lub artystycznych wykonań, opracowanych przez stronę powodową i

zatwierdzonych przez Komisję Prawa Autorskiego. Strona pozwana wypowiedziała

tę umowę ze skutkiem na dzień 30 kwietnia 2003 r. i od dnia 1 maja 2003 r.

reemitowała w sieciach kablowych programy telewizyjne bez umowy z jakąkolwiek

organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, przekazując na konto

strony powodowej z tytułu reemisji utworów przez nią chronionych jedynie kwoty

odpowiadające wynagrodzeniu obliczonemu według stawki 0,3% uzyskiwanych

wpływów brutto, które strona powodowa kwitowała jako zaliczki na poczet

należnego jej wynagrodzenia. W rozpoznawanej sprawie dochodziła reszty

wynagrodzenia za okres od dnia 1 maja do dnia 7 października 2003 r. na

podstawie art. 79 ust. 1 Pr.aut., a za okres od dnia 8 do dnia 31 października 2003

r. na podstawie art. 24 ust. 4 Pr.aut., wyliczając je od stawek 3,5% przychodów z

abonamentów i uwzględniając wpłacone kwoty. Stawka taka była stosowana w

umowach z innymi operatorami sieci telewizji kablowych za reemisję utworów

objętych zarządzaniem strony powodowej. W toku procesu, w dniu 17 marca

2004 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał orzeczenie

uchylające decyzję Ministra Kultury, stwierdzającą niedopuszczalność wniesienia

odwołania od orzeczenia zatwierdzającego sporządzone przez stronę powodową

tabele wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań.

Sądy obu instancji nie podzieliły zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej i

właściwości Komisji Prawa Autorskiego do rozpoznania sporu, stwierdzając, że spór

nie dotyczy stosowania tabel wynagrodzenia autorskiego ani zawarcia umowy

licencyjnej, a zatem nie ma zastosowania art. 108 ust. 5 Pr.aut. Wskazały, że do

dnia 7 października 2003 r. obowiązywały przepisy Prawa autorskiego zezwalające

na reemisję programów telewizyjnych wyłącznie na podstawie umowy zawartej

przez operatora sieci kablowych z właściwą organizacją zbiorowego zarządzania

prawami autorskimi, a więc reemitowanie programów bez umowy w okresie od dnia

1 maja do dnia 7 października 2003 r. stanowiło bezprawne korzystanie z

majątkowych praw autorskich, uzasadniające zasądzenie odszkodowania

przewidzianego w art. 79 ust. 1 Pr.aut. Od dnia 8 października 2003 r. do dnia 30

kwietnia 2004 r. przywrócona została licencja ustawowa na reemisję takich

programów i ich reemitowanie przez stronę pozwaną w okresie od dnia 8 do dnia 31

października 2003 r. było legalne, jednak zgodnie z art. 42 ust. 4 Pr.aut. wymagało

zapłacenia uprawnionym wynagrodzenia za pośrednictwem właściwej organizacji

zbiorowego zarządzania prawami autorskim. Za organizację taką Sądy uznały

stronę powodową, zgodnie z domniemaniem wynikającym z art. 105 Pr.aut.,

wskazując na zakres zezwolenia udzielonego przez Ministra Kultury i stwierdzając,

że strona powodowa jest legitymowana do dochodzenia zarówno odszkodowania

na podstawie art. 79 ust. 1, jak i wynagrodzenia na podstawie art. 24 ust. 4 Pr.aut.

Uznały, że strona pozwana nie wykazała, by inna organizacja zbiorowego

zarządzania prawami autorskimi o takim samym zakresie działania powołała się

wobec niej na swoje prawa do tych samych utworów w okresie, którego dotyczy

spór, a fakt, że strona pozwana zawarła w dniu 1 października 2004 r. umowę o

reemisję programów telewizyjnych ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich nie ma

znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zarówno ze względu na okres, jakiego umowa

ta dotyczy, jak również inny zakres zarządzania prawami autorskimi przysługujący

Stowarzyszeniu Filmowców Polskich i stronie powodowej. Zdaniem Sądów,

Stowarzyszenie Filmowców Polskich zarządza prawami do reemisji utworów

audiowizualnych jako całości, natomiast strona powodowa zarządza prawami

autorów dzieł muzycznych, słownych, słowno-muzycznych, choreograficznych, a

także prawami do takich dzieł jako utworów wkładowych do dzieła audiowizualnego,

za które ich twórcom przysługuje oddzielne wynagrodzenie na podstawie art. 69 i

art. 70 ust. 2 Pr.aut., niezależnie od wynagrodzenia przysługującego producentowi

za reemisję całego utworu audiowizualnego. Rozważając wysokość dochodzonego

wynagrodzenia, Sądy obu instancji stwierdziły, że wobec zaskarżenia tabel

wynagrodzenia podstawę jego ustalenia stanowi art. 110 Pr.aut. Uznały, że

wskazana przez stronę powodową jako podstawa żądanych kwot stawka 3,5%

przychodów z abonamentów nie jest ani dowolna, ani wygórowana, gdyż w

spornym okresie była stosowana powszechnie w umowach powoda z innymi

operatorami telewizji kablowej, a także przez zagraniczne organizacje zbiorowego

zarządzania. Uzgodniły ją też strony w łączącej je umowie, a strona pozwana nie

wykazała, że w późniejszym okresie zmienił się sposób lub zakres wykorzystywania

przez nią utworów chronionych przez powoda.

W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach wskazanych w art. 3983

§ 1

k.p.c. strona pozwana zarzuciła błędną wykładnię art. 211

ust. 1 Pr.aut., pomijającą

art. 70 ust. 1 Pr.aut. Zarzuciła także błędną wykładnię art. 70 ust. 2 pkt. 3 Pr.aut.

przez przyjęcie, że w użytym w tym przepisie pojęciu „nadawanie utworu w telewizji

lub przez inne środki publicznego udostępniania" mieści się reemisja. W ramach

drugiej podstawy zarzuciła naruszenie art. 379 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 211

ust.

2 i art. 108 ust. 5-6 Pr.aut., prowadzące do nieważności postępowania oraz

naruszenie art. 110 Pr.aut. przez jego niezastosowanie w wyniku pominięcia

wskazanych w nim kryteriów ustalania wysokości wynagrodzenia, w szczególności

zakresu rzeczywiście wykorzystywanego przez pozwanego repertuaru

znajdującego się w zbiorowym zarządzie powoda.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest uzasadniony najdalej idący zarzut nieważności postępowania z

powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Przepis art. 108 ust. 5 Pr.aut. poddaje

pod rozstrzygnięcie Komisji Prawa Autorskiego spory dotyczące stosowania tabel

wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań objętych

zbiorowym zarządzaniem oraz spory związane z zawarciem umowy o reemisję

między operatorami sieci kablowych a organizacją zbiorowego zarządzania

prawami autorskimi (art. 211

ust. 1 Pr.aut.). W odniesieniu do tych sporów

obowiązkowe jest wyczerpanie drogi postępowania przed Komisją; dopiero po jej

rozstrzygnięciu strona niezadowolona może wnieść powództwo do sądu

okręgowego (art. 108 ust. 7). Taka regulacja prowadzi do przejściowej

niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach objętych hipotezą art. 108 ust. 5

Pr.aut. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 24 sierpnia 2005 r., II

CK 41/05 (OSNC 2006, nr 7-8, poz. 126) i z dnia 24 sierpnia 2005 r., II CK 42/05

(nie publ.), omawiane przepisy, jako ograniczające dopuszczalność drogi sądowej,

powinny być wykładane ściśle. Przez „spory związane ze stosowaniem tabel"

należy rozumieć spory związane z zastosowaniem konkretnej stawki określonej w

zatwierdzonej już tabeli, a przez „spory związane z zawarciem umowy" sytuacje, w

których umowa nie została jeszcze zawarta, a między organizacją zbiorowego

zarządzania i operatorem sieci kablowej powstał spór co do obowiązku jej zawarcia.

Stanowisko to należy podzielić. Taka wykładnia wskazanego przepisu zgodna

jest z jego brzmieniem, a także z celem, którym było zrealizowanie w polskim

prawie autorskim dyrektywy nr 93/83 Rady Wspólnot Europejskich z dnia 27

września 1993 r. w sprawie koordynacji określonych przepisów prawa autorskiego

oraz praw pokrewnych w odniesieniu do przekazu satelitarnego i

rozpowszechniania kablowego (Dz.U.UE. L. 93.248.15 ze zm.), przewidującej

pośrednictwo niezależnego i bezstronnego organu w negocjacjach i sporach w

przypadku trudności z zawarciem porozumienia o reemisję pomiędzy operatorami

sieci kablowych a organizacją zbiorowego zarządzania. Celem tej regulacji było

także poddanie osądowi wyspecjalizowanego organu kwestii związanych z

zawarciem takich umów oraz związanych z wynagrodzeniem w zakresie

zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

Nie podlegają natomiast art. 108 ust. 3 Pr.aut. spory pomiędzy organizacją

zbiorowego zarządzania a operatorem sieci kablowych o zapłatę odszkodowania

przewidzianego w art. 79 ust. 1 Pr.aut. za bezprawne reemitowanie utworów

objętych zarządzaniem organizacji ani spory o zapłatę na podstawie art. 24 ust. 4

Pr.aut. wynagrodzenia za reemisję takich utworów w związku z licencją ustawową.

Z tych przyczyn spór rozpoznawany w sprawie pozostaje poza zakresem regulacji

art. 108 ust. 5 Pr.aut., co sprawia, że zarzut niedopuszczalności drogi sądowej jest

nieuzasadniony. (...)

W okresie objętym sporem do dnia 7 października 2003 r. obowiązywał art. 21

ust. 3 Pr.aut. zezwalający operatorom sieci kablowych na reemitowanie w tych

sieciach utworów nadawanych w programach organizacji radiowych i telewizyjnych

wyłącznie na podstawie umowy zawartej z organizacją zbiorowego zarządzania

prawami autorskimi. Od dnia 7 października 2003 r. weszła w życie zmiana Prawa

autorskiego (obowiązująca do dnia 1 maja 2004 r.), która przywracała w art. 24 ust.

4 tzw. licencję ustawową, zezwalając operatorom sieci kablowych na reemitowanie

utworów nadawanych przez inne organizacje radiowe lub telewizyjne na danym

obszarze, jeżeli rozpowszechnianie w sieciach kablowych miało charakter

równoczesny i integralny z nadaniem pierwotnym. Uprawnionym do utworów

przysługiwało prawo do wynagrodzenia, które powinno być uiszczane odpowiedniej

organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Bezsporne jest, że strona

pozwana nie zawarła w tym okresie umowy o reemisję z żadną organizacją

zbiorowego zarządzania prawami autorskimi ani nie płaciła żadnej organizacji

wynagrodzenia za korzystanie z utworów na polu reemisji, a jedynie wpłacała

zaliczkowo na rzecz strony powodowej kwoty stanowiące 0,3% wpływów z

abonamentów. Prawidłowo zatem Sądy obu instancji stwierdziły, że w okresie od

dnia 1 maja do dnia 7 października 2003 r. reemitowanie przez stronę pozwaną

programów telewizyjnych było bezprawne, co rodzi skutki przewidziane w art. 79

ust. 1 Pr.aut., a od dnia 8 do dnia 31 października 2003 r. opierało się na licencji

ustawowej, ale naruszało przepis art. 24 ust.4 Pr.aut., nie respektowało bowiem

obowiązku wypłaty uprawnionym stosownego wynagrodzenia.

Zarówno zawarcie umowy o zgodę na reemisję programów telewizyjnych, jak i

wypłacanie wynagrodzenia uprawnionym za takie korzystanie z ich praw autorskich

odbywa się za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarządzania w

rozumieniu art. 104 Pr.aut., której, zgodnie z art. 105 ust. 1 tego prawa, przysługuje

domniemanie legitymacji procesowej w odniesieniu do pól eksploatacji objętych jej

zbiorowym zarządzaniem. Na domniemanie to nie można się powoływać tylko

wówczas, gdy do tego samego utworu lub artystycznego wykonania rości sobie tytuł

więcej niż jedna organizacja zbiorowego zarządzania. W rozpoznawanej sprawie

strona pozwana zakwestionowała legitymację czynną strony powodowej,

wskazując, że nie reprezentuje ona praw producentów, którym zgodnie z art. 70 ust.

1 Pr.aut. służą wyłączne prawa majątkowe do eksploatacji utworów

audiowizualnych, a także do eksploatacji w ich ramach utworów stworzonych lub już

istniejących i wykorzystanych w utworze audiowizualnym.

Odnosząc się do tego zarzutu trzeba wskazać, że reemisja programów

telewizyjnych polega na rozpowszechnianiu przez inny podmiot niż pierwotny

nadawca, drogą przejmowania w całości i bez zmian programu organizacji

telewizyjnej, oraz równoczesnym i integralnym przekazywaniu tego programu do

powszechnego odbioru (art. 6 ust. 5 Pr.aut.). Oznacza to, że strona pozwana,

reemitując programy telewizyjne w całości i bez zmian, reemituje nie tylko utwory

audiowizualne w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz również oddzielnie nadawane

utwory muzyczne, słowne, słowno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne,

których autorskie prawa majątkowe twórców reprezentuje bez wątpienia strona

powodowa, legitymowana w tym zakresie na podstawie art. 21 ust. 3 (obecnie art.

211

ust. 1 Pr.aut.) do zawierania umów o reemisję takich utworów i dochodzenia

wynagrodzenia dla ich twórców za wykorzystanie dzieł na tym polu eksploatacji (art.

8, 17, 41, 43 i 104 ust. 1 Pr.aut.). Przepis art. 70 ust. 1 Pr.aut. odnosi się jedynie do

utworów audiowizualnych jako całości i zawiera domniemanie, że producent takiego

utworu nabywa na mocy umowy o stworzenie utworu albo umowy o wykorzystanie

już istniejącego utworu wyłączne prawa majątkowe do eksploatacji tych utworów w

ramach utworu audiowizualnego jako całości. Domniemanie to ma na celu

zagwarantowanie producentowi swobody eksploatacyjnej w odniesieniu do utworów

audiowizualnych oraz ułatwienie obrotu takimi utworami, które są dziełami wielu

współtwórców (art. 69 Pr.aut.). Zawarcie umowy na eksploatację utworu

audiowizualnego z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi

producentów utworów audiowizualnych (np. ze Stowarzyszeniem Filmowców

Polskich) oznacza jedynie uzyskanie licencji na eksploatację takiego utworu jako

całości oraz zawartych w nim tzw. utworów wkładowych, których dotyczy

domniemanie przewidziane w art. 70 ust. 1. Organizacja taka reprezentuje autorskie

prawa majątkowe producenta utworu audiowizualnego, w tym także jego prawa

wynikające z reemisji utworu. Jednakże zgodnie z art. 70 ust. 2, nabycie przez

producenta utworu audiowizualnego wyłącznych praw majątkowych do dzieł

stworzonych lub wykorzystanych w tym utworze nie pozbawia wymienionych w

powyższym przepisie twórców tzw. dzieł wkładowych prawa do odrębnego

wynagrodzenia. Twórcami tymi są m.in. twórcy utworów literackich i muzycznych

stworzonych do utworu audiowizualnego lub już istniejących i w nim

wykorzystanych. Prawa tych twórców reprezentuje strona powodowa, legitymowana

na podstawie domniemania z art. 105 Pr.aut. do dochodzenia wynagrodzenia za

wykorzystanie w ramach eksploatacji utworu audiowizualnego ich dzieł

wkładowych.

Wbrew stanowisku strony pozwanej, domniemań zawartych w art. 70 ust. 1 i w

art. 105 ust. 1 Pr.aut. nie można sobie przeciwstawiać, odnoszą się bowiem do

innych płaszczyzn. Pierwsze dotyczy nabycia przez producenta – i jego następców

prawnych, w tym organizację zbiorowego zarządzania reprezentującą producentów

– wyłącznych praw majątkowych do eksploatacji, w ramach utworu

audiowizualnego, tzw. dzieł wkładowych, o których mowa w tym przepisie, a drugie

dotyczy domniemania reprezentowania przez określoną organizację zbiorowego

zarządzania praw autorów dzieł wkładowych do wynagrodzenia określonego w art.

70 ust. 2 Pr.aut. Dlatego nie można przeciwstawiać domniemania prawa

producenta i jego następców prawnych do utworu audiowizualnego i dzieł

wkładowych domniemaniu prawa organizacji zbiorowego zarządzania do

dochodzenia wynagrodzenia twórców w zakresie określonym w art. 70 ust. 2.

Kasacyjny zarzut naruszenia art. 70 ust. 1 Pr.aut. oraz art. 6 k.c. jest więc

bezzasadny, pomijając to, że bez powołania zarzutu naruszenia art. 105 ust. 1

Pr.aut. jest on także bezskuteczny.

Dodatkowo trzeba wskazać, że strona pozwana w objętym sporem okresie nie

zawarła umowy z żadną organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi

ani nie płaciła żadnej innej organizacji należności za korzystanie z utworów, także

audiowizualnych. Nie wykazała również, że inna organizacja, poza powodową,

rościła sobie wobec niej tytuł do jakiegokolwiek utworu. Przeciwstawianie prawom

strony powodowej realizowanym w tym procesie praw Stowarzyszenia Filmowców

Polskich zarządzającego prawami producentów i reżyserów filmowych jest

pozbawione jakichkolwiek podstaw ze względu na inny zakres zarządu prawami

autorskimi obu tych organizacji oraz dlatego, że w okresie objętym pozwem

Stowarzyszenie Filmowców Polskich nie rościło sobie tytułu do utworów, do których

prawa reprezentuje strona powodowa. Zawarcie w 2004 r. przez stronę pozwaną i

to Stowarzyszenie umowy dotyczącej reemisji utworów audiowizualnych nie może

odnieść skutku w stosunku do praw strony powodowej dochodzonych w tym

procesie, a więc bez znaczenia jest, że obejmuje ono także wcześniejszy okres

korzystania przez pozwaną z utworów audiowizualnych.

Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 70 ust. 2 pkt 3 Pr.aut. trzeba

stwierdzić, że przepis ten, stanowiący łącznie z art. 70 ust. 3 podstawę dochodzenia

przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi twórców utworów

literackich i muzycznych, wykorzystanych w utworze audiowizualnym,

wynagrodzenia dla tych twórców za publiczne udostępnianie utworu

audiowizualnego, nie wymienia odrębnie prawa do wynagrodzenia dla wskazanych

w nim współtwórców za reemisję dzieła audiowizualnego. W związku z tym w

literaturze prezentowane są dwa poglądy. Według jednego, taka regulacja

przesądza, że wymienionym w art. 70 ust. 2 autorom dzieł wykorzystanych lub

stworzonych do dzieła audiowizualnego nie należy się wynagrodzenie za reemisję

utworu audiowizualnego, przepis ten jest bowiem przepisem szczególnym,

wymieniającym wyczerpująco pola eksploatacji utworu audiowizualnego, za które

twórcom w nim wskazanym należą się tantiemy. Skoro zatem nie wymienia

reemisji, która jest osobnym, zdefiniowanym polem eksploatacji utworu, nie można

przyjąć, że pojęcie to mieści się w zawartym w art. 70 ust. 2 pkt. 3 określeniu

„nadawania utworu w telewizji lub przez inne środki publicznego udostępnienia

utworu". W konsekwencji przyjmuje się, że za reemisję utworu audiowizualnego i

dzieł w nim wykorzystanych lub do niego stworzonych należy się wynagrodzenie

tylko producentowi utworu audiowizualnego, jeżeli zgodnie z domniemaniem

przewidzianym w art. 70 ust. 1 nabył wyłączne prawa majątkowe do eksploatacji

tzw. utworów wkładowych wymienionych w tym przepisie. Twórcom tych dzieł nie

należy się osobne wynagrodzenie za reemisję, wobec czego powinni oni w

umowach z producentem o stworzenie utworu lub wykorzystanie go w utworze

audiowizualnym wyłączyć to pole eksploatacji albo zapewnić sobie wynagrodzenie

za reemisję od producenta.

Według drugiego poglądu, zgodnie z art. 8 i art. 17 Pr.aut., twórca jest

uprawniony do wynagrodzenia za korzystanie z jego utworu na wszystkich polach

eksploatacji, jedynie przykładowo wymienionych w art. 50 Pr.aut. Jednym z tych pól

jest reemisja utworu, która rozszerza krąg odbiorców, a korzystającym z utworu

operatorom kablowym przynosi wymierne zyski. Prawa do utworu audiowizualnego

służą jego współtwórcom, w tym twórcom tzw. dzieł wkładowych. Domniemanie

przejścia tych praw na producenta, zawarte w art. 70 ust. 1 Pr.aut., kształtuje

pozycję producenta do całości utworu audiowizualnego i zapewnia mu wyłączne

prawo eksploatacji takiego utworu, nie pozbawia jednak twórców dzieł wkładowych

prawa do wynagrodzenia także za reemisję utworów w ramach utworu

audiowizualnego. Zgodnie z art. 70 ust. 3., znowelizowanym w 2000 r.,

wynagrodzenie dla twórców przewidziane w art. 70 ust. 2 wypłaca nie producent,

lecz korzystający z utworu audiowizualnego, którym przy reemisji telewizyjnej jest

operator sieci kablowych. Fakt, że art. 70 ust. 2 nie wymienia oddzielnie prawa

współtwórców do wynagrodzenia z tytułu reemisji kablowej wynika z braku

synchronizacji kolejnych zmian Prawa autorskiego. Przed nowelizacją tego Prawa

dokonaną ustawą z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie

autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. Nr 197, poz. 1662 ze zm.), która

wprowadziła odrębne rozumienie pojęć „nadawanie" i „reemisja", obowiązywał

znowelizowany w 2000 r. art. 70 ust. 1 i 3, zawierający w ust. 2 pkt 3 niezmienione

do chwili obecnej pojęcie „nadawanie", obejmujące w czasie, gdy przepis ten był

ustanawiany, wszelkie formy nadawania utworu – przewodowe i bezprzewodowe.

Dlatego zwolennicy drugiego poglądu uważają, że wprowadzenie w takiej sytuacji w

wyniku nowelizacji z 2002 r. rozróżnienia pojęć „nadawanie" i „reemisja" nie

zmieniło kręgu uprawnionych do wynagrodzenia z tytułu reemisji utworów

audiowizualnych. Przez użyte w art. 70 ust. 2 pkt. 3 Pr.aut. pojęcie „nadawanie

utworu w telewizji lub przez inne środki publicznego udostępniania utworu" należy

zatem rozumieć także reemisję utworu w telewizji kablowej, za którą twórcom

utworów literackich lub muzycznych, stworzonych do dzieła audiowizualnego lub w

nim wykorzystanych, należy się wynagrodzenie w postaci tantiem, które

zobowiązany jest uiszczać operator kablowy na rzecz organizacji zbiorowego

zarządzania prawami autorskimi do takich dzieł.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 stycznia 2004 r., III CK 282/02 (nie publ.)

stwierdził, że nie należy nadawać decydującego znaczenia wykładni językowej art.

70 ust. 2, używa on bowiem pojęć nakładających się na siebie. Z faktu, że nie

wymienia reemisji utworu audiowizualnego jako podstawy do dodatkowego

wynagrodzenia dla twórców tzw. dzieł wkładowych nie można wyprowadzać

wniosku, iż takie wynagrodzenie za reemisję nie przysługuje. Sąd Najwyższy uznał,

że o możliwości i częstotliwości korzystania z utworu audiowizualnego w sieci

kablowej decyduje nie producent tego utworu, lecz operator sieci, należy

opowiedzieć się za wykładnią zmierzającą do traktowania art. 24 ust. 3 Pr.aut. (a od

dnia 8 października 2003 r. do dnia 1 maja 2004 r. – art. 24 ust. 4 Pr.aut.) jako

samodzielnej podstawy do żądania wynagrodzenia także przez współtwórców

takiego dzieła za jego reemisję w telewizji kablowej. Skoro bowiem taka reemisja

jest niewątpliwie odrębnym polem eksploatacji utworu audiowizualnego, a z art. 70

nie wynika spójna logicznie interpretacja zapewniająca należytą ochronę praw

wszystkich twórców dzieła audiowizualnego, uzasadniony jest powrót do zasady

wyrażonej w art. 8 Pr.aut.

Należy podzielić stanowisko, że współtwórcom utworów stworzonych lub

wykorzystanych w utworze audiowizualnym przysługuje wynagrodzenie za reemisję

takiego utworu w telewizji kablowej. Wielokrotnie nowelizowane, niespójne przepisy

Prawa autorskiego muszą być wykładane z uwzględnieniem naczelnej zasady tego

Prawa, wyrażonej w art. 8 ust. 1 i art. 17, że prawa autorskie, w tym autorskie

prawa majątkowe przysługują twórcy i tylko jednoznaczny przepis ustawy może go

ich pozbawić. Szczególny przepis art. 70 ust. 1 Pr.aut., stwarzający domniemanie

przejścia ogółu praw autorskich do utworów wkładowych na producenta utworu

audiowizualnego, ma na celu ułatwienie obrotu prawami do takiego utworu i

zapewnienie producentowi szczególnej pozycji w stosunku do dzieła. Nie pozbawia

jednak jego współtwórców prawa do wynagrodzenia za korzystanie z utworu,

należnego od korzystającego, a nie od producenta. Wymienione w art. 70 ust. 2

Pr.aut. pola eksploatacji utworu audiowizualnego, za które twórcom utworów

wkładowych należy się wynagrodzenie, charakteryzują się tym, że użytkownicy

osiągają dochody z publicznego udostępniania utworu (pkt 1-3) albo nie muszą

ponosić wydatków związanych z osobistym korzystaniem z niego (pkt 4).

Użytkownicy zobowiązani do zapłaty wynagrodzenia osiągają zatem korzyści

finansowe w związku z korzystaniem z utworu i dlatego zobowiązani są do zapłaty

tantiem jego twórcom, niezależnie od wynagrodzenia płaconego na rzecz

producenta, od którego nabyli prawo do korzystania z utworu. W świetle

powyższych zasad sam fakt, że ustawodawca po kolejnej zmianie Prawa

autorskiego w 2002 r. nie wyszczególnił w art. 70 ust. 2 reemisji utworu

audiowizualnego w telewizji kablowej nie daje podstaw do takiej wykładni

wskazanych przepisów, która wyłączałaby prawo współtwórców dzieła

audiowizualnego do wynagrodzenia za reemisję w telewizji kablowej tego utworu.

Jest to niewątpliwie jedna z najbardziej dochodowych form „publicznego

udostępniania utworu", za które, zgodnie z art. 70 ust. 2 pkt. 3 Pr.aut., należy się

wynagrodzenie twórcom utworów stworzonych lub wykorzystanych w utworze

audiowizualnym. Pojęcie to nie jest zdefiniowane w art. 6 i jest na tyle ogólne, że

mieści w sobie także reemisję utworu w telewizji kablowej.

Z tych względów należy uznać, że art. 70 ust. 2 pkt 3 Pr.aut., wykładany

zgodnie z wyżej wskazanymi zasadami Prawa autorskiego, przyznaje twórcom

utworów literackich lub muzycznych, które stworzone zostały do utworu

audiowizualnego lub w nim wykorzystane i których prawa reprezentuje ZAIKS,

prawo do wynagrodzenia od operatorów sieci kablowych za reemisję ich utworów w

ramach utworu audiowizualnego. Nie doszło zatem w rozpoznawanej sprawie do

naruszenia omawianego przepisu. Stwierdzić przy tym trzeba, że regulacja w nim

zawarta dotyczy tylko sytuacji legalnego korzystania z utworu audiowizualnego, a

więc w rozpoznawanej sprawie odnosi się tylko do okresu od dnia 8 do dnia 31

października 2003 r., gdy strona pozwana miała podstawę prawną do reemisji

utworów audiowizualnych w postaci licencji ustawowej. W okresie wcześniejszym,

gdy od dnia 1 maja do dnia 7 października 2003 r. bezprawnie reemitowała takie

utwory, ich współtwórcom należy się odszkodowanie na podstawie art. 79 ust. 1 w

związku z art. 9 ust. 1 i art. 17 ust. 1 Pr.aut., a nie wynagrodzenie, o którym mowa

w art. 24 ust. 4 oraz w art. 70 ust. 2, określane według zasad przewidzianych w art.

109 i art. 110 Pr.aut. Przepis art. 110 Pr.aut. nie ma zatem w ogóle zastosowania

do określenia – na podstawie art. 79 ust. 1 Pr.aut. – odszkodowania za bezprawne

reemitowanie przez stronę pozwaną w okresie od dnia 1 maja do dnia 7

października 2003 r. utworów objętych zarządem strony powodowej.

Zgodnie z art. 79 ust. 1 Pr.aut., którego naruszenia skarżąca nie zarzuciła,

odszkodowanie to należy się w podwójnej, a w przypadku, gdy – jak w

rozpoznawanej sprawie – naruszenie było zawinione, w potrójnej wysokości

stosownego wynagrodzenia w chwili jego dochodzenia. Jak wskazał Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 25 marca 2004 r., II CK 90/03 (OSNC 2005, nr 4, poz. 66),

wynagrodzenie „stosowne" w rozumieniu tego przepisu to takie wynagrodzenie,

jakie otrzymałby autor, gdyby osoba, która naruszyła jego prawa majątkowe,

zawarła z nim umowę o korzystanie z utworu w zakresie dokonanego naruszenia.

Przyjęcie przez Sądy obu instancji, że byłoby to wynagrodzenie w wysokości

określonej w tabelach wynagrodzenia autorskiego sporządzonych przez stronę

powodową, których stawki przyjmowane były we wszystkich umowach o reemisję

zawieranych przez nią w spornym okresie, odpowiada temu kryterium.

Jak wskazano, określenie wynagrodzenia według zasad określonych w art.

110 Pr.aut. odnosi się w rozpoznawanej sprawie tylko do wynagrodzenia za okres

od dnia 8 do dnia 31 października 2003 r., kiedy obowiązywały zatwierdzone przez

Komisję Prawa Autorskiego tabele wynagrodzeń przyjmujące stawkę 3,5%

dochodów z abonamentu. Zgodnie z art. 109, postanowienia umowne mniej

korzystne dla twórców niż wynikałoby to z tabel, są nieważne, a ich miejsce zajmują

odpowiednie postanowienia tych tabel. Nie pozbawia strony powodowej prawa

żądania zasądzenia wynagrodzenia przy zastosowaniu stawek ze wskazanych

tabel okoliczność, że w okresie późniejszym sąd administracyjny dopuścił

możliwość zaskarżenia przez operatorów sieci kablowych orzeczenia o

zatwierdzeniu tabel, jak również fakt, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24

stycznia 2006 r. uznał art. 108 ust. 3 w związku z art. 109 Pr.aut. za niezgodny z

Konstytucją, orzekając o utracie przez ten przepis mocy obowiązującej z dniem 1

września 2006 r. Oba te fakty nie dotyczą bowiem okresu objętego sporem, gdy

opracowane przez stronę powodową tabele wynagrodzeń obowiązywały zgodnie z

ówczesnym prawem i określone w nich stawki były powszechnie stosowane w

umowach zawieranych przez stronę powodową z innymi operatorami telewizji

kablowych. Określenie przy ich zastosowaniu wynagrodzenia w rozpoznawanej

sprawie za okres od dnia 8 do dnia 31 października 2003 r. odpowiada więc

zasadzie jednakowego traktowania przez organizację zbiorowego zarządzania

wszystkich korzystających na tym samym polu eksploatacyjnym z chronionych

przez nią utworów, a także uwzględnia osiągane przez stronę pozwaną wpływy z

reemisji oraz zakres i charakter korzystania przez nią z utworów chronionych przez

stronę powodową. Odpowiada zatem kryteriom wskazanym przez Sąd Najwyższy w

wyrokach z dnia 20 maja 1999 r., I CKN 1139/97 (OSNC 2000, nr 1, poz. 6) oraz z

dnia 26 czerwca 2003 r., V CKN 411/01 (OSNC 2004, nr 9, poz. 144). Jak

wskazano, zakres korzystania przez stronę pozwaną z utworów chronionych przez

powodowe Stowarzyszenie nie ogranicza się do utworów słownych, muzycznych,

słowno-muzycznych, choreograficznych i pantomimicznych w reemitowanych

programach, ale obejmuje także reemisję utworów literackich i muzycznych w

utworach audiowizualnych, co musi uwzględniać zasądzone wynagrodzenie. Strona

pozwana, kwestionując zastosowaną stawkę, nie uzasadniła, dlaczego jest ona

zawyżona ani nie wskazała żadnej innej stawki, według której powinno być

określone należne wynagrodzenie. Kasacyjny zarzut naruszenia art. 110 Pr.aut. nie

może być zatem uznany za skuteczny nie tylko dlatego, że został zgłoszony w

ramach drugiej podstawy kasacyjnej, lecz również dlatego, że jest nieuzasadniony

merytorycznie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. oddalił skargę

kasacyjną.