III CZP 4/06

Sygn. akt III CZP 4/06

UCHWAŁA

Dnia 16 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku wierzyciela S. Banque

z siedzibą w P. Oddział w Polsce

przy uczestnictwie dłużniczki M. B.

o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 16 marca 2006 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Ł.

postanowieniem z dnia 16 listopada 2005 r.,

a) "Czy dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności bankowemu

tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank, który nabył

wierzytelność od innego banku, z którym dłużnik zawarł umowę

kredytu, a tym samym czy została spełniona ustawowa przesłanka

zawarcia czynności bankowej bezpośrednio z bankiem w rozumieniu

art. 97 ust. 2 prawa bankowego z dnia 29 sierpnia 1997 roku (Dz.U.

1997 Nr 140, poz. 939; tekst jednolity z dnia 13 maja 2002 roku

opubl. Dz.U. 2002 Nr 72, poz. 665 ze zmianami),

a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe:

b) czy bank, który wystawił tytuł egzekucyjny na podstawie nabytej

wierzytelności winien do wniosku o nadanie klauzuli bankowemu

2

tytułowi egzekucyjnemu załączyć dokumenty przewidziane w art.

788 § 1 in fine k.p.c., aby wykazać przejście uprawnień ?"

podjął uchwałę:

Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności tytułowi

egzekucyjnemu wystawionemu przez bank, który nabył od

innego banku objętą tym tytułem wierzytelność wynikającą

z czynności bankowej. Do wniosku o nadanie klauzuli

wykonalności należy dołączyć dokumenty określone w art. 788 §

1 k.p.c.

Uzasadnienie

M. B. zawierając umowę o wystawienie karty kredytowej z Bank Ś. - Spółka

Akcyjna w K. złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie

przepisów o bankowym tytule egzekucyjnym (art. 96 – 98 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. – Prawo bankowe, jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm. –

dalej: „pr. bank.”). W dniu 1 lutego 2005 r. Bank Ś. przelał – między innymi -

wszelkie wierzytelności wynikające z wspomnianej umowy na inny bank, a

mianowicie na S. Banque z siedzibą w P. – oddział w Polsce. Następnie S. Banque

wystawił bankowy tytuł egzekucyjny przeciwko M. B. i wystąpił do Sądu

Rejonowego w Ł. z wnioskiem o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności. Sąd

Rejonowy postanowieniem z dnia 9 czerwca 2005 r. oddalił wniosek, wskazując, że

bank – nabywca wierzytelności nie był uprawniony do wystawienia bankowego

tytułu egzekucyjnego przeciwko M. B., gdyż nie zawarła ona czynności bankowej,

będącej źródłem wierzytelności objętej wystawionym tytułem, bezpośrednio z tym

bankiem, jak tego wymaga art. 97 ust. 1 pr. bank., lecz z bankiem – zbywcą.

S. Banque wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy rozpoznając zażalenie nabrał poważnych wątpliwości co do

znaczenia przepisu postanawiającego, że bankowy tytuł egzekucyjny może być

3

podstawą egzekucji po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności wyłącznie

przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej

(art. 97 ust. 1 pr. bank.): czy dopuszcza on nadanie klauzuli wykonalności tylko

tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank, który był stroną czynności

bankowej dokonanej z dłużnikiem, przeciwko któremu tytuł egzekucyjny został

wystawiony, czy też w przepisie tym chodzi jedynie o to, żeby wierzytelność objęta

bankowym tytułem egzekucyjnym wynikała z czynności dokonanej przez dłużnika

z bankiem, a nie z podmiotem nie mającym statusu banku; klauzula wykonalności

może więc być także nadana tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank co

do nabytej w drodze przelewu wierzytelności wynikającej z czynności bankowej

zawartej przez dłużnika ze zbywcą wierzytelności, będącym również bankiem.

Wątpliwości te znalazły wyraz w przedstawionych Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia przytoczonych wyżej zagadnieniach prawnych. Wskazując na

rozbieżne wypowiedzi piśmiennictwa co do tych zagadnień oraz omawiając

orzecznictwo odnoszące się do zbliżonych zagadnień, Sąd Okręgowy zdaje się

opowiadać za udzieleniem odpowiedzi pozytywnej na oba pytania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa określa odrębnie wymagania dotyczące wystawiania bankowych

tytułów egzekucyjnych (art. 96 pr. bank.) i odrębnie przesłanki warunkujące nadanie

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności (art. 97 ust. 2 i 3 i art.

98 pr. bank. w związku z art. 7862

k.p.c.).

W świetle art. 96 pr. bank. nie ma przeszkód do wystawienia przez bank

tytułu egzekucyjnego obejmującego wierzytelność pieniężną nabytą w drodze

pisemnie stwierdzonego przelewu. Istnienie w tym przypadku dowodu nabycia

wierzytelności w postaci księgi banku lub innego dokumentu związanego

z dokonywaniem czynności bankowych (por. art. 5 ust. 2 pkt 5 pr. bank.) nie budzi

wątpliwości (por. końcowy fragment uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 22 lutego 2006 r., III CZP 129/05, jeszcze niepubl.).

Z art. 97 ust. 1 pr. bank., pomijając fragment tego przepisu dotyczący

czynności zabezpieczających wierzytelności banku, wynikają następujące trzy

przesłanki nadania bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności:

4

wymaganie, aby dłużnik, przeciwko któremu został wystawiony bankowy tytuł

egzekucyjny dokonał czynności bankowej bezpośrednio z bankiem (art. 97 ust. 1 in

principio), wymaganie, aby wierzytelność objęta bankowym tytułem egzekucyjnym

wynikała bezpośrednio z czynności bankowej (art. 97 ust. 1 in fine) oraz

wymaganie, aby dłużnik, przeciwko któremu został wystawiony bankowy tytuł

egzekucyjny złożył pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Co do

pierwszej przesłanki przyjmuje się, że określa ona podmiotowy zasięg bankowego

tytułu egzekucyjnego, który może być zaopatrzony w klauzulę wykonalności, a co

drugiej, że określa ona przedmiotowy zasięg bankowego tytułu egzekucyjnego,

który może być zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Wątpliwości leżące

u podstaw przedstawionych zagadnień prawnych, wiążące się z przypadkiem

przelewu wierzytelności, wynikającej z czynności bankowej, przez bank, który

dokonał tej czynności z dłużnikiem, na inny bank, który wystawił przeciwko

dłużnikowi bankowy tytuł egzekucyjny i wystąpił z wnioskiem o nadanie mu klauzuli

wykonalności, koncentrują się wokół pierwszej z tych przesłanek.

Z brzmienia art. 97 ust. 1 pr. bank. nie wynika - gdy chodzi o wspomnianą

przesłankę - że klauzulę wykonalności można nadać wyłącznie przeciwko osobie,

która dokonała czynności bankowej bezpośrednio z bankiem będącym wystawcą

tytułu egzekucyjnego. Brzmienie tego przepisu przemawia za tym, że użyty w nim

zwrot „bezpośrednio z bankiem” ma na względzie transakcję dokonaną

bezpośrednio z podmiotem będącym bankiem w rozumieniu art. 2 pr. bank., nie zaś

z podmiotem, który nie ma takiego statusu. Wprawdzie do wyrażenia wymagania

tej treści wystarczyłby zwrot mówiący po prostu o dokonaniu czynności z bankiem,

jednakże dodatek „bezpośrednio” przed słowem bank sam przez się nie uzasadnia

odmiennego wniosku od wskazanego, w szczególności takiego, że klauzulę

wykonalności można nadać wyłącznie przeciwko osobie, która dokonała czynności

bankowej bezpośrednio z bankiem będącym wystawcą tytułu egzekucyjnego.

Wykładnia językowa art. 97 ust. 1 pr. bank. prowadzi więc do wniosku, że

zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela, jeżeli poprzednik i następca prawny

mają status banków, nie stoi na przeszkodzie nadaniu klauzuli wykonalności na

rzecz następcy przeciwko dłużnikowi, który dokonał czynności bankowej

z poprzednikiem, zarówno wtedy, gdy bankowy tytuł egzekucyjny wystawił

5

poprzednik, jak i wtedy, gdy bankowy tytuł egzekucyjny wystawił następca. Nie jest

natomiast dopuszczalne nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu

wystawionemu przez bank, który nabył wierzytelność od podmiotu nie będącego

bankiem (dłużnik przeciwko któremu został wystawiony bankowy tytuł egzekucyjny

nie jest wówczas stroną czynności dokonanej z podmiotem mającym status banku,

a ponadto wierzytelność objęta tym tytułem nie wynika z czynności bankowej), ani

tytułowi egzekucyjnemu obejmującemu wierzytelność, która przeszła z banku, po

wystawieniu tego tytułu, na podmiot nie będący bankiem (możliwość prowadzenia

egzekucji na podstawie zaopatrzonego w klauzulę wykonalności bankowego tytułu

egzekucyjnego jest przywilejem banków).

Niedopuszczalność nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu

wystawionemu przez bank, który nabył wierzytelność od podmiotu nie będącego

bankiem znalazła jednoznaczne potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego

z dnia 30 stycznia 2002 r., III CZP 80/01 (OSNC 2003, nr 1, poz. 2); por. także

odpowiednio aktualne w obecnym stanie prawnym orzeczenia Sądu Najwyższego

wydane na podstawie uprzednio obowiązującego stanu prawnego: wyrok z dnia

27 lutego 1997 r., III CKN 38/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 68, oraz wyrok z dnia

7 maja 1997 r., II CKN 139/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 155). W uchwałach zaś

z dnia 2 kwietnia 2004 r., III CZP 9/04 (OSNC 2005, nr 6, poz. 98), i 22 lutego 2006

r., III CZP 129/05, Sąd Najwyższy potwierdził niedopuszczalność nadania klauzuli

wykonalności na rzecz niebędącego bankiem nabywcy wierzytelności objętej

bankowym tytułem egzekucyjnym (por. także odpowiednio aktualną w obecnym

stanie prawnym uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1996 r., III CZP

194/95 (OSNC 1996, nr 7-8, poz. 101). Z kolei w uchwałach z dnia 11 października

2001 r., III CZP 45/01, (OSNC 2002, nr 6, poz. 73) i z dnia 22 lutego 2006 r.,

III CZP 129/05, Sąd Najwyższy dał wyraz stanowisku dopuszczającemu w razie

połączenia banków nadanie na rzecz banku przejmującego klauzuli wykonalności

tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez bank przejmowany. Argumenty

przytoczone w tych uchwałach przemawiają też za dopuszczalnością nadania

w razie połączenia banków na rzecz banku przejmującego klauzuli wykonalności

tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez ten bank przeciwko dłużnikowi, który

dokonał czynności bankowej z poprzednikiem.

6

W obu jednak ostatnio powołanych uchwałach jako okoliczności

uzasadniające zajęte stanowisko wyeksponowane zostały „istota i zasady sukcesji

uniwersalnej”. Podkreślono, że charakter sukcesji uniwersalnej sprawia, iż w jej

przypadku, gdy poprzednik i następca są bankami, następca powinien być

traktowany jako bezpośredni, w rozumieniu art. 97 ust. 1 pr. bank., wierzyciel

dłużnika, przeciwko któremu bankowy tytuł egzekucyjny został wystawiony.

W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r., III CZP 45/01,

zaznaczono przy tym, że wymaganie „bezpośredniości” przewidziane w art. 97 ust

1 in principio pr. bank. zakłada pozostawanie przez bank, na rzecz którego

następuje nadanie klauzuli wykonalności, bezpośrednim wierzycielem dłużnika

objętego bankowym tytułem egzekucyjnym. Innymi słowy, według uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 11 października 2001 r., III CZP 45/01, klauzula wykonalności

może być nadana tylko na rzecz banku, który dokonał czynności bankowej

z dłużnikiem objętym tytułem egzekucyjnym (reguła), jednakże w przypadku

połączenia banków, następującego na zasadzie sukcesji uniwersalnej, tak

rozumiana przesłanka „bezpośredniości” jest spełniona w drodze swojego rodzaju

fikcji prawnej: uznania, że bank – następca jest niejako kontynuatorem osobowości

prawnej banku – poprzednika (w istocie wyjątek od wspomnianej reguły).

Przyjęte w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 października

2001 r., III CZP 45/01, rozumienie przewidzianej w art. 97 ust. 1 in principio pr.

bank. przesłanki „bezpośredniości” i zróżnicowana ocena jej spełnienia

w zależności od tego, czy pomiędzy bankami doszło do sukcesji uniwersalnej, czy

też do sukcesji pod tytułem szczególnym, nie przekonują. W świetle art. 97 ust. 1

pr. bank. brak podstaw do odmiennych ocen w zależności od rodzaju sukcesji.

Jeżeliby istotnie przepis ten uzasadniał nadanie klauzuli wykonalności jedynie na

rzecz banku będącego bezpośrednim wierzycielem dłużnika, objętego bankowym

tytułem egzekucyjnym, ze względu na mogące wystąpić w przeciwnym razie

zagrożenie interesów dłużnika, nie pozostającego w takiej relacji z bankiem -

wierzycielem, to nie tylko w przypadku sukcesji pod tytułem szczególnym, ale także

w przypadku sukcesji uniwersalnej, nie powinno się dopuścić do egzekucji opartej

na tytule wykonawczym, o którym mowa w tym przepisie. W takim razie

w przypadku jednej i drugiej sukcesji bank - następca nabywałby jedynie

7

wierzytelność, bez możliwości jej egzekwowania w sposób przewidziany w art. 97

pr. bank.

Przeciwko przyjętemu w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia

11 października 2001 r., III CZP 45/01, rozumieniu - co do zasady - przewidzianej

w art. 97 ust. 1 in principio pr. bank. przesłanki „bezpośredniości”, a za tym, że

zmiana podmiotowa po stronie wierzyciela, jeżeli poprzednik i następca prawny

mają status banków, nie stoi, bez względu na rodzaj sukcesji, na przeszkodzie

nadaniu klauzuli wykonalności na rzecz następcy przeciwko dłużnikowi, który

dokonał czynności bankowej z poprzednikiem, przemawia nie tylko przedstawiona

wyżej wykładnia językowa, ale także wykładnia historyczna i systemowa.

Konsekwencją przyjętego w art. 509 k.c. założenia o identyczności wierzytelności

cesjonariusza z wierzytelnością, która przysługiwała cedentowi, jest dopuszczenie

podnoszenia przez dłużnika przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkich zarzutów,

które miał on przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie (por.

art. 513 § 1 k.c., a co do tego przepisu uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 14 lutego 2002 r., III CZP 81/01, OSNC 2002, nr 11, poz. 131). Mieści się tu

także zarzut niedopuszczalności zaopatrzenia w klauzulę wykonalności, na wniosek

cesjonariusza będącego bankiem, bankowego tytułu egzekucyjnego wystawionego

przeciwko dłużnikowi (uprzednio: wystawienia przeciwko dłużnikowi bankowego

tytułu wykonawczego), dlatego że takiej możliwości nie miał cedent, gdyż nie był

bankiem. W uchwale z dnia 25 marca 1992 r., III CZP 20/92, OSNC 1992, nr 10,

poz. 185, Sąd Najwyższy dopuścił jednak wydanie na podstawie art. 53 ust. 2

ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (Dz. U. Nr 4, poz. 21 ze zm. –

dalej: „prawo bankowe z 1989 r.”) bankowego tytuły wykonawczego także co do

wierzytelności nabytej przez bank na podstawie umowy przelewu od zbywcy nie

będącego bankiem. Konsekwencją tej uchwały było orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 16 maja 1995 r., K 12/93 (OTK 1995, nr 1, poz. 14),

w którym Trybunał, uznając za miarodajną interpretację przyjętą w uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 25 marca 1992 r., III CZP 20/92, stwierdził niekonstytucyjność

art. 53 ust. 2 prawa bankowego z 1989 r., w zakresie, w jakim dopuszczał on

wystawianie bankowych tytułów wykonawczych w odniesieniu do roszczeń banku

wynikających z wierzytelności nabytych przez niego na podstawie czynności

8

prawnych z dotychczasowym wierzycielem, niebędącym bankiem, z pominięciem

zgody dłużnika na egzekwowanie należności w trybie przewidzianym w tym

przepisie. Przytoczone orzeczenie znalazło odbicie w regulacji zawartej w art. 532

prawa bankowego z 1989 r. w brzmieniu art. 48 pkt 4 ustawy z dnia 6 grudnia 1996

r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. Nr 149, poz. 703). Nie

weszła ona wprawdzie w życie, ponieważ w dniu, w którym miało to nastąpić,

weszło w życie obecnie obowiązujące prawo bankowe (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 24 czerwca 1999 r., I CKN 269/99, OSNC 2000, nr 2, poz. 29),

lecz art. 97 tego prawa przejął co do zasady treść tej regulacji. Powyższe

okoliczności, w jakich doszło do ustanowienia regulacji zawartej w art. 97 pr. bank.,

przemawiają więc, na co już zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

30 stycznia 202 r., III CZP 80/01, za tym, iż zamieszczenie zwrotu „bezpośrednio

z bankiem” miało na celu jedynie wyeliminowanie z zakresu zastosowania tej

regulacji wierzytelności nabytych przez bank w drodze przelewu od podmiotu nie

będącego bankiem, a nie wprowadzenie innych ograniczeń. Do analogicznego

wniosku prowadzi też zestawienie art. 97 ust. 1 pr. bank. z przepisami art. 509 i 513

k.c., przy uwzględnieniu wskazanej wyżej, dominującej wykładni tych przepisów.

Powyższych wyników wykładni nie można podważyć za pomocą

argumentów odwołujących się do potrzeby ścisłego ujmowania wynikającej z art. 97

ust. 1 pr. bank. wyjątkowej, uprzywilejowującej banki, możliwości prowadzenia

egzekucji z majątku dłużnika – także mającego status konsumenta (por. art. 78a

pr. bank.) - z pominięciem postępowania rozpoznawczego (co do szczególnego

charakteru regulacji art. 96 – 98 pr. bank. por. np. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2004 r., III CZP 110/03,

OSNC 2004, nr 9, poz. 133). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 stycznia

2005 r., P 10/04 (OTK-A 2005, nr 1, poz. 7) po przeprowadzeniu analizy art. 96 ust.

1 i art. 97 ust. 1 pr. bank. na tle innych polskich regulacji ustawowych oraz norm

prawa europejskiego, w tym dotyczących ochrony konsumenta, ostatecznie uznał

wymienione przepisy prawa bankowego za zgodne z art. 45 ust. 1 i art. 76

Konstytucji. Istotną przesłankę takiej ich oceny stanowiła nie budząca wątpliwości

możliwość żądania przez dłużnika merytorycznego rozstrzygnięcia sporu

o wierzytelność objętą bankowym tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę

9

wykonalności w drodze powództwa o ustalenie nieistnienia tej wierzytelności (art.

189 k.p.c.) lub powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 k.p.c.). Osoba objęta

wspomnianym tytułem jako dłużnik może w wymienionych postępowaniach

kwestionować również skuteczność przelewu na bank, który uzyskał klauzulę

wykonalności, wskazanej w tym tytule wierzytelności, jak też powoływać się,

zgodnie z art. 513 § 1 k.c., na zarzuty przysługujące jej wobec banku – zbywcy,

dowodzące nieistnienia tej wierzytelności; przy czym, zgodnie z art. 10 ust. 1

ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 100, poz. 1081

ze zm.), wyłączenie lub ograniczenie zarzutów przysługujących konsumentowi

w razie przelewu przez kredytodawcę wierzytelności z umowy o kredyt

konsumencki jest bezskuteczne.

Doniosłe znaczenie dla wspomnianej możliwości kwestionowania

skuteczności przejścia wierzytelności ma, gdy dłużnik jest konsumentem, art. 3853

pkt 5 k.p.c. Należy podzielić wyrażony w piśmiennictwie pogląd, że przepis ten

i pozostające z nim w związku przepisy tytułu III księgi trzeciej kodeksu cywilnego

w odniesieniu do wierzytelności z umów z konsumentem wychodzą z odmiennego

założenia niż przepisy kodeksu cywilnego o przelewie (art. 509 § 1) i wymagają

zgody dłużnika – konsumenta na przelew wierzytelności z tych umów; odstępstwo

od tego jest możliwe jedynie na podstawie indywidualnie uzgodnionego

postanowienia umownego zezwalającego kontrahentowi konsumenta na przelew

bez jego zgody (por. też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 4 marca 2004 r., II SA 1603/03, LEX nr 156922). W braku

takiego postanowienia konsument objęty bankowym tytułem egzekucyjnym może

więc zakwestionować skuteczność przejścia wierzytelności na bank, który uzyskał

klauzulę wykonalności, za pomocą powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.) lub

powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.). Nie pogarsza się przy

tym położenie dłużnika – konsumenta z punktu widzenia przepisów o właściwości

miejscowej sądu (por. co do powództwa przeciwegzekucyjnego art. 843 § 1 k.p.c.,

a co do powództwa o ustalenie - art. 34 k.p.c. w związku 3853

pkt 23 k.c.). Należy

dodać, że przelew wierzytelności nie rzutuje też na właściwość miejscową sądu

w postępowaniu klauzulowym (art. 781 § 2 k.p.c.).

10

Pozycja prawna dłużnika, przeciwko któremu został wystawiony bankowy

tytuł egzekucyjny, nie jest więc w razie nadania klauzuli wykonalności na rzecz

banku - następcy, w tym również banku, którego następstwo wynika z przelewu,

gorsza niż w razie nadania klauzuli wykonalności na rzecz banku będącego

pierwotnym wierzycielem. W obu tych sytuacjach dłużnik może na podobnych

zasadach żądać merytorycznego rozstrzygnięcia sporu o wierzytelność objętą

bankowym tytułem egzekucyjnym; w przypadku następstwa prawnego – także

w zakresie dotyczącym tego następstwa, nie wyłączając przesłanek mających na

celu ochronę konsumenta. W rezultacie, samo powołanie się na potrzebę ścisłego

stosowania art. 96 – 98 pr. bank., bez wskazania na konkretne niekorzystne

konsekwencje dla dłużnika, nie może stanowić wystarczającej podstawy do

wykluczenia możliwości nadania klauzuli wykonalności na rzecz banku, który nabył

wierzytelność.

Podstaw do wykluczenia możliwości nadania klauzuli wykonalności na rzecz

banku, który nabył wierzytelność, nie daje także przewidziane w art. 97 ust. 1 pr.

bank. wymaganie złożenia przez dłużnika pisemnego oświadczenia o poddaniu się

egzekucji. Jakkolwiek oświadczenie to jest składane bankowi, z którym dłużnik

dokonał czynności bankowej, okoliczność ta w razie przelewu wierzytelności

wynikającej z tej czynności nie stanowi przeszkody do uzyskania przez bank

nabywający wierzytelność tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 97 ust. 1 pr.

bank. Oświadczenie to, tak jak umowa jurysdykcyjna, umowa o właściwość sądu,

zapis na sąd polubowny, należy do kategorii czynności stron stosunku

materialnoprawnego, składanych przed wszczęciem postępowania w sprawie,

a mających wywrzeć – mówiąc najogólniej - wpływ na postępowanie w sprawie.

Jeżeli zaś chodzi o takie czynności, dominuje zarówno w orzecznictwie, jak

piśmiennictwie, pogląd, że wywierają one skutek również wobec następców

prawnych; w przypadku cesji – na podstawie art. 509 § 2 k.c. (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., I CKN 822/97, OSNC 1999, nr 2, poz. 39).

Objaśnienia dotyczące drugiego z przedstawionych zagadnień należy

rozpocząć od przypomnienia, że postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nie obejmuje badania zasadności objętej nim

wierzytelności, a więc i zasadności następstwa prawnego co do tej wierzytelności,

11

w tym – oczywiście – także skuteczności jej przelewu; właściwe w tym względzie są

inne wskazane wyżej postępowania. Stąd – prima facie – może nasuwać się

przypuszczenie o braku potrzeby dołączenia przez cesjonariusza do wniosku

o nadanie na jego rzecz klauzuli wykonalności wystawionemu przez niego

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu dokumentów wykazujących jego następstwo

prawne. Zwłaszcza, że do takiego przypadku nie odnosi się wprost art. 788 k.p.c.

Przepis ten został ustanowiony z myślą o sytuacji, w której uprawnienie przeszło na

inną osobę po powstaniu tytułu egzekucyjnego; w takim przypadku przesłanką

nadania klauzuli wykonalności na rzecz tej osoby jest wykazanie przejścia na nią

uprawnienia dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo

poświadczonym. Dlatego, według szeroko akceptowanego poglądu, nie budzi

wątpliwości stosowanie art. 788 § 1 k.p.c., gdy do następstwa prawnego doszło po

wystawieniu bankowego tytułu egzekucyjnego; w takim przypadku bank – następca

powinien dołączyć do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności na jego rzecz także

dokumenty, o których mowa w art. 788 § 1 k.p.c. W sytuacji natomiast, której

dotyczy rozpatrywane zagadnienie prawne, przelew wierzytelności nastąpił – jak

wiadomo – jeszcze przed wystawieniem bankowego tytułu egzekucyjnego;

bankowy tytuł egzekucyjny wystawił i wniosek o nadanie klauzuli wykonalności

złożył na swoją rzecz bank – nabywca.

Gdyby jednak w rozpatrywanej sytuacji poprzestać na dołączeniu do

wniosku dokumentów, które ma na względzie art. 7862

k.p.c., wówczas istniałaby

rozbieżność między treścią bankowego tytułu egzekucyjnego, wskazującą jako

wierzyciela bank – nabywcę, a treścią pisemnego oświadczenia dłużnika

o poddaniu się egzekucji, wskazującą na bank – zbywcę jako na podmiot, wobec

którego nastąpiło poddanie się egzekucji. Jakkolwiek skutki przelewu wierzytelności

na inny bank obejmują – jak wynika z wcześniejszych uwag – także wiążącą się

ściśle z wspomnianym oświadczeniem kompetencję do uzyskania co do

wierzytelności tytułu wykonawczego, o którym mowa w art.97 ust.1 pr. bank, to

istnienie takiej rozbieżności byłoby niepożądane, jeżeli zważyć na wyjątkowy

charakter regulacji art. 96 – 98 pr. bank. i łączącą się z tym potrzebę przejrzystego

postępowania wobec dłużnika, zwłaszcza, gdy jest on konsumentem. Dlatego

rozbieżność ta powinna być wyeliminowana przez dołączenie do wniosku o nadanie

12

klauzuli wykonalności dokumentu wykazującego przejście praw na bank składający

wniosek.

Co do tego, jaki to ma być dokument, nasuwają się dwie ewentualności:

przyjęcie przez analogię do art. 786 § 2 k.p.c., że może to być jakikolwiek

dokument, lub przyjęcie przez analogię do art. 788 § 1 k.p.c., że powinien to być

dokument urzędowy lub prywatny z podpisem urzędowo poświadczonym. Z tych

dwóch ewentualności za bardziej uzasadnioną należy uznać drugą. Artykuł 786 § 2

k.p.c., zadawalający się jakimkolwiek dokumentem dowodzącym nastąpienia

zdarzenia warunkującego wykonanie tytułu egzekucyjnego, ma charakter przepisu

szczególnego, którego szersze zastosowanie nasuwa zastrzeżenia ze względu na

daleko idące odstępstwo instytucji unormowanej w art. 96 – 96 pr. bank. od zasady

exsecutio ante sententiam non est facienda. Natomiast art. 788 § 1 k.p.c. jest

wyrazem ogólniejszej myśli, zakładającej posługiwanie się w postępowaniu

klauzulowym dla wykazania następstwa prawnego dokumentem urzędowym lub

prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art.

390 § 1 k.p.c.).