I UK 240/05

Wyrok z dnia 7 kwietnia 2006 r.

I UK 240/05

Każda należność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może być

umorzona w całości lub w części (art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie: SN Andrzej Wróbel

(sprawozdawca), SA Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia

2006 r. sprawy z odwołania Waldemara P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziałowi w C. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na

ubezpieczenie społeczne, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 lutego 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 17 lutego 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

C. (dalej jako organ rentowy) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne Waldemara P. w ogólnej kwocie 29.804,15 zł, na którą

składają się należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na koncie indy-

widualnym obejmujące należność główną w kwocie 6.449,06 zł, odsetki w kwocie

15.677,30 zł, dodatkową opłatę w kwocie 125 zł oraz należności z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne na koncie pracowniczym, obejmujące należność główną w

kwocie 2.367,49 zł, odsetki w kwocie 4.985,30 zł oraz dodatkową opłatę w kwocie

200 zł.

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2003 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Częstochowie oddalił odwołanie ubezpieczonego Waldemara P. od

decyzji organu rentowego i wniosek o zawarcie układu ratalnego przekazał organowi

2

rentowemu do rozpoznania. Ubezpieczony wniósł apelację od przedmiotowego wy-

roku.

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2005 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach częściowo uwzględnił apelację i zmienił zaskarżony wy-

rok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego, w ten sposób, iż zwolnił ubez-

pieczonego od zapłaty opłat dodatkowych łącznie w kwocie 325 zł oraz umorzył na-

leżności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne na koncie

indywidualnym w kwocie 15.677,30 zł, a w pozostałym zakresie apelację oddalił.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach wniósł organ

rentowy zarzucając naruszenie art. 28 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr

137, poz. 887, dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), poprzez

błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zgodnie z powołanym przepisem

dopuszczalne jest częściowe umorzenie należności z tytułu składek na ubezpiecze-

nie społeczne poprzez umorzenie kwoty odsetek i opłaty dodatkowej z wyłączeniem

kwoty należności głównej. W uzasadnieniu powyższego zarzutu organ rentowy

wskazał, iż z art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż

należności z tytułu składek, na które składają się składki, odsetki za zwłokę, koszty

egzekucyjne, koszty upomnienia i opłata dodatkowa, są wzajemnie związane w ten

sposób, że częściowe umorzenie należności z tytułu składek powoduje proporcjonal-

ne umorzenie należności ubocznych wymienionych w powołanym przepisie. Przepis

ten stanowi bowiem, iż umorzenie składek powoduje również umorzenie odsetek. Na

tej podstawie organ rentowy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji oraz o zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi kasacyjnej są zarzuty dotyczące naruszenia art. 28 ust. 1

w związku z art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozstrzy-

gnięcie o zasadności tych zarzutów wymaga na wstępie ustalenia treści pojęcia „na-

leżności z tytułu składek”, którym to pojęciem posługuje się art. 28 ustawy. Zgodnie z

art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcie „należności z ty-

tułu składek” obejmuje następujące należności: 1) składki, 2) odsetki za zwłokę, 3)

3

koszty egzekucyjne, 4) koszty upomnienia oraz 5) dodatkową opłatę. Ustawodawca

posłużył się terminem „należności”, a nie „należność”, co oznacza, iż wszystkie wy-

mienione powyżej elementy są należnościami z tytułu składek. Poszczególne należ-

ności zaliczane do „należności z tytułu składek” nie tworzą nowego, odrębnego bytu

w postaci jednej „należności z tytułu składek”, która obejmuje łącznie wszystkie wy-

mienione w art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności.

Pojęcie należności obejmuje zatem różnego rodzaju świadczenia o odrębnym cha-

rakterze i statusie, które ze względów redakcyjno-legislacyjnych określono wspólnym

mianem „należności z tytułu składek”.

Powyższą interpretację pojęcia należności z tytułu składek potwierdza sposób,

w jaki ustawodawca posługuje się tym pojęciem w innych przepisach ustawy. Po

pierwsze, zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych na-

leżności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w

którym stały się wymagalne. Nie ulega zaś wątpliwości, iż poszczególne należności

uznawane za należności z tytułu składek w rozumieniu art. 24 ust. 1 ustawy o syste-

mie ubezpieczeń społecznych stają się wymagalne w różnym terminie i w konse-

kwencji mogą przedawnić się w różnym czasie. Po drugie, zgodnie z art. 28 ust. 4

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie składek powoduje także

umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z przepisu

tego wynika, iż umorzenie składki powoduje automatycznie umorzenie innych, wska-

zanych w treści art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należno-

ści wchodzących w skład pojęcia „należności z tytułu składki”. Jednocześnie, umo-

rzenie składki nie powoduje automatycznie umorzenia kosztów egzekucyjnych i

kosztów upomnienia. Treść art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz-

nych również potwierdza przyjęta powyżej interpretację pojęcia „należności z tytułu

składki”. W przeciwnym razie przepis ten byłby zbędny, bowiem umorzenie „należno-

ści z tytułu składki” w całości lub w części oznaczałoby, iż umorzeniu podlegają w

całości lub w części wszystkie należności wymienione w art. 24 ust. 2 ustawy o sys-

temie ubezpieczeń społecznych, w tym koszty egzekucyjnej i koszty upomnienia.

Zdaniem Sądu Najwyższego pojęcie „należności z tytułu składek na ubezpie-

czenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te

ubezpieczenia” z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy

- z punktu widzenia zakresu przedmiotowego - uznać za tożsame z pojęciem „należ-

ności z tytułu składek” z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

4

Przepis ten wprowadza bowiem jedynie szczególną regulację w zakresie umarzania

należności z tytułu składek opłacanych przez podmioty będące jednocześnie płatni-

kiem i ubezpieczonym. Nie wprowadza jednak odrębnej definicji pojęcia „należności

z tytułu składek”.

Przechodząc do problemu dopuszczalności umorzenia niektórych należności z

tytułu składek ubezpieczeniowych Sąd Najwyższy podkreśla, iż przepis art. 28 ust. 1

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala na umarzanie „należności z

tytułu składek” w całości lub w części. Przyjmując wskazaną powyżej interpretację

pojęcia należności z tytułu składek należy uznać, iż każda z tych należności może

być umorzona w całości lub w części. Odmienna interpretacja art. 28 ust. 1 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych byłaby dopuszczalna tylko wówczas, gdyby

przyjąć, iż pojęcie „należności z tytułu składek” zdefiniowane w art. 24 ust. 2 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje zawsze kilka składników. Wówczas,

art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należałoby rozumieć w

taki sposób, że pozwala on na umorzenie wyłącznie wszystkich należności składają-

cych się na pojęcie należności z tytułu składek w całości lub w części. Umorzeniu

podlegałaby wówczas „należność z tytułu składek” traktowana jako całość, a nie jej

poszczególne elementy. Jednakże, tego rodzaju interpretacja pojęcia „należności z

tytułu składek” stałaby zdaniem Sądu Najwyższego w sprzeczności z rezultatami wy-

kładni logiczno-językowej.

Ponadto, przedstawiona powyżej interpretacja pojęcia należności z tytułu

składek oraz ocena dopuszczalności umorzenia niektórych należności, znajduje po-

twierdzenie w przepisach ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

(jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, dalej jako ordynacja podatkowa). Prze-

pisy ordynacji podatkowej posługują się terminem zaległości podatkowej. Pojęcie

zaległości podatkowej obejmuje podatek, ratę podatku lub zaliczkę, które nie zostały

zapłacone w terminie (art. 51 ordynacji podatkowej). Instytucją odrębną od zaległości

podatkowej są odsetki za zwłokę oraz opłata prolongacyjna (odpowiednik dodatkowej

opłaty). Wynika to z art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ

podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za

zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z przepisu tego wynika, iż organ podatkowy może

umorzyć samą zaległość podatkową, odsetki za zwłokę od zaległości lub opłatę pro-

longacyjną (między innymi wyrok WSA w Warszawie z 16 czerwca 2004 r., III SA

444/03, Monitor Podatkowy 2004 nr 8, s. 4). Organ podatkowy ma zatem możliwość

5

wyboru, czy umorzy wszystkie wymienione powyżej należności, czy tylko niektóre.

Zasadę wynikającą z wykładni językowej art. 67a § 1 pkt 3 ordynacji podatkowej mo-

dyfikuje art. 67a § 2 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym umorzenie zaległości

podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej

części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Przepis ten wprowadza wy-

raźnie zasadę proporcjonalnej redukcji zaległości podatkowej oraz odsetek za

zwłokę. Przepis ten jest analogiczny do rozwiązania przyjętego w art. 28 ust. 4

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem Sądu Najwyższego umorzeniu niektórych należności z tytułu składek

nie sprzeciwia się art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis

ten rozstrzyga jedynie, iż w przypadku umorzenia należności z tytułu składki bez-

przedmiotowe jest dochodzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę oraz dodatko-

wej opłaty. Składka ma bowiem - w obecnym systemie ubezpieczeń społecznych -

podstawowe znaczenie. Przepis art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń spo-

łecznych nie wyłącza jednak zastosowania art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpie-

czeń społecznych, który wyraźnie dopuszcza możliwość umarzania poszczególnych

należności z tytułu składek w całości lub w części. Mając zaś na względzie okolicz-

ność, iż każda z należności wymienionych w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubez-

pieczeń społecznych jest należnością z tytułu składek, brak podstaw do przyjęcia

stanowiska reprezentowanego przez organ rentowy w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================