III KK 409/05

WYROK Z DNIA 25 KWIETNIA 2006 R.

III KK 409/05

Z chwilą uprawomocnienia się wyroku skazującego sprawcę na karę

pozbawienia wolności, okres tymczasowego aresztowania zaliczony na po-

czet tej kary staje się częścią odbytej przez niego kary.

Przewodniczący: sędzia SN L. Misiurkiewicz.

Sędziowie SN: J. Sobczak, E. Strużyna (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: W. Smardzewski.

Sąd Najwyższy w sprawie Kamila G., skazanego za popełnienie

przestępstw określonych w art. 280 § 1 w zb. z art. 189 § 2, 207 § 1 i 191 §

2 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 25

kwietnia 2006 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na nie-

korzyść Kamila G. od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 7 lipca 2005

r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 23 marca 2005 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę p r z e k a z a ł Sądowi Okręgo-

wemu w B. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (...)

U Z A S A D N I E N I E

Sąd Rejonowy w B., wyrokiem z dnia 23 marca 2005 r., skazał Kami-

la G., na podstawie art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. na kary pozba-

wienia wolności za popełnienie, w okresie od dnia 18 do dnia 19 grudnia

2

2003 r. oraz w dniu 1 marca 2004 r., m. in. trzech przestępstw rozboju i

wymierzył mu karę łączną 6 lat pozbawienia wolności.

Sąd Okręgowy w B., po rozpoznaniu sprawy z powodu apelacji wnie-

sionych przez oskarżonego i jego obrońcę uznał, że wprawdzie wniesione

apelacje nie zasługują na uwzględnienie, ale wyrokiem z dnia 7 lipca 2005

r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż z opisu czynów zakwalifiko-

wanych jako przestępstwa rozboju wyeliminował ustalenie, że Kamil G. do-

puścił się tych przestępstw przed upływem 5 lat po odbyciu co najmniej 6

miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo

podobne, w podstawie skazania i wymiaru kary pominął przepis art. 64 § 1

k.k., a orzeczoną wobec oskarżonego karę łączną złagodził do lat 5, nato-

miast w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł Prokurator Generalny

zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść Kamila G.

Zarzucając rażącą i mającą wpływ na treść wyroku obrazę przepisu

prawa materialnego – art. 64 § 1 k.k., polegającą na błędnym uznaniu, że

brak jest podstaw do przypisania Kamilowi G. działania w warunkach po-

wrotu do przestępstwa określonego w tym przepisie, gdyż nie został speł-

niony wymóg uprzedniego faktycznego odbycia przez oskarżonego pra-

womocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności za przestępstwo umyśl-

ne, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i prze-

kazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. Analiza okoliczności sprawy potwierdziła pod-

niesiony w skardze kasacyjnej zarzut, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgo-

wego wydany został z rażącym naruszeniem przepisu prawa materialnego,

a mianowicie art. 64 § 1 k.k., mogącym mieć wpływ na treść orzeczenia.

3

Z prawidłowych ustaleń dokonanych przez Sąd Rejonowy wynika, że

Kamil G. wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 23 września 2003 r. zo-

stał skazany m.in. za przestępstwo usiłowania wymuszenia rozbójniczego

zakwalifikowane z art. 13 § k.k. w zw. z art. 282 k.k. oraz przestępstwa po-

legające na stosowaniu przemocy, określone w art. 158 § 1 k.k. i w art. 159

k.k., na karę łączną 4 lat pozbawienia wolności. Na poczet tej kary Sąd za-

liczył okres tymczasowego aresztowania oskarżonego od dnia 5 maja 2001

r. do dnia 8 czerwca 2002 r. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 30 wrze-

śnia 2003 r.

Z powyższych ustaleń wynika, że spełnione zostały warunki do uzna-

nia, iż Kamil G. przypisanych mu przestępstw rozboju, popełnionych w

okresie od dnia 18 do dnia 19 grudnia 2003 r. i w dniu 1 marca 2004 r., do-

puścił się w warunkach powrotu do przestępstwa określonych w art. 64 § 1

k.k. Został bowiem prawomocnie skazany za umyślne przestępstwa na ka-

rę pozbawienia wolności i w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy

kary orzeczonej za te przestępstwa popełnił przestępstwa podobne do

tych, za które był już skazany.

Nie może być bowiem skutecznie kwestionowany fakt, że z chwilą

uprawomocnienia się wyroku skazującego sprawcę na karę pozbawienia

wolności, okres tymczasowego aresztowania zaliczony na poczet tej kary

staje się częścią odbytej przez niego kary. Ponieważ wyrok skazujący Ka-

mila G. za przestępstwa umyślne, którym to wyrokiem zaliczono na poczet

wymierzonej mu kary okres tymczasowego aresztowania (trwający rok i

miesiąc), uprawomocnił się przed popełnieniem przez niego kolejnych

przestępstw umyślnych, podobnych do tych, za które został skazany,

słusznie Sąd Rejonowy ustalił, że te kolejne przestępstwa Kamil G. popełnił

w warunkach recydywy określonej w art. 64 § 1 k.k.

Przekonanie Sądu Okręgowego, że okresu tymczasowego areszto-

wania oskarżonego nie można, wobec dyrektyw językowej wykładni oraz

4

stanowiska zaprezentowanego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 1989 r., IV KR 108/89 (publ. Lex nr 22055) utożsamiać z „odby-

waniem” przez niego kary pozbawienia wolności, ma charakter odosobnio-

ny. Przekonanie to nie zostało poprzedzone ani wnikliwą interpretacją po-

jęcia „odbycie kary” w rozumieniu art. 64 k.k. ani krytyczną analizą odmien-

nego poglądu, utrwalonego i powszechnie prezentowanego zarówno w

orzecznictwie jak i w doktrynie.

Nie ma racji Sąd Okręgowy twierdząc, że o „odbywaniu” kary w wa-

runkach tymczasowego aresztowania decyduje czynność w postaci wpro-

wadzenia prawomocnego wyroku do wykonania. W nawiązaniu do tej kwe-

stii słusznie zwraca się w kasacji uwagę na przypadki odbycia w warun-

kach tymczasowego aresztowania nawet całości kary pozbawienia wolno-

ści, a więc sytuację, w której w ogóle nie wprowadza się wyroku do wyko-

nania.

Sąd Okręgowy wprawdzie miał świadomość funkcjonowania w prak-

tyce orzeczniczej poglądu odmiennego od tego, który uznał za trafny, ale z

faktu tego nie wyprowadził właściwego wniosku. Wyrażona w art. 8 § 1

k.p.k. samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego podlega jednak pewnym

ograniczeniom. Sąd Okręgowy nie dostrzegł, że w uchwale połączonych

Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1978 r., VII

KZP 23/77 (OSNKW 1979, z. 1-2, poz. 1) sformułowana została w przed-

miotowej kwestii zasada prawna (por. art. 61 § 6 i art. 62 ustawy o Sądzie

Najwyższym), od której Sąd Najwyższy dotychczas nie odstąpił. Skoro Sąd

Najwyższy jest organem powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedli-

wości m. in. przez zapewnienie w ramach nadzoru jednolitości orzecznic-

twa sądów powszechnych (por. art. 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy), nie

może zaakceptować orzeczenia ignorującego nie tylko wspomnianą zasa-

dę prawną, ale także jednolitą interpretację w orzecznictwie, nie tylko Sądu

Najwyższego, przepisu art. 64 k.k. w omawianym zakresie. Nie jest oczy-

5

wiście wyłączona możliwość przedstawienia przez Sąd Okręgowy argu-

mentacji przekonującej o niesłuszności dotychczasowej praktyki orzeczni-

czej, sprowadzającej się do uznawania okresu tymczasowego aresztowa-

nia, w momencie prawomocnego zaliczenia tego okresu na poczet kary

pozbawienia wolności, za faktyczne odbycie kary pozbawienia wolności (w

całości lub w części), i w konsekwencji skłonienie Sądu Najwyższego do

wystąpienia, w przewidzianym trybie, o zmianę wiążącej Sąd Najwyższy

zasady prawnej. Dopóki taka zmiana nie nastąpi, obowiązuje kontynuowa-

nie dotychczasowej, jednolitej linii orzecznictwa.

Pogląd, że możliwe jest odbywanie prawomocnie orzeczonej kary

pozbawienia wolności w warunkach tymczasowego aresztowania, bez po-

trzeby uprzedniego, formalnego wprowadzenia jej do wykonania, wyrażany

jest zresztą powszechnie także w nauce prawa karnego (por. K. Buchała w:

K. Buchała, A. Zoll: Kodeks karny, cz. ogólna. Komentarz do art. 1116,

Kraków 1998, s. 468; P. Hofmański, L. Paprzycki: Powrót do przestępstwa

 Nowa kodyfikacja karna, Kodeks karny, Krótkie komentarze – wyd. Mini-

sterstwo Sprawiedliwości, 1999; Z. Sienkiewicz w: M. Kalitowski, Z. Sien-

kiewicz, J. Szumski, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek: Kodeks karny, Komentarz,

t. II, Gdańsk 2001, s. 155; odmiennie J. Majewski w: A. Zoll red.: Kodeks

karny, cz. ogólna, Komentarz do art. 1116, Kraków 2004, s. 969).

Z tych względów Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie art. 537 § 2

k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpo-

znania w postępowaniu odwoławczym.