I UK 284/05

Wyrok z dnia 16 maja 2006 r.

I UK 284/05

Ubezpieczona, która nawiązała stosunek pracy po osiągnięciu 55 lat

może przejść na emeryturę na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w brzmieniu sprzed jego zmiany

dokonanej ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 121, poz. 1264).

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie:

SN Roman Kuczyński, SA Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2006 r. sprawy z

odwołania Anny D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Z.

o emeryturę, na skutek kasacji odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Bia-

łymstoku z dnia 14 grudnia 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Białymstoku do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łomży wyrokiem z

dnia 5 sierpnia 2004 r. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziału w Z. z dnia 29 czerwca 2004 r. i przyznał Annie D. prawo do emerytu-

ry od 1 maja 2004 r. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ubezpieczonej

prawa do emerytury na podstawie art. 46 w związku z art. 29 ustawy z dnia 17 grud-

nia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wobec

niezaliczenia do wymaganego okresu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodar-

stwie rolnym rodziców od 31 marca 1965 r. do 24 czerwca 1966 r.

2

Okres ubezpieczenia wnioskodawczyni urodzonej 31 marca 1949 r., wynoszą-

cy 29 lat, 1 miesiąc i 2 dni był bezsporny. Sąd Okręgowy ustalił także, iż Anna D. w

latach 1963-1966 uczyła się w Zasadniczej Szkole Zawodowej w B. a mieszkała we

wsi S.G. gmina C. wraz z rodzicami, którzy prowadzili gospodarstwo rolne o po-

wierzchni 7 ha. Rodzice mieli konia, pięć krów, świnie, owce i drób. Nikt poza nią nie

mieszkał wówczas z rodzicami. Matka jej przeszła zawał. Od listopada 1964 r. do 24

czerwca 1966 r. wnioskodawczyni dojeżdżała do szkoły w B. Dojazd do szkoły po-

ciągiem zajmował jej godzinę, a z domu do stacji PKP odległej o 1 km chodziła pie-

szo lub dojeżdżała rowerem. Przez 3 dni wnioskodawczyni dojeżdżała do szkoły na

godzinę 800

i wracała o godz. 1500

, przez kolejne dni dojeżdżała do szkoły na godz.

1400

lub 1500

i wracała około 1900

lub później. Gdy uczyła się rano, po powrocie ze

szkoły pracowała w gospodarstwie rolnym do godz. 2100

. Gdy uczyła się po południu,

pracowała w gospodarstwie rolnym od godz. 530

do czasu wyjścia na pociąg. Sąd

Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni pracowała przy obrządku zwierząt, sianoko-

sach, żniwach, wykopkach ziemniaków, pieleniu warzyw, młóceniu zboża i wykony-

wała prace gospodarskie. W świetle powyższego Sąd uznał, że w tym czasie stale

pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców przynajmniej 4-5 godzin dziennie. Nie

przeszkodziło jej to w nauce, gdyż uczyła się na dwie zmiany. Praca wnioskodaw-

czyni w gospodarstwie rolnym rodziców była niezbędna dla utrzymania całej rodziny.

Zdaniem Sądu Okręgowego po doliczeniu spornego okresu ubezpieczona wniosko-

dawczyni spełnia warunki przyznania jej emerytury.

Na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Sąd Apelacyjny - Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r.

zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie.

Sąd Apelacyjny podniósł, że wnioskodawczyni ukończyła 55 lat 31 marca

2004 r. i w tym dniu nie pozostawała w zatrudnieniu bowiem od 1995 r. otrzymuje

ona rentę z tytułu niezdolności do pracy, zaś przed przyznaniem świadczenia prowa-

dziła działalność gospodarczą (sklep spożywczo-przemysłowy). Pracę w „Hurt Detal

Artykuły Spożywczo Rolne - Anna S. w W.M.” wnioskodawczyni podjęła 1 kwietnia

2004 r. w ramach umowy o pracę na czas określony, która to umowa została rozwią-

zana z dniem 30 kwietnia 2004 r. Zdaniem Sądu drugiej instancji skoro ubezpieczona

w dacie spełnienia warunku do uzyskania wcześniejszej emerytury (osiągnięcia

wieku 55 lat) nie była pracownikiem, sporny fakt pracy w gospodarstwie rolnym nie

ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem nawet po doliczeniu tego okresu

3

emerytura przewidziana w art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. nie przysługiwałaby

ubezpieczonej. Sąd Apelacyjny powołał się także na wyrok Sadu Najwyższego z dnia

12 lutego 2004 r., II UK 239/03 (OSNP 2004 nr 20, poz. 356).

Wnioskodawczyni wniosła kasację od tego wyroku. Skarżonemu orzeczeniu

zarzucała naruszenie „art. 29, 4 pkt 13, 2 pkt 1” ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez błędną jego wy-

kładnię polegającą na nietrafnym przyjęciu, iż przepis art. 29 ustawy ma zastosowa-

nie jedynie wobec ubezpieczonych będących pracownikami w dacie, z jaką mogą

przejść na emeryturę, podczas gdy prawidłowa wykładnia wymienionych przepisów

wskazuje, iż zawarte w art. 29 ustawy określenie - ubezpieczeni będący pracowni-

kami - oznacza, że emerytura na warunkach przewidzianych w tym przepisie przy-

sługuje wyłącznie grupie ubezpieczonych, dla których tytułem objęcia ubezpiecze-

niem jest stosunek pracowniczy, nie oznacza natomiast warunku pozostawania w

zatrudnieniu bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Podnosiła także

zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 382 i 386

§ 1 k.p.c., przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i pomi-

nięcie faktu, iż odwołująca się przez okres 12 lat i 6 miesięcy podlegała ubezpiecze-

niu społecznemu, o jakim mowa w art. 4 ust. 13 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.,

oraz uznanie, iż sporny fakt pracy w gospodarstwie rolnym nie ma znaczenia dla roz-

strzygnięcia sprawy, podczas gdy wszechstronna ocena zgromadzonych dowodów i

prawidłowa wykładnia art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych wskazują, iż spełniła ona wszystkie ustawowe warunki do uzyska-

nia emerytury na zasadach określonych w tym artykule.

Kasacja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjne-

go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, przy uwzględnie-

niu kosztów postępowania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

apelacji oraz zasądzenie kosztów.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Nie można odmówić słuszności podniesionemu w kasacji zarzutowi narusze-

nia art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

Zaskarżona odwołaniem ubezpieczonej Anny D. decyzja została wydana przed wej-

4

ściem w życie nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r.

o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz.U. Nr 121, poz. 1264). Ustawa nowelizująca weszła w życie 1 lipca 2004 r. a de-

cyzja została wydana 29 czerwca 2004 r. Przepis art. 29 w dotychczasowym brzmie-

niu ma zastosowanie do ubezpieczonej poprzez art. 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r.,

jako że urodziła się ona po 31 grudnia 1948 r.

Wśród koniecznych warunków przejścia na emeryturę przed osiągnięciem

wieku emerytalnego ogólnego (na tzw. wcześniejszą emeryturę) w przepisie art. 29

wymieniony był wiek - 55 lat dla kobiet i 60 w odniesieniu do mężczyzn - oraz legity-

mowanie się odpowiednimi okresami składkowymi i nieskładkowymi.

W judykaturze aprobowany był pogląd, w myśl którego z wyjątkowego prawa

ustanowionego w omawianym przepisie mogli skorzystać jedynie ubezpieczeni, któ-

rzy byli pracownikami bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o tę emeryturę (por.

np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2001 r., II UKN 646/00, OSNP 2003 nr

18, poz. 445). Pogląd ten wyprowadzany był ze sformułowania: „ubezpieczeni... bę-

dący pracownikami”. W ocenie składu Sądu Najwyższego rozpoznającego tę sprawę

stanowisko to nie budzi wątpliwości i winno być zaaprobowane. Ubezpieczona Anna

D. była pracownicą bezpośrednio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Nie była

pracownicą w dniu ukończenia 55 lat. W art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie można jednakże doszukać się wymagania

konieczności jednoczesnego spełnienia wszystkich określonych w nim wymagań.

Wiek 55 lat jest określony jako minimalny. Nie ma przeszkód do przejścia na emery-

turę na podstawie tego przepisu w wieku późniejszym, ani w sytuacji, gdy stosunek

pracy został nawiązany po osiągnięciu tego wieku. Istotne było jedynie, by trwał on

(został rozwiązany) bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Odmienny pogląd zdaje

się wynikać z tezy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2004 r., II UK 239/03

(OSNP 2004 nr 20, poz. 356), zgodnie z którą przepis art. 29 ustawy z dnia 17 grud-

nia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określają-

cy warunki uzyskania prawa do emerytury korzystniejsze od ogólnych dotyczy wy-

łącznie ubezpieczonych będących pracownikami w dacie, z jaką mogą przejść na

emeryturę a więc po spełnieniu ostatniego z wymaganych warunków. Na wyrok ten

powołał się Sąd Apelacyjny. Trzeba jednak zwrócić uwagę na to, że przytoczona

teza została sformułowana na tle stanu faktycznego całkowicie odmiennego od roz-

ważanego w niniejszej sprawie. W sprawie II UK 239/03 ubiegająca się o emeryturę

5

nie była pracownicą przed złożeniem wniosku; jej ostatnim ubezpieczeniem nie było

ubezpieczenie pracownicze lecz rolnicze. Nie można zatem rozumieć przedstawionej

tezy w oderwaniu od tego stanu faktycznego.

Wspomnianą ustawą nowelizującą zostały wprowadzone dodatkowe wymaga-

nia konieczne do uzyskania tzw. emerytury wcześniejszej dotyczące właśnie kwestii

pozostawania w stosunku pracy przed zgłoszeniem wniosku oraz przez odpowiednio

długi czas w ciągu ostatnich 24 miesięcy (z wyjątkiem odnoszącym się do osób

uprawnionych do renty z tytułu niezdolności do pracy).

Sąd Najwyższy uznał zatem, że Sąd drugiej instancji bezpodstawnie przyjął

nadmiernie restrykcyjne rozumienie art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. w brzmieniu

mającym zastosowanie w sprawie, uchylił się natomiast od rozpoznania zarzutów

apelacji. Powodowało to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania (art. 39313

§ 1 k. p. c.). Do rozpoznania kasacji

miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego sprzed nowelizacji

dokonanej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowa-

nia cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r.

Nr 13, poz. 98), a to z uwagi na to, że zaskarżony wyrok zapadł przed jej wejściem w

życie.

========================================