II PK 311/05

Sygn. akt II PK 311/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSA Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. Z.

przeciwko W. Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjno - Budowlanych i

Telekomunikacyjnych "P." S.A. o odszkodowanie i odprawę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 czerwca 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 21 czerwca 2005 r., sygn. akt (...),

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od Z. Z. na rzecz W. Przedsiębiorstwa Robót

Inżynieryjno - Budowlanych i Telekomunikacyjnych P. S.A.

kwotę 1800 zł (jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu

kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ś. wyrokiem z dnia

22 lutego 2005 r. zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa Robót

Telekomunikacyjnych P. S.A. na rzecz powoda Z. Z. kwotę 54960 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 26 sierpnia 2003 r. do dnia zapłaty oraz koszty procesu.

Sąd ten ustalił, że w dniu 31 października 2002 r. strony zawarły umowę o

pracę na czas nieokreślony, zgodnie z którą powód został zatrudniony na

stanowisku kierownika robót. W tejże umowie zagwarantowano pracownikowi

zatrudnienie przez okres nie krótszy niż do 12 lutego 2004 r., z wyjątkiem jej

rozwiązania bez wypowiedzenia w trybie art. 52 k.p. i art. 53 k.p., bądź za

wypowiedzeniem przez pracownika lub na mocy porozumienia stron. W tym

zakresie strony odwołały się do umowy (...) z 28 października 2002 r. zawartej

pomiędzy Telekomunikacją Polską S.A. a stroną pozwaną, zgodnie z którą w

przypadku niedotrzymania gwarancji zatrudnienia pracodawcę obciążał obowiązek

wypłacenia pracownikowi odszkodowania na zasadach obowiązujących w dniu

rozwiązania umowy o pracę w TP S.A. dla pracowników zwalnianych z przyczyn

leżących po stronie pracodawcy. Pismem z dnia 22 sierpnia 2003 r. pozwana

rozwiązała z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika z

powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych

polegającego na braku nadzoru i dopuszczeniu pracownika do pracy wbrew

zaleceniom lekarskim, w związku z czym pracownik doznał urazu na skutek

wypadku przy pracy, a także na braku zawiadomienia pracodawcy oraz służb BHP

o zaistniałym wypadku przy pracy. Powód odwołał się do sądu pracy od decyzji

pracodawcy, pierwotnie żądając przywrócenia do pracy, a następnie jedynie

odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę z naruszeniem obowiązujących

przepisów. Sąd Rejonowy w Ś. wyrokiem z dnia 5 maja 2004 r. w sprawie o

sygnaturze (...) zasądził od pozwanej spółki na rzecz powoda odszkodowanie w

kwocie 11700 zł.

Sąd Okręgowy uznał roszczenie powoda za uzasadnione, wskazując że

przewidziana umową o pracę gwarancja zatrudnienia do 12 lutego 2004 r. ma

zastosowanie wobec Z. Z. Choć bowiem umowę o pracę rozwiązano z nim na

podstawie art. 52 k.p., to wyrokiem Sądu zasądzono na rzecz pracownika

odszkodowanie, czego konsekwencją było wydanie powodowi świadectwa pracy, w

3

którym zamieszczono informację o ustaniu tego stosunku pracy za

wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę (art. 97 § 3 k.p.). Uchwałą nr

257/02 Zarządu TP S.A. z 23 grudnia 2002 r. wprowadzone zostały „Zasady

przyznawania w 2003 r. pracownikom TP S.A. dodatkowych wypłat wynikających z

Pakietu Socjalnego”. Załącznikiem do tej uchwały są „Zasady przyznawania

odszkodowań”, które odsyłają do Pakietu Socjalnego z 30 czerwca 2000 r.

dotyczącego gwarancji pracowniczych dla pracowników TP S.A. Do powoda

znajdują zastosowanie pkt 2 lit. d i pkt 4 zawarte w części III Pakietu, zgodnie z

którymi w okresie 40 miesięcy od dnia wejścia w życie Pakietu możliwe jest

dokonywanie zmian w zatrudnieniu w trybie art. 32 k.p., zaś pracownikom, z którymi

zostanie rozwiązana umowa o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez

pracodawcę przed upływem okresu gwarancji, spółka będzie zobowiązana do

wypłaty, oprócz odpraw przewidzianych w § 55 Ponadzakładowego Układu

Zbiorowego Pracy, odszkodowań na zasadach określonych w pkt 5 części III

Pakietu. Sąd Rejonowy wskazał, iż przepis § 55 Ponadzakładowego Układu

Zbiorowego Pracy dla Pracowników TP S.A. z 25 czerwca 1998 r. przewiduje

odprawę dla pracownika zwolnionego z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy i

uprawnionego na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów do odprawy

pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy. Powodowi taka odprawa należna byłaby w wysokości

dwunastokrotności podstawy jej wymiaru z uwagi na to, że legitymuje się 23 –

letnim stażem pracy. Sąd pierwszej instancji wyraził pogląd, że zapis zawarty w pkt

4 części III Pakietu Socjalnego wskazuje na obligatoryjny charakter takiej odprawy

w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi, nie uzależniając

uprawnienia w tym przedmiocie od rozwiązania stosunku pracy z przyczyn

dotyczących pracodawcy. Tym samym, zdaniem Sądu Okręgowego, roszczenie

powoda o zasądzenie takiej odprawy w wysokości 46800 zł (12 x 3900 zł)

zasługiwało na uwzględnienie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, uzasadnione było także żądanie

zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania. Sąd ten wskazał w szczególności na

część VI „Zasad przyznawania w 2003 r. pracownikom TP S.A. dodatkowych wypłat

(odszkodowań) wynikających z Pakietu Socjalnego” odnoszącą się do pracowników

4

określonych w części III pkt 2 lit. d Pakietu Socjalnego, a więc takich, z którymi

rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 32 k.p. w sposób nieuzasadniony lub z

naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, co zostało

stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Ponieważ, według Sądu Okręgowego,

w takiej sytuacji znajdował się powód, przysługiwała mu dodatkowa wypłata

przewidziana tym przepisem, tj. kwota 8160 zł wyliczona według „Zasad

przyznawania dodatkowych wypłat z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn

dotyczących pracodawcy”.

Rozpoznając sprawę na skutek apelacji strony pozwanej, Sąd Apelacyjny –

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. wyrokiem z dnia 21 czerwca 2005 r.

zmienił zaskarżony wyrok poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie

od powoda na rzecz strony pozwanej kwoty 1000 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania, nie obciążając powoda dalszymi kosztami procesu w pierwszej

instancji oraz zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 1000 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, nie obciążając powoda dalszą częścią

kosztów.

Sąd Apelacyjny podniósł, że powód nie był pracownikiem, któremu strona

pozwana wypowiedziała umowę o pracę. Był natomiast osobą, na rzecz której

zasądzono odszkodowanie w związku z naruszeniem przez pozwaną przepisów

dotyczących rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia. Strony Pakietu

Socjalnego przyjęły, że generalną jego zasadą jest gwarancja zatrudnienia poprzez

niedokonywanie zwolnień grupowych. Jednocześnie w postanowieniach Pakietu

wprowadzono zabezpieczenia finansowe przed nadużyciem przez pracodawcę

prawa w zakresie rozwiązywania umów o pracę, przyznając pracownikom, wobec

których zastosowano zwolnienia redukcyjne i którym wypowiedziano umowę o

pracę, uprawnienia do odszkodowania i odprawy. Natomiast pracownikom, z

którymi rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia i na rzecz których

zasądzono odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę w

tym trybie, zagwarantowano wyłącznie odszkodowanie i to pod warunkiem, że

zasądzone wyrokiem sądu w sprawie dotyczącej rozwiązania umowy o pracę nie

było wyższe od przysługującego na podstawie Pakietu. Taki sam zapis jest

zamieszczony w zasadach przyznawania w 2003 r. odszkodowań. Według Sądu

5

drugiej instancji, z powyższego wynika, że powód nie może domagać się

odszkodowania na podstawie Pakietu, bowiem odszkodowanie zasądzone za

niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w kwocie

11700 zł jest wyższe niż obliczone na podstawie przepisów wewnątrzzakładowych

(8160 zł).

Sąd Apelacyjny uznał także, iż brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz

powoda odprawy pieniężnej, albowiem w oparciu o umowę o pracę zawartą

pomiędzy stronami stwierdził, że zakres stosowania Pakietu ograniczono wyłącznie

do świadczeń odszkodowawczych. Nie dostrzegł natomiast możliwości przyznania

prawa do takiej odprawy na podstawie § 55 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy, ponieważ z jego treści wyraźnie wynika, że tego rodzaju świadczenie

przysługuje pracownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn

leżących po stronie pracodawcy, co nie dotyczy sytuacji powoda.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył powód, który zaskarżył

wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez:

1. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 55 Ponadzakładowego Układu

Zbiorowego Pracy dla Pracowników Telekomunikacji Polskiej S.A. z dnia 25

czerwca 1998 r. w związku z art. 2418

k.p. w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia

13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w związku z art. 8 k.p, w

związku z art. 183b

§ 1 pkt 2 k.p., w związku z art. 9 § 1 k.p., w związku z art. 32 ust.

1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z art. 97 § 3 k.p., która prowadzi

do odmowy powodowi, jako pracownikowi przejętemu od Telekomunikacji Polskiej

S.A. – prawa do roszczenia o odprawę pieniężną, zagwarantowanego w

Ponadzakładowym Układzie Zbiorowym Pracy, względnie błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie § 55 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy w

związku z punktem 2d części III Pakietu Socjalnego dotyczącego gwarancji

pracowniczych dla pracowników TP S.A., w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia

13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, w związku z art. 8 k.p.,

w związku z art. 183b

§ 1 pkt 2 k.p., w związku z art. 9 § 1 k.p., w związku z art. 32

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z art. 97 § 3 k.p., która

6

prowadzi do odmowy powodowi prawa do roszczenia o odprawę pieniężną, mimo

generalnej zasady wypłacania takiej odprawy pracownikom, z którymi rozwiązano

umowę o pracę w trybie zwyczajnym,

2. błędną wykładnię i niezastosowanie art. 8 k.p.,

3. błędną wykładnię i niezastosowanie art. 183b

§ 1 pkt 2 k.p.,

4. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 30 § 1 pkt 3 k.p. w związku z

art. 56 § 4 k.p. i art. 48 § 1 k.p. przez wnioskowanie o przyczynach rozwiązania

umowy o pracę na podstawie zdarzeń zaszłych po rozwiązaniu umowy, a w

szczególności żądania przez powoda odszkodowania w miejsce przywrócenia do

pracy,

5. błędną wykładnię i niezastosowanie art. 2418

k.p.,

6. błędną wykładnię i niezastosowanie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r.

o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników,

7. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie punktu 4 części III Pakietu

Socjalnego dotyczącego gwarancji pracowniczych w związku z punktem 10 części

III tego Pakietu, w związku z art. 183b

§ 1 pkt 2 k.p., która prowadzi do odmowy

powodowi prawa do roszczenia o odszkodowanie, mimo generalnej zasady

wypłacania takiego odszkodowania pracownikom, z którymi rozwiązano umowę o

pracę w trybie zwyczajnym i to niezależnie od wysokości odszkodowania

zasądzonego przez sąd.

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

1.art. 316 k.p.c. poprzez zaniechanie ustalenia stanu prawnego w dacie orzekania,

tj. pominięcia uchylenia ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy i wejścia w życie ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników, które odmiennie określają przesłanki uprawnienia pracownika do

odprawy pieniężnej w przypadku rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę,

7

2. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez błędną ocenę dowodu z

wyroku i uzasadnienia Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Ś. z dnia 5 maja 2004 r.

w zakresie przyczyn ustania stosunku pracy,

3. art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niedostateczne uzasadnienie wyroku w zakresie

ustalenia stanu faktycznego, zebrania przepisów znajdujących zastosowanie w

sprawie oraz wyjaśnienia podstaw prawnych orzeczenia,

4. art. 378 § 1 k.p.c. poprzez orzekanie poza granicami apelacji, w szczególności

orzekanie w przedmiocie roszczenia o odprawę pieniężną, mimo że pozwany nie

podniósł formalnie w apelacji żadnych zarzutów dotyczących tego roszczenia,

5. art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak również art. 6 ust. 1

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, i to

bezpośrednio, jak i za pośrednictwem art. 6 Traktatu o utworzeniu Unii Europejskiej

przez naruszenie zasady bezstronności sądu.

Wskazując na takie podstawy skargi kasacyjnej, skarżący wniósł o uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i jego zmianę poprzez zasądzenie od

pozwanego na rzecz powoda kwoty 54960 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 26 sierpnia 2003 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz

powoda zwrotu kosztów procesu, w szczególności kosztów zastępstwa

procesowego, za wszystkie instancje, według norm przepisanych (w przypadku

uwzględnienia podstawy kasacyjnej określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), bądź

przekazanie sprawy do rozpoznania właściwemu Sądowi Apelacyjnemu, a także

zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego, w szczególności kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych (w przypadku uwzględnienia podstawy kasacyjnej określonej w art.

3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd Apelacyjny orzekał poza

granicami apelacji, bo w przedmiocie odprawy pieniężnej, pomimo że pozwany nie

podniósł formalnie w apelacji żadnych zarzutów dotyczących tego roszczenia.

Pozwana spółka skarżąc wyrok Sądu Okręgowego w całości, nie podniosła zarzutu

zastosowania § 55 PUZP, a Sąd drugiej instancji stwierdził, że ten właśnie przepis

stanowił samodzielną podstawę żądania powoda, ale nie znajdował zastosowania.

Tym samym Sąd wyręczył pozwaną w prowadzeniu sporu, czym naruszył zasadę

8

bezstronności zawartą w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak również art. 6 ust. 1

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W ocenie skarżącego, również uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego nie

odpowiada wymaganiom stawianym przez art. 328 § 2 k.p.c. Sąd ten uzupełnił

postępowanie dowodowe poprzez załączenie akt sprawy IV P …/03 Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy w Ś., zaś w uzasadnieniu nie przedstawił wyników

uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczając się do stwierdzenia, że

nie doszło do rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Założyć zatem trzeba, że odnośnie przyczyn rozwiązania stosunku pracy Sąd

Apelacyjny za własne przyjął ustalenia Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Ś.. Sąd

ten wskazał zaś na formalną wadliwość rozwiązania przez pozwaną umowy o pracę

z powodem, ale stwierdził także, iż nie wystąpiły naruszenia obowiązków

pracowniczych ze strony powoda oraz ustalił, że rozwiązanie umowy o pracę było

szykaną za skorzystanie przez powoda z praw pracowniczych, a w szczególności

prawa sprzeciwu od ukarania naganą. Skoro zaś wyłączną przyczyną rozwiązania

umowy o pracę było tyraństwo pozwanej, to uznać należy, że leżała ona po stronie

pracodawcy. Wnioskowanie o przyczynach rozwiązania stosunku pracy na

podstawie okoliczności zaszłej po ustaniu stosunku pracy, tj. żądania przez

pracownika odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę w

miejsce przywrócenia do pracy jest zaś całkowicie nieuprawnione i narusza art. 30

§ 1 pkt 3 k.p. w związku z art. 56 k.p.

Skarżący podniósł również, że stosownie do treści art. 316 k.p.c., Sąd drugiej

instancji miał obowiązek ustalić, jakie przepisy obowiązują w dniu orzekania. W

świetle § 55 PUZP konieczne było ustalenie przepisów stanowiących powszechną

podstawę do wypłaty odpraw pieniężnych w przypadku rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Sąd

Apelacyjny nie uwzględnił, że uchylono ustawę z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy i że zastąpiła ją ustawa z dnia 13 marca 2003

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników. Nowa ustawa nakazuje zaś wypłatę

9

odprawy w każdym przypadku rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie

pracodawcy.

W ocenie skarżącego, Sąd drugiej instancji pominął też art. 2418

k.p., który

powinien znaleźć zastosowanie. Powód został bowiem przejęty przez pozwaną w

związku z przejściem części zakładu pracy na nowego pracodawcę, a zatem przez

rok znajdował do niego zastosowanie PUZP obowiązujący w TP S.A. Do dnia

rozwiązania umowy o pracę nie upłynął natomiast taki okres czasu od przejęcia go

przez pozwaną, a tym samym jego uprawnienia do odprawy można wywodzić

wprost z § 55 PUZP. Przepis ten odsyła w części do ogólnie obowiązujących

uregulowań dotyczących odprawy pieniężnej dla pracowników, których stosunek

pracy ustał z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Pozew o odprawę powód wniósł

w sierpniu 2004 r., gdy obowiązywała już ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników. Z art. 8 tej ustawy wynika, że odprawa

przysługuje w każdym wypadku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn leżących

po stronie pracodawcy. Jedyna rzeczywista przyczyna rozwiązania umowy o pracę

z powodem leżała zaś po stronie pozwanej spółki i była nią tyrania Prezesa

Zarządu. W takiej sytuacji powodowi przysługuje prawo do odprawy.

Skarżący wskazał także na kwestię dyskryminacji pracowników w przepisach

prawa wewnątrzzakładowego, która wynika z faktu, iż osoby dotknięte niezgodnym

z prawem rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia są gorzej chronione –

mają prawo do niższego odszkodowania – niż pracownicy, którzy zostali dotknięci

nieuzasadnionym lub niezgodnym z prawem wypowiedzeniem umowy o pracę.

W związku z tym, że rozwiązanie umowy o pracę z powodem było szykaną ze

strony pracodawcy należało, według skarżącego, zastanowić się w ostateczności

nad zastosowaniem art. 8 k.p. w celu ochrony prawa powoda do odszkodowania i

odprawy pieniężnej. Literalne stosowanie przepisów prawa pracy w postaci

Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy i Pakietu Socjalnego skutkuje

bowiem wobec pracowników, z którymi rozwiązano umowę o pracę bez

wypowiedzenia, dodatkowymi sankcjami w postaci pozbawienia prawa do

świadczeń, choćby się okazało, że decyzja pracodawcy była niezgodna z prawem.

10

Skarżący podniósł także, iż argumentacja dotycząca dyskryminacji powoda

związanej z nierównym uregulowaniem prawa do odprawy pieniężnej uzasadnia

także błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie pkt 4 części III Pakietu w

związku z pkt 10 części III tego Pakietu, w związku z art. 183b

§ 1 pkt 2 k.p., która

prowadzi do odmowy prawa do roszczenia o odszkodowanie, mimo generalnej

zasady wypłacania takiego odszkodowania pracownikom, z którymi rozwiązano

umowę o pracę w trybie zwyczajnym i to niezależnie od wysokości odszkodowania

zasądzonego przez sąd.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej oddalenie i

zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi podniesiono, że nie zachodzi zarzucane w

skardze naruszenie prawa materialnego, ani przepisów postępowania. W

szczególności prawidłowo Sąd Apelacyjny stwierdził, że przepisy Pakietu

Socjalnego nie gwarantowały żadnych świadczeń pracownikom znajdującym się w

takiej sytuacji, jak powód i że nie było podstaw do uznania, iż rozwiązanie umowy o

pracę ze skarżącym nastąpiło z przyczyn dotyczących pracodawcy. W ocenie

pozwanego, nie można także zgodzić się ze skarżącym, że doszło do naruszenia

art. 378 § 1 k.p.c., jak również art. 328 § 2 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. i art. 316 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznając skargę kasacyjną należało ocenić w pierwszej kolejności -

podniesiony w ramach podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. - zarzut naruszenia

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Prawidłowo ustalona podstawa

faktyczna rozstrzygnięcia, należąca do materii procesowej, jest bowiem niezbędną

przesłanką dokonania oceny prawnej rozstrzygnięcia przyjętego w zaskarżonym

wyroku.

Powołany przez skarżącego art. 378 § 1 k.p.c. stanowi, że sąd drugiej instancji

rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z

urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że postępowanie apelacyjne, w

przeciwieństwie do dawnego postępowania rewizyjnego, jest zawsze kontynuacją

postępowania merytorycznego w sprawie. Powoduje to, że w postępowaniu tym ani

11

sam apelujący, ani sąd odwoławczy nie są związani treścią zarzutów apelacyjnych.

Skarżący może więc zmienić zarzuty podniesione w apelacji, a także sformułować

nowe, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia apelacyjnego. Sąd

odwoławczy jako instancja nie tylko kontrolna, ale także merytoryczna powinien

natomiast zbadać sprawę niezależnie od zarzutów apelacji. Zgodnie bowiem z art.

378 § 1 k.p.c. rozpoznaje sprawę w granicach wniosków apelacji, a nie jej

zarzutów. Podniesione w apelacji zarzuty nie wyznaczają granic apelacji. Podobnie

jak wnioski apelacji, podlegają one tylko rozważeniu przez sąd drugiej instancji.

Mają one, w przekonaniu skarżącego, jak i drugiej strony, która też może w

postępowaniu odwoławczym powołać fakty i dowody, określić kierunek

postępowania merytorycznego i kontroli sądu drugiej instancji. Tak określona istota

i funkcja postępowania apelacyjnego sprawia, że nie można czynić sądowi drugiej

instancji zarzutu posłużenia się dla uzasadnienia przyjętego rozstrzygnięcia

argumentami nie powołanymi przez sąd pierwszej instancji, nawet jeśli nie

mieszczą się w zakresie oceny dotyczącej zarzutów apelacyjnych. Tym samym nie

ma podstaw do stwierdzenia, ażeby w ten sposób Sąd Apelacyjny mógł naruszyć

zasadę bezstronności zawartą w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak

również art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności.

Przepis art. 233 § 1 k.p.c. dotyczy oceny dowodów, a zatem zarzut jego

naruszenia nie może stanowić podstawy skargi kasacyjnej (art. 3983

§ 3 k.p.c.).

Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że naruszenie art. 328

§ 2 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej o tyle, o ile

uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozwala na kontrolę kasacyjną tego

orzeczenia. Tylko bowiem w takim wypadku uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. może być

uznane za mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Aczkolwiek uzasadnienie

zaskarżonego wyroku nie odpowiada w pełni wymogom Kodeksu postępowania

cywilnego, tak w zakresie stanu faktycznego, jak i rozważań prawnych, to nie w

stopniu uniemożliwiającym kontrolę kasacyjną orzeczenia. Z treści motywów da się

bowiem wyprowadzić wnioski tak co do ustaleń faktycznych, jak i podstaw

prawnych, które zaważyły na rozstrzygnięciu. W szczególności nie ma zaś

przesłanek do stwierdzenia, że Sąd Apelacyjny dokonał oceny charakteru przyczyn

12

skutkujących rozwiązaniem stosunku pracy z powodem jako takich, które nie leżały

po stronie pracodawcy, w świetle innych przepisów niż obowiązująca w dacie

ustania tego stosunku pracy ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy (jednolity tekst: Dz. U. z 2002 r., Nr 112, poz. 980 ze zm.). Nie ma

bowiem wątpliwości, że tego rodzaju ustalenia można dokonać wyłącznie przez

porównanie przyczyn, dla których rozwiązano stosunek pracy w określonej dacie z

tymi, które są uznawane za leżące po stronie pracodawcy w myśl przepisów

obowiązujących w dniu składania przez pracodawcę oświadczenia woli w tym

przedmiocie.

Późniejsza zmiana stanu prawnego nie ma zatem znaczenia dla takiej oceny,

co czyni nieuzasadnionym również zarzut naruszenia art. 316 k.p.c. Nie ma bowiem

żadnych podstaw do stwierdzenia, iż Sąd drugiej instancji powinien oceniać, czy

rozwiązanie umowy o pracę z powodem będące skutkiem oświadczenia woli

pracodawcy z dnia 22 sierpnia 2003 r., może być uznane za dokonane z przyczyn

dotyczących pracodawcy w świetle przepisów ustawy, która weszła w życie z dniem

1 stycznia 2004 r., tj. ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 ze zm.).

Przechodząc do zarzutów sformułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z

art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c., podnieść należy przede wszystkim, że naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię polega na błędnym rozumieniu treści i

znaczenia przepisów, które sąd zastosował w danej sprawie. Prawidłowo

sformułowany zarzut naruszenia prawa materialnego nie może zatem wskazywać

na niezastosowanie i jednocześnie błędną wykładnię tego samego przepisu. Skoro

bowiem Sąd nie stosował określonego przepisu, to w ogóle nie dokonywał jego

wykładni, a tym samym nie jest możliwe postawienie zarzutu, że błędnie zrozumiał

jego treść i znaczenie. W taki sposób skarżący sformułował zaś zarzuty dotyczące

naruszenia art. 8 k.p., art. 183b

§ 1 pkt 2 k.p., art. 2418

k.p. oraz art. 10 ust. 1 ustawy

z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

13

Rozważając poszczególne zarzuty sformułowane w ramach tej podstawy

stwierdzić natomiast należy, iż nie ma przesłanek do przypisania Sądowi

Apelacyjnemu naruszenia przepisów zawartych w Pakiecie Socjalnym dotyczącym

gwarancji pracowniczych dla pracowników TP S.A., stosowanych do powoda w

związku z treścią zawartej pomiędzy stronami umowy o pracę.

Pakiet istotnie gwarantował pracownikom zatrudnienie przez wskazany w nim

okres, dopuszczając jednak dokonywanie w tym czasie zmian w ramach programu

odejść dobrowolnych, w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz na skutek

wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę z innych przyczyn, o ile związki

zawodowe reprezentujące pracownika nie zgłosiły uzasadnionych zastrzeżeń

(część III pkt 2 Pakietu). Rozwiązanie umowy o pracę przed upływem okresu

gwarancji dokonane w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie z 28 grudnia

1989 r. w każdym wypadku skutkowało koniecznością wypłaty pracownikowi,

oprócz odprawy przewidzianej w § 55 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy, także odszkodowania. Wypowiedzenie umowy o pracę w trybie art. 32 k.p.

przed upływem okresu gwarancji dawało natomiast pracownikowi tego rodzaju

uprawnienia tylko wtedy, gdy wypowiedzenie było nieuzasadnione lub niezgodne z

prawem, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu (część III pkt 4 w

związku z pkt 2 lit. d Pakietu). Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia, że Pakiet

gwarantował prawo do odprawy i odszkodowania każdemu pracownikowi

zwolnionemu, jak to określił skarżący „w trybie zwyczajnym”. Wypowiedzenie

umowy o pracę na zasadach określonych w art. 32 k.p., od którego pracownik nie

odwołał się do sądu pracy, bądź które sąd uznał za uzasadnione i zgodne z

prawem, nie skutkowało tego rodzaju uprawnieniami po stronie pracownika.

Umowa o pracę ze skarżącym została rozwiązana bez wypowiedzenia z jego

winy. Następstwem zasądzenia przez sąd odszkodowania za dokonanie przez

pracodawcę tej czynności z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o

pracę w tym trybie jest konieczność wydania pracownikowi nowego świadectwa

pracy zawierającego informację, że ustanie stosunku pracy nastąpiło na skutek

14

wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę (art. 97 § 3 k.p. i § 5 ust. 4

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie

szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i

prostowania – Dz. U. Nr 60, poz. 282 ze zm.). Tego rodzaju informacja jest fikcją

prawną, która pozwala formalnie traktować pracownika znajdującego się w takiej

sytuacji jak osobę, której pracodawca wypowiedział umowę o pracę. Nie ma jednak

podstaw do dalej idącego stwierdzenia, a mianowicie że i wypowiedzenie umowy o

pracę w takim przypadku powinno być uznane za nieuzasadnione, czy niezgodne z

prawem.

Tym samym skarżący, na którego rzecz zasądzono odszkodowanie za

niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, znajdował

się w identycznej sytuacji, jak pracownik, któremu pracodawca wypowiedział

umowę o pracę w trybie art. 32 k.p. przed upływem okresu gwarancji w sposób,

którego nie można uznać za nieuzasadniony lub niezgodny z prawem. Skoro zaś

opisane powyżej ustanie stosunku pracy na skutek wypowiedzenia nie było

związane z obowiązkiem wypłaty na rzecz pracownika odszkodowania i odprawy,

to nie ma podstaw do stwierdzenia, że brak w Pakiecie gwarancji tego rodzaju

świadczeń dla osoby zwolnionej z pracy bez wypowiedzenia, która nie ubiegała się

przed sądem pracy o przywrócenie do pracy, a jedynie o odszkodowanie, mógłby

być uznany za dyskryminujący w rozumieniu art. 183b

§ 1 pkt 2 k.p., bądź by

powołanie się przez pozwaną na to uregulowanie stanowiło nadużycie prawa w

rozumieniu art. 8 k.p.

Do powoda nie znajduje natomiast zastosowania przepis Pakietu przewidujący

określone należności z tytułu uznania przez sąd, że wypowiedzenie umowy o pracę

było nieuzasadnione lub niezgodne z prawem, albowiem wyrok sądu zasądzający

na jego rzecz odszkodowanie dotyczy jedynie rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia i nie można na jego podstawie wyciągnąć wniosku, iż

wypowiedzenie umowy o pracę dokonane w takiej sytuacji byłoby nieuzasadnione

lub niezgodne z prawem. Sąd rozpoznający roszczenie dotyczące rozwiązania

umowy o pracę bada zgodność z prawem konkretnego oświadczenia woli

pracodawcy, a wydany w sprawie wyrok nie wykracza poza ten przedmiot, a zatem

nie można mu przydawać żadnego innego znaczenia. Zasądzenie odszkodowania

15

za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy

pracownika oznacza wyłącznie wadliwość oświadczenia woli pracodawcy w tym

zakresie, a jego skutkiem z woli ustawodawcy jest formalne, tzn. wyrażające się

stosownym zapisem w świadectwie pracy zrównanie tej czynności pracodawcy z

wypowiedzeniem umowy o pracę. Jeżeli zatem pracownik domaga się tylko

odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez

wypowiedzenia, to nie może oczekiwać żadnych innych następstw wyroku

zasądzającego takie odszkodowanie. Niezrozumiałe są więc zarzuty naruszenia

art. 30 § 1 pkt 3 k.p. w związku z art. 57 § 4 k.p. (należy założyć, że skarżącemu

chodziło o ten przepis, bo art. 56 k.p. nie zawiera § 4) i art. 48 § 1 k.p., albowiem na

podstawie okoliczności żądania przez pracownika przywrócenia do pracy bądź

odszkodowania nie wnioskuje się o przyczynach rozwiązania stosunku pracy.

Wybór roszczenia ma natomiast znaczenie dla wyroku, który może wydać sąd

uwzględniając żądanie i skutków takiego orzeczenia dla sytuacji konkretnego

pracownika.

Co do zasady wybór roszczenia o przywrócenie do pracy bądź odszkodowanie

należy do pracownika. Sąd może jednak nie uwzględnić żądania pracownika

przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego roszczenia jest

niemożliwe lub niecelowe i w takim wypadku orzeka o odszkodowaniu (art. 56 § 2

k.p. w związku z art. 45 § 2 k.p.). W części III pkt 10 lit. b Pakietu Socjalnego

przewidziano, że w takiej sytuacji, gdy zasądzenie odszkodowania za niezgodne z

prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia jest niezależne od woli

pracownika żądającego przywrócenia do pracy, będzie mu przysługiwało

odszkodowanie na zasadach przewidzianych w Pakiecie, ale w miejsce zasądzonej

przez sąd należności i pod warunkiem, że odszkodowanie wynikające z wyroku

sądu nie jest wyższe od gwarantowanego przepisami wewnątrzzakładowymi. Ten

przepis nie miał zastosowania do skarżącego, bowiem w sprawie dotyczącej

rozwiązania umowy o pracę sam wybrał roszczenie o odszkodowanie, a nadto

należność zasądzona wyrokiem sądu z tego tytułu była wyższa od wynikającej z

Pakietu. Brak jest zatem podstaw do uznania za uzasadnione zarzutów

dotyczących naruszenia punktu 4 w związku z punktem 10 części III Pakietu.

16

Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty skierowane przeciwko

rozstrzygnięciu Sądu drugiej instancji w przedmiocie odprawy pieniężnej

wywodzącej się z postanowień Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników Telekomunikacji Polskiej S.A. z 25 czerwca 1998 r.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że Sąd Apelacyjny badał, czy skarżący

spełnia warunki do tego rodzaju odprawy określone w § 55 Ponadzakładowego

Układu Zbiorowego Pracy, a zatem zastosował art. 2418

§ 1 k.p., choć nie powołał

tego przepisu wprost w uzasadnieniu wyroku. Powód nie był już bowiem

pracownikiem Telekomunikacji Polskiej S.A., wobec czego ten układ zbiorowy nie

miałby wobec niego zastosowania, gdyby nie uznać związania pozwanego jego

postanowieniami wobec pracowników przejętych w trybie art. 231

§ 1 k.p. od TP

S.A. właśnie z uwagi na uregulowanie zawarte w art. 2418

§ 1 k.p.

Przepis § 55 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy przewidywał

prawo do odprawy pieniężnej w określonej tam wysokości dla pracowników, z

którymi rozwiązano stosunki pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy w

rozumieniu powszechnie obowiązujących przepisów. Ażeby zatem można było

stwierdzić spełnienie tego warunku, należało dokonać porównania przyczyn

rozwiązania stosunku pracy z konkretnym pracownikiem z tymi, które w dacie

składania przez pracodawcę oświadczenia woli w tym przedmiocie były uznawane

za dotyczące tego pracodawcy. Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. (art. 30

ustawy), a więc po dacie rozwiązania stosunku pracy z powodem. Brak jest zatem

przesłanek do stwierdzenia, że Sąd drugiej instancji powinien zastosować jej

przepisy celem dokonania oceny przyczyn rozwiązania umowy o pracę z powodem

pod kątem uprawnień skarżącego do odprawy pieniężnej. Okoliczność, że z

roszczeniem o zasądzenie tej odprawy powód wystąpił już po zmianie stanu

prawnego nie ma przy tym żadnego znaczenia, bo prawo do tego świadczenia

skarżący mógłby nabyć tylko wówczas, gdyby rozwiązanie umowy o pracę

nastąpiło z przyczyn dotyczących pracodawcy, co nie może być oceniane na

podstawie przepisów, które weszły w życie kilka miesięcy po ustaniu tego stosunku

pracy. Skarżący nie twierdził zaś, że rozwiązanie z nim umowy o pracę nastąpiło z

17

przyczyn dotyczących pracodawcy w rozumieniu poprzednio obowiązującej ustawy

z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W takiej sytuacji brak jest

podstaw do uznania, że Sąd Apelacyjny naruszył przepisy przytoczone w skardze

kasacyjnej poprzez stwierdzenie, iż rozwiązanie stosunku pracy ze skarżącym nie

nastąpiło z przyczyn dotyczących pracodawcy i że w związku z tym nie zostały

spełnione warunki skutkujące prawem do odprawy pieniężnej po myśli § 55

Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. i

art. 108 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

/tp/