I UK 324/05

Wyrok z dnia 14 czerwca 2006 r.

I UK 324/05

Nie ma podstaw do traktowania zaległości składkowych (długu) wobec

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako niemających znaczenia w aspekcie sy-

tuacji finansowej spółki i przyjęcia w związku z tym, że nie doszło do trwałego

zaprzestania spłaty długu (art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordy-

nacja podatkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. oraz art. 5

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października

1934 r. - Prawo upadłościowe, jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze

zm.).

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Zbigniew Myszka, SA Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca

2006 r. sprawy z odwołania Bogdana K. i Ryszarda H. przeciwko Zakładowi Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziałowi w B. o ustalenie odpowiedzialności za zaległości

składkowe, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonych od wyroku Sądu Apelacyj-

nego w Białymstoku z dnia 28 czerwca 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 28 czerwca 2005 r., oddalił apelacje Bogdana K. i Ryszarda H. od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 27

grudnia 2004 r., którym Sąd ten oddalił ich odwołania od decyzji Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziału w B. z 16 lutego 2004 r., stwierdzającej, że Bogdan K.

oraz Zbigniew K. i Ryszard H. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem za

zobowiązania Spółki „P.” powstałe z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie

społeczne pracowników za okres od grudnia 2000 r. do maja 2002 r. w łącznej kwo-

2

cie 50.771,31 zł wraz z odsetkami za zwłokę, oraz zmienił punkt I wyroku i poprze-

dzającą go decyzję organu rentowego, w ten sposób, że ustalił, iż Zbigniew K., jako

członek zarządu, nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania Przedsiębiorstwa Bu-

dowlano -Transportowego „P." Spółki z o.o. w B. z tytułu nieopłaconych składek na

ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od grudnia 2000 r. do maja 2002 r. w

łącznej kwocie 50.771,31 zł.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich

prawna ocena. Bogdan K. pełnił funkcję prezesa zarządu „P.” Spółki z o.o. w B.

Członkami zarządu Spółki zostali Zbigniew K. i Ryszard H. Spółka zalega z uiszcze-

niem składek na ubezpieczenie społeczne pracowników z tytułu prowadzonej działal-

ności gospodarczej za okres od grudnia 2000 r. do maja 2002 r. Prowadzona egze-

kucja nie przyniosła rezultatów. Postępowanie zostało umorzone. Należności Zakła-

du Ubezpieczeń Społecznych nie zostały również zaspokojone z nieruchomości w

ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego

Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Białymstoku. W dniu 26 listopada 2001 r. Bog-

dan K. i Ryszard H. złożyli w Sądzie Rejonowym-Sądzie Gospodarczym w Białym-

stoku wniosek o ogłoszenie upadłości. Postanowieniem z 4 lutego 2002 r. Sąd ten

oddalił wniosek na podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypo-

spolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (jednolity tekst:

Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.), z uwagi na brak środków na zaspokojenie

kosztów postępowania. W ramach przeprowadzonego wywiadu Sąd ustalił, że

Spółka w latach 2000 i 2001 wykazała stratę. Obecnie nie posiada żadnego majątku.

Od 1 czerwca 2002 r. nie zatrudnia pracowników i nie jest zobowiązana do opłacania

składek.

Decyzją z 16 lutego 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B.

stwierdził, że Bogdan K. pełniący funkcję prezesa zarządu oraz Zbigniew K. i Ry-

szard H. pełniący funkcje członków zarządu „P." Sp. z o.o. odpowiadają solidarnie

całym swoim majątkiem za zobowiązania Spółki powstałe z tytułu nieopłaconych

składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od grudnia 2000 r. do

maja 2002 r. w łącznej kwocie 50.771,31 zł z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia

zapłaty od wskazanych w decyzji kwot. Od decyzji organu rentowego Bogdan K.,

Zbigniew K. i Ryszard H. wnieśli odwołania.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 27 grudnia 2004 r. oddalił odwołania. Uznał, że w sprawie mają zastoso-

3

wanie art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz-

nych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -

Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), który sta-

nowi, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowia-

dają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z

majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu

nie wykazał, że a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości

lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie

układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie

postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego)

nastąpiło bez jego winy, a także nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja

umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Odpowie-

dzialność członków zarządu, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań,

które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. W ocenie

Sądu, organ rentowy ma wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka

zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego składkowego, które przero-

dziło się w dochodzoną zaległość publicznoprawną spółki oraz bezskuteczność eg-

zekucji przeciwko spółce. Ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej

od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu. Wedle art. 5 Prawa upadło-

ściowego, wniosek o ogłoszenie upadłości jest aktualny, gdy zachodzi warunek do

zgłoszenia takiego wniosku. Gospodarczą przyczyną upadłości jest załamanie finan-

sowe podmiotu gospodarczego, polegające na jego trwałej niewypłacalności, a za-

tem na braku możliwości zaspokojenia wszystkich wierzycieli. Podstawą do ogłosze-

nia upadłości jest wobec tego stan, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci

przeważającej części swoich długów. Dla stwierdzenia, czy członkowie zarządu po-

noszą odpowiedzialność z tytułu nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne

konieczne jest, zdaniem Sądu, ustalenie kiedy wystąpił stan trwałego zaprzestania

płacenia długów, a w konsekwencji, czy w terminie zgłoszono wniosek o ogłoszenie

upadłości bądź o wszczęcie postępowania układowego. Przy rozważaniu tych oko-

liczności należy uwzględnić art. 5 Prawa upadłościowego, wedle którego, złożenie

wniosku o ogłoszenie upadłości powinno nastąpić nie później niż w ciągu dwóch ty-

godni od dnia zaprzestania płacenia długów. Sformułowanie „od dnia zaprzestania

płacenia długów” nawiązuje wprost do art. 1 § 1 Prawa upadłościowego, który wska-

zuje przesłanki uznania podmiotu za upadły. „Właściwym czasem" do złożenia wnio-

4

sku o upadłość nie może być czas, w którym wniosek został oddalony z powodu

braku majątku dłużnika na zaspokojenie samych kosztów postępowania upadłościo-

wego. W rozpoznawanej sprawie wniosek został złożony w takim momencie, w któ-

rym majątek spółki nie pozwalał nie tylko na spłacenie zobowiązań wobec dłużników,

ale nawet był niewystarczający na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego.

Spółka „P.” utraciła płynność finansową w 2000 r., albowiem w tym czasie nie reali-

zowała wszystkich ciążących na niej zobowiązań. Wobec tego członkowie zarządu

powinni zgłosić upadłość najpóźniej po sporządzeniu bilansu za rok 2000, który wy-

kazał stratę rzędu 100.000 zł. W dacie zgłoszenia wniosku o upadłość pasywa spółki

znacznie przekraczały jej aktywa, co oznacza, że wniosek ten był spóźniony. Według

Sądu, wnioskodawcy nie udowodnili, że nie ponoszą winy w spóźnionym zgłoszeniu

wniosku o upadłość i nie wskazali składników majątku spółki, których egzekucja po-

zwoliłaby na uregulowanie należności publicznoprawnych. Sąd oddalił wniosek do-

wodowy o oszacowanie nieruchomości należącej do spółki, albowiem uznał, że nie

ma on znaczenia dla sprawy. Wartość nieruchomości wynika z akt komorniczych i

dłużnik mógł ją kwestionować w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto, środki uzy-

skane z tej nieruchomości nie pozwoliłyby na zaspokojenie wszystkich zobowiązań

spółki.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożyli Bogdan K., Ryszard H. i Zbi-

gniew K. Zarzucając wyrokowi obrazę prawa materialnego, a mianowicie art. 116 § 1

pkt 1 i pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 5 § 2 Prawa upadłościo-

wego, a także naruszenie przepisów postępowania, a to: art.227 k.p.c., art. 233 § 1

k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. w związku z art. 6 k.c., Bogdan K. i Ryszard H. wnosili o

zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i

ustalenie, że wnioskodawcy nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania spółki

„P.” powstałe z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowni-

ków oraz o umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżo-

nego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpo-

znania przy orzeczeniu o kosztach postępowania. Zbigniew K. wnosił o zmianę za-

skarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania, uchylenie decyzji

organu rentowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucił wyrokowi

naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych oraz art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa, a także sprzeczność istot-

5

nych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału - poprzez przyjęcie, że

zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby pozwany nie ponosił winy za opóźnio-

ne zgłoszenie upadłości.

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację Zbigniewa K., podnosząc, że może on po-

nosić odpowiedzialność za nieterminowe opłacanie składek na ubezpieczenie spo-

łeczne jedynie za okres czynnego pełnienia obowiązków członka zarządu i w tym

zakresie zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji. Apelacje Bogdana K. i Ryszarda H.

uznał za niezasadne i podzielił pogląd oraz argumentację Sądu pierwszej instancji w

kwestii ich odpowiedzialności. Według Sądu, nie udowodnili oni okoliczności, które

mogłyby usprawiedliwić zachowanie polegające na zaniechaniu złożenia wniosku o

ogłoszenie upadłości „we właściwym czasie”. Nowych dowodów na tę okoliczność

nie powołali również w apelacji. Zgłoszony przed Sądem pierwszej instancji i w ape-

lacji wniosek dowodowy o powołanie biegłego księgowego w celu oceny, czy wnio-

sek o upadłość został złożony „we właściwym czasie" należało uznać za bezzasad-

ny. Ze zgromadzonych w toku postępowania dowodów, zwłaszcza dowodu z akt

upadłościowych, należy bowiem wnosić, że wniosek o upadłość spółki był spóźniony.

Bogdan K. i Ryszard H. zaskarżyli ten wyrok skargą kasacyjną w części oddalają-

cej apelację. Wskazując jako jej podstawy naruszenie prawa materialnego, a mianowicie

art. 116 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 5 § 1 i § 2 Prawa

upadłościowego - przez wyrażenie błędnego poglądu, że „wykazanie przez spółkę w

okresie obrachunkowym od 1.01 do 31.12.2000 roku straty nakładało na jej zarząd w

osobach wnioskodawców, obowiązek wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości,

pomimo, że strata została pokryta z funduszu zapasowego, a wartość majątku spółki

przewyższała wysokość zobowiązań, jak też nie doszło do trwałego zaprzestania spłaty

długów przez spółkę co najmniej do dnia zgłoszenia wniosku o upadłość”, oraz art. 5 § 1 i

§ 2 Prawa upadłościowego - przez niewskazanie „konkretnej przesłanki wymienionej w

powołanym przepisie jako okoliczności uzasadniającej powstanie obowiązku zgłoszenia

wniosku o ogłoszenie upadłości po stronie wnioskodawców i początek biegu terminu do

wystąpienia z tym wnioskiem”, a także naruszenie przepisów postępowania: art. 378 § 1

k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. w związku z art. 6 k.c.

oraz art. 328 § 2 k.p.c. - poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z za-

kresu rachunkowości oraz pominięcie w ocenie dowodów z dokumentów zgłoszonych i

przedstawionych przez wnioskodawców na okoliczność stanu majątku spółki na dzień

zgłoszenia wniosku o upadłość oraz na okoliczność spłaty zobowiązań, wnieśli o zmianę

6

zaskarżonego wyroku, ewentualnie o jego uchylenie i zasądzenie na rzecz wnioskodawców

kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżącypodnosili, że stanowisko Sądu w kwestii zło-

żenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki wniewłaściwym czasie jest błędne.W toku postę-

powania sądowego podejmowali inicjatywę dowodową zmierzającą do wykazania, że wnio-

sek o ogłoszenie upadłości nie był spóźniony. Przedstawiali w tym zakresie szeroką

argumentację, a zwłaszcza, że wynik ekonomiczny spółki za 2000 r. nie stwarzał prze-

słanek do zgłoszenia wniosku o upadłość albowiem strata bilansowa znalazła pokrycie

w kapitale zakładowym wynoszącym 100.000 zł oraz funduszu zapasowym utworzonym

z zysków wypracowanych w okresach poprzednich wynoszącym 87.000 zł, które

łącznie tworzyły kapitał w wysokości 187.000 zł, co pokrywało straty i sumę zobowiązań,

a spółka nie zaprzestała regulowania długów. Podnosili również, że wypłacalność spółki na

przełomie 2000 r. i 2001 r. potwierdzają: brak zaległości w spłacie zobowiązań publiczno-

prawnych, w tym wobec organu rentowego, spłata linii kredytowej za 2000 r. środkami wła-

snymi oraz pozytywna ocena banku o zdolności kredytowej spółki do zaciągnięcia w roku

2001 kredytu obrotowego w postaci linii kredytowej do kwoty 150.000 zł, w oparciu o jeden

rodzaj zabezpieczenia w postaci hipoteki na prawie użytkowania wieczystego nieru-

chomości. Ponadto, do listopada 2002 r. spółka „P.” osiągała przychody i regulowała

zobowiązania, zaś wartość majątku spółki oszacowana w oparciu o wartość rynkową prawa

użytkowania wieczystego oraz środków trwałych była wyższa od wysokości zobowiązań.

Powołane okoliczności znajdują - zdaniem skarżących- potwierdzenie w przytoczonych w

kasacji dowodach, zgłaszanych już wcześniej .

Pogląd Sądu, wedle którego członkowie zarządu powinni zgłosić upadłość po spo-

rządzeniu bilansu za rok 2000, który wykazał stratę rzędu 100.000 zł, jest niekonse-

kwentny i pozostaje w sprzeczności z materialnoprawnymi przesłankami zgłoszenia

wniosku o ogłoszenie upadłości określonymi w art. 5 § 2 Prawa upadłościowego. Po-

wołany przepis stanowi, że reprezentant spółki zobowiązany jest złożyć wniosek o ogło-

szenie upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym majątek spółki nie wystarcza

na zaspokojenie długów, chyba że wcześniej rozpoczął się bieg terminu, również dwutygo-

dniowego, liczony od dnia trwałego zaprzestania płacenia długów. Sąd nie wskazał, która z

powyższych przesłanek stanowiła podstawę do obciążenia wnioskodawców obowiązkiem

zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Twierdzenie Sądu, że w dacie zgłoszenia

upadłości pasywa spółki znacznie przekraczały jej aktywa, nie może decydować o tym,

czy wniosek był spóźniony, albowiem „brak jest normy nakazującej zarządowi spółki zło-

7

żenie wniosku o ogłoszenie upadłości zanim nastąpi stan niewypłacalności”. Wniosek

został złożony we właściwym czasie. W celu weryfikacji danych o wartości majątku spółki

i w konsekwencji ustalenia, czy upadłość została zgłoszona we właściwym czasie,

skarżący składali wniosek o powołanie biegłego z zakresu rachunkowości. Wniosek

ten nie został jednak uwzględniony przez Sąd, który swoje rozważania poparł wyłącz-

nie postanowieniem Sądu Gospodarczego o oddaleniu wniosku o ogłoszeniu upadłości

spółki „P.”. W ocenie skarżących, postanowienie Sądu Gospodarczego nie stwarza do-

mniemania, że wniosek był spóźniony, a bilans z 30 września 2001 r. nie może stanowić

dowodu, że majątek spółki nie wystarczał na zaspokojenie zobowiązań. Sąd nie wziął pod

uwagę, że aktywa spółki zostały ujęte w bilansie poniżej wartości, nawet poniżej kwot

jakie uzyskano w trakcie sprzedaży majątku w czasie egzekucji. Wartość prawa użytko-

wania wieczystego nieruchomości oszacowana według cen rynkowych była wyższa od

danych bilansu o 115.000 zł, a kwota uzyskana ze sprzedaży w trakcie egzekucji była

również wyższa ponad dwukrotnie od ujętej w bilansie. Wartość majątku spółki przekra-

czała sumę jej zobowiązań, nawet w dacie zgłoszenia wniosku o upadłość.

W konkluzji skarżący podnieśli, że Sąd nie uzasadnił należycie podstawy prawnej

wydanego orzeczenia oraz nie odniósł się do zarzutów apelacji, zwłaszcza do zarzutu,

iż bezskuteczność egzekucji wynikała z winy organu rentowego, który nie powiadomił

spółki o zaległościach, a wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło ze znacz-

nym opóźnieniem. Zobowiązania podatkowe zostały uregulowane ze sprzedaży środków

trwałych spółki, lecz organ rentowy nie wykazał zainteresowania i nie dochodził swych

należności w czasie, gdy spółka dysponowała majątkiem. W ich ocenie, rozstrzygnię-

cie Sądu „nie spełnia funkcji gwarancyjnej jaką ustawa przyznaje orzeczeniom drugiej

instancji”. Oznacza to, że Sąd naruszył art. 78 Konstytucji w związku z art. 6 ust. 1 Kon-

wencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, albowiem strona została

pozbawiona możliwości obrony swych praw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 116 § 1

ustawy Ordynacja podatkowa za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzial-

nością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji , spółki akcyjnej lub spółki

akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarzą-

du, jeżeli egzekucja z majątki spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a

8

członek zarządu : 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłosze-

nie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości ( postępowa-

nie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie po-

stępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podat-

kowych w znacznej części. Z kolei w myśl art. 5 § 1 i 2 Prawa upadłościowego przedsiębior-

ca jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia

długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości ( § 1). Reprezentant tego przed-

siębiorcy jest zobowiązany zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni

od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów, chyba że wcześniej roz-

począł się bieg terminu określonego w § 1.

Zarzucając naruszenie wymienionych przepisów skarżący przyjmuje, że między ure-

gulowaniami Ordynacji podatkowej oraz Prawa upadłościowego zachodzi bezpośredni zwią-

zek, w tym znaczeniu, że pojęcie „we właściwym czasie”, użyte w art. 116 § 1 pkt 1 a Ordy-

nacji podatkowej należy rozumieć wprost jako termin złożenia wniosku o ogłoszenie upadło-

ści, przewidziany w art. 5 Prawa upadłościowego. Stanowisko to nie jest trafne. Przede

wszystkim należy zauważyć, że przepisy Ordynacji podatkowej nie odsyłają wprost do

Prawa upadłościowego w związku z czym brakuje dogmatycznej podstawy do przyjmowania

takiego bezpośredniego związku między wymienionymi uregulowaniami. Ponadto, różny jest

przedmiot regulacji wymienionych aktów prawnych, a w związku z tym również ich cel i funk-

cja. Ze względu na cel i funkcję uzasadnione jest natomiast odwołanie się do zasad odpo-

wiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki, na których zresztą wzorowano się

formułując treść art. 116 Ordynacji podatkowej. W myśl art. 299 k.s.h. (art. 298 k.h.), jeżeli

egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają soli-

darnie za jej zobowiązania. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli

wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto

postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie-

wszczęcie postępowania upadłościowego nastąpiło nie z jego winy. Przepis art. 116 Ordy-

nacji podatkowej przewiduje zaostrzone, w porównaniu do Kodeksu spółek handlowych

warunki odpowiedzialności członków zarządu. Na gruncie art. 298 k.h. została ukształtowana

wykładnia pojęcia „właściwego czasu” zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub

wszczęcia postępowania układowego, która - zdaniem Sądu Najwyższego w składzie orze-

kającym - powinna zostać uwzględniona przy wykładni tego pojęcia użytego w art. 116 Or-

dynacji podatkowej. W szczególności na uwzględnienie zasługuje pogląd, według którego

9

nie ma uzasadnienia dla mechanicznego przenoszenia do wykładni tego pojęcia użytego w

Kodeksie handlowym, unormowania art. 5 Prawa upadłościowego, określającego, że wnio-

sek o ogłoszenie upadłości powinien zostać zgłoszony w ciągu 2 tygodni od dnia ujawnienia,

że majątek spółki nie wystarcza na zaspokojeniu długów (por. wyroki SN z 6 czerwca 1997,

III CKN 65/97, OSNC 1997 nr 11, poz. 187; z 11 października 2000, III CKN 252/00, Lex nr

51887). Nie powinien być uznany za „właściwy” czas zgłoszenia, w którym stan majątkowy

spółki kwalifikuje ją już jako bankruta, bowiem niweczyłoby to cały sens postępowania upa-

dłościowego, pozbawiając wszystkich wierzycieli jakiejkolwiek ochrony prawnej ich interesów

(wyrok SN z 18 października 2000 r., V CKN 109/00, Lex nr 52742). W rozpoznawanej

sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony w momencie, kiedy majątek spółki

nie wystarczał nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, co nie jest

czasem właściwym w rozumieniu art. 116 Ordynacji podatkowej.

Zarzut skargi kasacyjnej, że w sprawie występowała okoliczność zwalniająca z od-

powiedzialności (art. 116 § ust. 1 pkt b Ordynacji podatkowej) w postaci co najmniej współ-

winy organu rentowego, który nie wystąpił z wnioskiem o egzekucję należności składkowych

wówczas, gdy spółka dysponowała jeszcze majątkiem, z którego mogły zostać zaspokojone

zaległości składkowe, polega na nieporozumieniu. Przepis art. 116 ust. 1 pkt b Ordynacji

podatkowej wyłącza odpowiedzialność, o ile członek zarządu wykazał, że niezgłoszenie

wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Przepis ten przewiduje więc inną

sytuację, w której nie mieści się sformułowany zarzut. Można dodać, że z mocy ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie spo-

łeczne ciążył na pracodawcy, którym była pozwana spółka. Zakres tego obowiązku oraz

sposób jego realizacji wyznaczały przepisy wymienionej ustawy .

Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania stanowią

w części konsekwencję przyjętej przez skarżących interpretacji przepisów prawa materialne-

go, której Sąd Najwyższy nie podziela. Odnośnie do pozostałych zarzutów należy najpierw

stwierdzić, że w szczególności nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

Naruszenie tego przepisu może mieć wpływ na rozstrzygnięcie tylko w wyjątkowych sytu-

acjach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji uniemożliwia dokona-

nia oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia. W rozpoznawanej spra-

wie stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny, że podziela w pełni ustalenia i ocenę prawną doko-

nane przez Sąd pierwszej instancji w warunkach obszernego przytoczenia ustaleń faktycz-

nych tego Sądu oraz dokonanej oceny prawnej, a także odniesienie się do zarzutów i wnio-

sków apelacji - nie uzasadniają zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Zarzut naruszenia art.

10

378 § 1 k.p.c. nie został w skardze kasacyjnej uzasadniony, co zwalnia od jego rozważenia.

Co się tyczy zarzutu naruszenia art. 278 w związku z art. 232 k.p.c. i w związku z art. 6 k.c. to

zarzut ten pozostaje w związku z inną niż przyjęły Sądy orzekające, interpretacją przepisu

art. 116 Ordynacji podatkowej. Skarżący są zdania - jak już podkreślono - że czasem „wła-

ściwym” w rozumieniu tego przepisu jest moment całkowitego zaprzestania płacenia długów.

Zdaniem skarżących „brak jest normy prawnej nakazującej zarządowi spółki złożenie wnio-

sku o ogłoszenie upadłości zanim nastąpi niewypłacalność”. Skarżący twierdzą, że w roku

2001 płacili długi. Tymczasem zaległości wobec ZUS nie były regulowane od grudnia 2000

r., przy czym nie wynikało to z kwestionowania przez powodów zasadności należności

składkowych, ale było następstwem sytuacji ekonomicznej spółki. Na gruncie obowiązujące-

go prawa nie ma podstaw do traktowania zaległości składkowych (długu) wobec ZUS jako

nie mających znaczenia w aspekcie sytuacji finansowej spółki i przyjmowania w związku z

tym, że nie doszło do trwałego zaprzestania zaspokojenia długu. Wnioski dowodowe powo-

dów, w tym wniosek o powołanie biegłego (nieuwzględnione przez Sąd Apelacyjny) zmie-

rzały w kierunku wykazania, że spółka przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości

dysponowała jeszcze pewnymi aktywami. W świetle postanowienia Sądu Rejonowego-Sądu

Gospodarczego w Białymstoku z dnia 4 lutego 2002 r. w czasie zgłoszenia wniosku o upa-

dłość spółka dysponowała aktywami na kwotę ponad 30.000 zł. Jak ustalił Sąd Apelacyjny

również środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości nie pozwoliły na zaspokojenie wszyst-

kich zobowiązań spółki.

Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 78 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Kon-

wencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, przez pozbawienie strony

możliwości obrony swych praw. Art. 78 Konstytucji dotyczy prawa strony do zaskarżania

orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Skarżący nie zostali pozbawieni tego prawa, sko-

rzystali z niego zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego do Sądu Apelacyjnego . Naruszenie

art. 6 ust. 1 Konwencji zostało uzasadnione tym, że strona została pozbawiona możliwości

obrony swych praw, a niekorzystne uzasadnienie nie zostało przekonująco uzasadnione.

Tymczasem przepis art. 6 ust. 1 Konwencji dotyczy prawa do sprawiedliwego i publicznego

rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. Niezadowole-

nie strony z rozstrzygnięcia , jej subiektywne przekonanie o tym, że wyrok jest niesłuszny, nie

stanowi naruszenia powołanego przepisu Konwencji. Również nie narusza tego przepisu

zarzut skrótowego- zdaniem strony - uzasadnienia wyroku. Zarzut ten, w kontekście naru-

szenia art. 328 k.p.c., został przez Sąd Najwyższy oceniony jako nieuzasadniony.

Z przytoczonych motywów należało orzec jak w sentencji wyroku (art. 39814

k.p.c.).

11

========================================