I UK 361/05

Wyrok z dnia 12 czerwca 2006 r.

I UK 361/05

Adwokat pobierający emeryturę, który równocześnie prowadzi działal-

ność pozarolniczą, podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego odrębnie

z każdego z tych tytułów.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca

2006 r. sprawy z odwołania Edmunda D. przeciwko Ś. Oddziałowi Wojewódzkiemu

Narodowego Funduszu Zdrowia z siedzibą w K. o objęcie obowiązkowym ubezpie-

czeniem zdrowotnym, na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Ape-

lacyjnego w Katowicach z dnia 2 czerwca 2005 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację ubezpieczo-

nego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 29 października 2003 r. [...],

nie obciążył ubezpieczonego kosztami postępowania.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z dnia 2 czerwca 2005 r., wydanym po rozpoznaniu apelacji ubezpieczonego

Edmunda D. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Katowicach z dnia 20 października 2003 r. w sprawie ubezpieczonego przeciwko

Ś. Oddziałowi Wojewódzkiemu Narodowego Funduszu Zdrowia w K. o objęcie obo-

wiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i

poprzedzającą go decyzję organu rentowego z dnia 17 marca 2003 r. oraz ustalił, że

pobierający emeryturę ubezpieczony nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu

zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

W sprawie tej ustalono, że ubezpieczony jako emerytowany adwokat pobiera

emeryturę i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, płacąc z tego

2

tytułu stosowne składki. Równocześnie ubezpieczony nadal prowadzi pozarolniczą

działalność (wykonuje zawód adwokata), której nie zgłosił do ubezpieczenia zdro-

wotnego i nie opłaca z tego tytułu składek na to ubezpieczenie od dnia 1 stycznia

1999 r. Decyzją z dnia 17 marca 2003 r. Ś. Regionalna Kasa Chorych w K. stwier-

dziła objęcie ubezpieczonego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu

prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 1999 r. Na podstawie art.

202 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Naro-

dowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391, powoływanej dalej jako ustawa z

2003 r.) Ś. Regionalna Kasa Chorych w K. została zlikwidowana z dniem 31 marca

2003 r., a jej następcą prawnym został Narodowy Fundusz Zdrowia.

W tak ustalonych okolicznościach faktycznych Sąd Okręgowy stwierdził, że

zarówno poprzednio obowiązujący art. 8 ust. 10 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o po-

wszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz.153, powoływanej dalej

jako ustawa z 1997 r.), jak i obowiązujący później art. 9 ust. 15 ustawy 2003 r. sta-

nowią, że osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu

zdrowotnemu. Powołane ustawy stanowią ponadto o obowiązkowym ubezpieczeniu

zdrowotnym osób prowadzących pozarolniczą działalność (art. 8 ust. 1 ustawy z

1997 r. oraz art. 9 ust. 1 ustawy z 2003 r.). Objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem

zdrowotnym więcej niż z jednego tytułu rodzi obowiązek opłacania składek odrębnie

z każdego tytułu (art. 22 ustawy z 1997 r. i art. 24 ust. 1 ustawy z 2003 r.). Z tych

względów ubezpieczony, pobierając emeryturę i prowadząc pozarolniczą działalność,

podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z dwóch różnych tytułów i ma obowiązek opła-

cania odrębnych składek na to ubezpieczenie z każdego z tych tytułów od dnia 1

stycznia 1999 r. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia

2000 r., AUa 1045/99, OSA 2000 nr 10, poz. 42).

Sąd Apelacyjny wprawdzie podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd

pierwszej instancji, jednak uznał jego rozstrzygnięcie i rozważania przedstawione w

uzasadnieniu za nietrafne. Mając na uwadze treść art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z 1997 r.,

który stanowił, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają, między in-

nymi, „osoby (po pierwsze) objęte ubezpieczeniem społecznym (i - po drugie) - które

są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność”, Sąd Apelacyjny uznał, iż w

sprawie należało ustalić, czy pobierający emeryturę ubezpieczony był w spornym

okresie objęty ubezpieczeniem społecznym jako osoba prowadząca taką działalność.

Na gruncie art. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

3

społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa syste-

mowa), Sąd drugiej instancji uznał, że ubezpieczony, jako osoba pobierająca eme-

ryturę, w okresie obowiązywania ustawy z 1997 r. nie był objęty żadnym rodzajem

ubezpieczeń społecznych (emerytalnym, rentowym, chorobowym lub wypadkowym).

Przepisy art. 6 i 9 ustawy systemowej nie obejmują bowiem obowiązkowym ubezpie-

czeniem emerytalnym i rentowymi osób pobierających emeryturę, a przepis art. 7 tej

ustawy nie wymienia takich osób wśród podmiotów posiadających prawo do dobro-

wolnego objęcia tymi ubezpieczeniami. Ubezpieczony nie był także objęty ubezpie-

czeniami chorobowym i wypadkowym, wobec braku przesłanek i podstaw określo-

nych w art. 11 i 12 ustawy systemowej.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, także zmiana stanu prawnego i wejście w życie

ustawy z 2003 r., nie wskazywało na to, aby ustawodawca korygował, pod kątem

obowiązkowego podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, sytuację osób pobierają-

cych emerytury i prowadzących działalność pozarolniczą. Przepis art. 9 ust. 1 tej

ustawy stanowił, iż obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego „podlegały osoby speł-

niające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym, które są (były) osobami

prowadzącymi działalność pozarolniczą”. Na gruncie niezmienionej treści powoła-

nych przepisów ustawy systemowej, także pod rządami ustawy z 2003 r. - osoby po-

bierające emerytury i prowadzące pozarolniczą działalność nie podlegały obowiąz-

kowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia takiej działalności.

Dodatkowo Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie wymierzyła

ubezpieczonemu składki na ubezpieczenie zdrowotne, przeto rozsądzenie obowiąz-

ku niepodlegania przez ubezpieczonego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z

tytułu kontynuowanej pozarolniczej działalności nie może obejmować składki na to

ubezpieczenie, dlatego powoływanie się organu ubezpieczeń zdrowotnych na wyrok

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2000 r. „może być przydatne

dopiero po ewentualnym wymierzeniu składki z powyższego tytułu i ocenie zasadno-

ści zastosowania art. 22 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym”.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik pozwanego Narodowego Funduszu Zdro-

wia zarzucił naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 8 pkt 1 lit. c i pkt

10 ustawy z 1997 r., przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię. Jako

okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazał na istnienie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego, polegającego na potrzebie właściwego

stosowania przepisów prawnych wskazanych w petitum skargi kasacyjnej, utrzymu-

4

jąc ponadto, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący twierdził,

że w świetle przepisów ustawy z 1997 r. ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu zdro-

wotnemu zarówno z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego (art. 8 pkt 10), jak i

z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności (art. 8 pkt 1 lit. c). Przesądza o tym

art. 22 ust. 1 tej ustawy, który stanowił, iż jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia

obowiązkowym ubezpieczeniem z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpiecze-

nie zdrowotne jest opłacana z każdego z tych tytułów odrębnie. Na poparcie swojego

stanowiska skarżący powołał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia

27 kwietnia 2004 r., zgodnie z którym „opłacanie składki na ubezpieczenie zdrowotne

od emerytury (art. 8 pkt 10 ustawy) i osiąganie przychodu z działalności gospodar-

czej powoduje powstanie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne

także od tego przychodu - zgodnie z zasadą solidarności społecznej wyrażoną w art.

1a w/w ustawy”. Zdaniem skarżącego, „błędne jest powoływanie się na art. 1 i art. 6

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i wska-

zywanie, iż ubezpieczony nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym

i rentowym, ponieważ ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym nie jest

częścią systemu ubezpieczeń społecznych i zwolnienia wynikające z tej ustawy nie

dotyczą i nie mogą dotyczyć zwolnienia z obowiązku powszechnego ubezpieczenia

zdrowotnego”. W ocenie skarżącego, decyduje to, że osoby prowadzące pozarolni-

czą działalność są objęte ubezpieczeniem społecznym (art. 6 ust.1 pkt 5 ustawy

systemowej), a nie „fakt, że w/w ustawa w art. 9 ust. 5 zwalnia osoby pobierające

emeryturę z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego, co oznacza tylko tyle, że

osoba ta jest zwolniona z obowiązku ubezpieczenia, nie oznacza to jednak, że nie

jest objęta ubezpieczeniem społecznym, wnioskodawca może na własny wniosek

ubezpieczyć się dobrowolnie”. Ponadto ustawodawca w art. 8 pkt 1 ustawy o z 1997

r. używał określenia „objęty ubezpieczeniem społecznym”, a nie „objęty obowiązkiem

ubezpieczenia” lub „objęty obowiązkiem ubezpieczenia społecznego lub dobrowol-

nym ubezpieczeniem społecznym”. Dlatego w okolicznościach rozpoznawanej

sprawy należy odwołać się do zasady solidarności społecznej określonej w art.1a

ustawy z 1997 r. Ponadto z mocy art. 22 tej ustawy składka na ubezpieczenie zdro-

wotne „jest wyłączona od wszystkich przychodów ubezpieczonego”. Jeżeli zatem

„ubezpieczający się” opłacał składkę na ubezpieczenie zdrowotne od emerytury (art.

8 pkt 10 ustawy z 1997 r.) i osiągał przychód z działalności pozarolniczej, to pominię-

cie przy wymiarze składki przychodu z tego tytułu, byłoby w oczywisty sposób

5

sprzeczne z zasadami określonymi w art. 1a, a także z zasadą solidarności społecz-

nej. Odwołanie się do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia

2000 r. „miało na celu wskazanie faktu podlegania przez Edmunda D. obowiązko-

wemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej”.

W konsekwencji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie w cało-

ści odwołania ubezpieczonego od decyzji z dnia 17 marca 2003 r. o objęciu go obo-

wiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności

oraz o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz Narodowego Funduszu Zdrowia

kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczony wniósł o jej odrzucenie lub

odmowę przyjęcia do rozpoznania, a w razie przyjęcia do rozpoznania domagał się

oddalenia „ kasacji jako wniesionej pomimo braku podstaw dla zaskarżenia wyroku”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niezależnie od występujących niekiedy kontrowersji dotyczących zasad, a

przede wszystkim tytułu podlegania przez adwokatów ubezpieczeniom społecznym,

nie może być kwestionowane, że ta kategoria ubezpieczonych podlega ubezpiecze-

niom zdrowotnym jako osoby prowadzące pozarolniczą działalność, ponieważ art. 24

ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o adwokaturze (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123,

poz. 1058 ze zm.), zrównujący adwokatów z pracownikami w zakresie prawa do

świadczeń z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby, macierzyństwa i ubezpiecze-

nia rodzinnego oraz z tytułu powszechnego zaopatrzenia emerytalnego pracowników

i ich rodzin, utracił moc w zakresie uregulowanym przez ustawę z 1997 r. (art. 170

pkt 8). Zresztą w tej kwestii nie było kontrowersji pomiędzy stronami.

Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje w granicach zaskarżenia oraz jej

podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.), a zatem wymaga prawidłowej wykładni art. 8 pkt 1c i

pkt 10 ustawy z 1997 r. Przepisy te stanowiły, że obowiązkowi ubezpieczenia zdro-

wotnego podlegały osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem

społecznym rolników, z zastrzeżeniem art. 2, które są osobami prowadzącymi poza-

rolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi (art. 8 pkt 1c ustawy), oraz

osoby pobierające emeryturę lub rentę z wyjątkiem osób, o których mowa w art. 7 pkt

21a (tj. dzieci uprawnionych do renty rodzinnej), osoby w stanie spoczynku pobiera-

jące uposażenie lub uposażenia rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po

6

zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze (art. 8

pkt 10).

W zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko ubezpieczonego,

który pobiera emeryturę i uważa, że podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotne-

go wyłącznie z tego tytułu (jako osoba pobierająca emeryturę - art. 8 pkt 10 ustawy),

natomiast nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu nadal prowadzonej

praktyki adwokackiej, stanowiącej rodzaj pozarolniczej działalności osoby prowadzą-

cej działalność w zakresie wolnego zawodu, z której przychody są przychodami z

działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku od osób fizycznych

(art. 6 pkt 3b ustawy systemowej), ponieważ jako emeryt nie jest objęty ani ubezpie-

czeniem obowiązkowym, ani nie wystąpił z wnioskiem o dobrowolne ubezpieczenie

społeczne. Sąd Apelacyjny wywodził, że - zgodnie z art. 1 ustawy systemowej -

ubezpieczenia społeczne obejmują: ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenie ren-

towe, ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe, a ubezpieczonym

jest osoba podlegająca chociażby jednemu z tych rodzajów ubezpieczeń. Tymcza-

sem ubezpieczony, będąc emerytem pobierającym emeryturę, nie był objęty - w

okresie obowiązywania ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym - żadnym z wymienio-

nych rodzajów ubezpieczenia społecznego, a ponadto art. 6 i 9 ustawy systemowej

nie obejmują obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym osób pobierających eme-

ryturę, którzy ponadto nie należą do kręgu osób uprawnionych do dobrowolnego ob-

jęcia tymi ubezpieczeniami (art. 7 ustawy systemowej). Ubezpieczony nie był objęty

również ubezpieczeniem chorobowym i wypadkowym z braku podstaw określonych

w art. 11 i 12 tej ustawy. Takiego zakresu podlegania ubezpieczeniom społecznym, a

w konsekwencji obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osób pobierających

emeryturę i równocześnie prowadzących działalność pozarolniczą ustawodawca nie

skorygował w ustawie z 2003 r., która w art. 9 ust. 1 stanowiła, że obowiązkowi

ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubez-

pieczeniem społecznym. Doprowadziło to do wyrażenia poglądu, że osoby pobiera-

jące emeryturę i równocześnie prowadzące pozarolniczą działalność nie podlegały

obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu tej działalności.

Odmienne stanowisko prezentował skarżący, który podkreślał odrębność re-

gulacji i zasad podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w stosunku do podlegania

ubezpieczeniom społecznym, co nakazuje interpretować określenie osoby objętej

ubezpieczeniem społecznym inaczej niż objęcie obowiązkowym lub dobrowolnym

7

ubezpieczeniem społecznym, a mianowicie w kierunku podlegania ubezpieczonego

obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zarówno z tytułu pobierania emerytu-

ry, jak i z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności. Pominięcie składki na ubez-

pieczenie zdrowotne z tytułu dodatkowo prowadzonej działalności pozarolniczej

byłoby bowiem sprzeczne z zasadami określonymi w art. 1a ustawy z 1997 r.

W ocenie Sądu Najwyższego, rozstrzygnięcie tytułów podlegania obowiązkowi

ubezpieczenia zdrowotnego wymaga interpretacji zakresu podmiotowego podlegania

obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez osoby objęte ubezpieczeniem spo-

łecznym, które stanowią ubezpieczenia emerytalne i rentowe określone w ustawie

systemowej (art. 7 pkt 19 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym z 1997

r.). Z uwagi na to odesłanie ustawa z 1997 r. nie stanowiła całkowicie odrębnego

aktu normatywnego w stosunku do ustawy systemowej, która wszakże w art. 1 nie

wymienia ubezpieczenia zdrowotnego jako jednego z rodzajów ubezpieczenia spo-

łecznego. Oznacza to, że ustawa z 1997 r. samodzielnie określała podmiotowy za-

kres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, kreując w przepisach art.: 1, 1a, 8 i 9

własne autonomiczne zasady podlegania obowiązkowemu i dobrowolnemu ubez-

pieczeniu zdrowotnemu w stosunku do zasad podlegania ubezpieczeniom społecz-

nym na podstawie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, obowiązujących za-

równo w dacie uchwalenia ustawy z 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowot-

nemu, jak i po wejściu w życie ustawy systemowej (o systemie ubezpieczeń społecz-

nych). W myśl tych zasad, powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegały

wszystkie podmioty wymienione w art. 2 w związku z art. 8 i 9 ustawy z 1997 r. W

ocenie Sądu Najwyższego, użyty w art. 8 pkt 1 tej ustawy zwrot: „osoby objęte ubez-

pieczeniem społecznym” należało rozumieć jako osoby mające generalny tytuł do

objęcia ubezpieczeniami społecznymi, tj. spełniające warunki do objęcia jednym z

wymienionych tytułów, bez względu to, że w konkretnych okolicznościach sprawy

osoby, takie jak ubezpieczony pobierający emeryturę i równocześnie prowadzący

działalność pozarolniczą w rozumieniu przepisów prawa ubezpieczeń społecznych

(praktykę adwokacką), były zwolnione z obowiązku dalszego podlegania ubezpie-

czeniom społecznym i nie skorzystały z możliwości dobrowolnego kontynuowania

ubezpieczeń społecznych (art. 9 ust. 5 ustawy systemowej). Taki kierunek interpreta-

cji wynika z założenia, że objęte ubezpieczeniami społecznymi są osoby nie zawsze

polegające tym ubezpieczeniom, które jednakże spełniają przesłanki (warunki) do

objęcia jednym z ustawowych tytułów ubezpieczenia społecznego. Dotyczy to w

8

szczególności rencistów lub emerytów, którzy już korzystają ze świadczeń z ubez-

pieczeń społecznych i nie zawsze podlegają dalszemu obowiązkowi w zakresie tych

ubezpieczeń lub korzystają z możliwości dobrowolnego ich kontynuowania, np. w

celu uzyskania możliwości podwyższenia pobieranych świadczeń.

Taką uzasadnioną linię wykładni art. 8 pkt 1 ustawy z 1997 r. wzmacniają re-

gulacje dotyczące opłacania składek na ubezpieczenia zdrowotne, z których wynika-

ło, że jeżeli spełnione były przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdro-

wotnego, o którym mowa w całym art. 8, z więcej niż z jednego tytułu, to składka na

ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Ponadto i

w szczególności z art. 22 ust. 4a tej ustawy wynikało, że składka na ubezpieczenie

zdrowotne nie jest opłacana od dodatkowych przychodów z działalności pozarolni-

czej przez osoby, których świadczenie emerytalne i rentowe nie przekraczało mie-

sięcznie kwoty najniższego wynagrodzenia, i to w przypadku gdy osoby te uzyskują

dodatkowe przychody z tej działalności w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie

50% kwoty najniższej emerytury lub opłacają podatek dochodowy w formie karty po-

datkowej. Z powołanej regulacji wynikało, a contrario, że w każdym przypadku wy-

maga opłacenia składka na ubezpieczenie zdrowotne od dodatkowych przychodów z

działalności pozarolniczej osiąganych przez osoby pobierające świadczenia emery-

talne lub rentowe w kwotach wyższych od miesięcznych kwot najniższego (minimal-

nego) wynagrodzenia, a w przypadkach pobierania tych świadczeń w niższej wyso-

kości składka na ubezpieczenie zdrowotne nie wymaga opłacania tylko wówczas,

gdy emeryci lub renciści z prowadzonej równocześnie działalności pozarolniczej uzy-

skują dodatkowe przychody w wysokości nieprzekraczającej 50% kwoty najniższej

emerytury. Takie reguły opłacania składek wynikały także z art. 24 ust. 1 i 5 ustawy z

2003 r., a obecnie są określone expressis verbis w art. 82 ust. 1 i 8 aktualnie obowią-

zującej ustawy dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finan-

sowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135, powoływana dalej jako

ustawa z 2004 r.). Oznacza to, że ustawowe zwolnienie z obowiązku podlegania

przez osoby pobierające emeryturę z ubezpieczenia obowiązkowego lub nieskorzy-

stanie z możliwości dobrowolnego kontynuowania ubezpieczeń społecznych, w tym z

ubezpieczenia emerytalnego lub rentowego, nie wyłączało zbiegających się tytułów

podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z art. 8 pkt 1c i pkt 10 w

związku z art. 7 pkt 19 ustawy z 1997 r. Odesłanie do treści art. 21 tej ustawy, który

stanowił, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne od osób prowa-

9

dzących działalność gospodarczą wylicza się według zasad dotyczących podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, oznaczało tylko tyle, że

ubezpieczony, który nie opłacał składki emerytalno-rentowej, wyliczał według tych

zasad podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne i odprowadzał tylko

część składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Użyta w art. 8 pkt 1 tej ustawy formuła, że obowiązkowi ubezpieczenia zdro-

wotnego podlegają osoby „objęte ubezpieczeniem społecznym" odnosi się zatem nie

tylko do osób faktycznie objętych obowiązkowymi lub dobrowolnymi ubezpieczeniami

społecznymi i opłacających składki na ubezpieczenia emerytalne lub rentowe, ale

także do osób spełniających formalne warunki (przesłanki) podlegania ubezpiecze-

niom społecznym, bez względu na ich ewentualne wyłączenie z obowiązkowych

ubezpieczeń społecznych lub niekorzystanie z możliwości podlegania dobrowolnie

tym ubezpieczeniom i opłacania składek. Za taką interpretacją przemawia dodatkowo

zasada powszechności podlegania ubezpieczeniom zdrowotnym (art. 1 ustawy z

1997 r.), wsparta zasadą solidarności społecznej (art. 1a), które w podmiotowym za-

kresie podlegania ubezpieczeniom zdrowotnym doznają wyłącznie ściśle określo-

nych ograniczeń w opłacaniu składki na to ubezpieczenie w przepisach prawa ubez-

pieczeń zdrowotnych (art. 22 ustawy z 1997 r., art. 24 ustawy z 2003 r. i art. 82

ustawy z 2004 r.). Zwolnienia z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym,

wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie wpływają zatem na

ograniczenie zakresu podmiotowego obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Takie stanowisko wzmacniają zasady powszechnego ubezpieczenia zdrowot-

nego, w tym szczególnie zasada równego traktowania ubezpieczonych i solidarności

społecznej, które sprzeciwiają się nierównoprawnemu pojmowaniu obowiązku podle-

gania ubezpieczeniom zdrowotnym przez emerytów dodatkowo wykonujących dzia-

łalność pozarolniczą w zależności od tytułu pobieranych świadczeń emerytalnych. W

sprzeczności z tymi zasadami byłoby w szczególności zgodne z prawem obarczanie

składką na ubezpieczenie zdrowotne np. emerytów z tytułu zatrudnienia, którzy w

razie prowadzenia dodatkowej działalności pozarolniczej obowiązkowo podlegają

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 9 ust. 4 ustawy systemowej) i obo-

wiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z obu zbiegających się tytułów, oraz rów-

noczesne zwolnienie z obowiązku podlegania ubezpieczeniom zdrowotnym z tytułu

dodatkowo prowadzonej działalności pozarolniczej przez innych emerytów (niewy-

mienionych w art. 9 ust. 4 ustawy systemowej), którzy nie skorzystali z możliwości

10

dalszego dobrowolnego podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 9 pkt 5 tej

ustawy).

Mając na uwadze powyższe okoliczności, a także to, że przedmiotem rozpo-

znawanej sprawy była wyłącznie decyzja stwierdzająca podleganie obowiązkowemu

ubezpieczeniu zdrowotnemu, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że pobierający emery-

turę adwokat, który równocześnie prowadzi pozarolniczą działalność, podlega obo-

wiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z każdego z tych tytułów odrębnie (ar. 8 pkt 1c

i pkt 10 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym),

co doprowadziło do wydania orzeczenia reformatoryjnego w zgodzie z art. 39816

k.p.c. Równocześnie, z uwagi na złożoną i skomplikowaną naturę prawną rozstrzy-

gniętego zagadnienia prawnego Sąd Najwyższy odstąpił od obciążania ubezpieczo-

nego kosztami postępowania.

========================================