III CZP 35/06

Uchwała z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZP 35/06

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Zbigniew Strus

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kazimierza P. przy uczestnictwie Alicji B.,

(...) o zasiedzenie, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w

dniu 28 czerwca 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Okręgowy w Krośnie postanowieniem z dnia 21 marca 2006 r.:

"Czy wszczęcie postępowania o zasiedzenie nieruchomości przez

samoistnego posiadacza niewydzielonego udziału we własności tej nieruchomości,

przerywa bieg terminów zasiedzenia co do samoistnych posiadaczy pozostałych

udziałów, którzy zawładnęli nimi w okresie późniejszym niż wnioskodawca i byli

uczestnikami postępowania o zasiedzenie?"

podjął uchwałę:

Wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie

własności nieruchomości przez samoistnego posiadacza udziału nie przerywa

biegu zasiedzenia przez pozostałych posiadaczy samoistnych, którzy później

niż wnioskodawca nabyli posiadanie innych udziałów w tej nieruchomości.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 października 2004 r. Sąd Rejonowy w Jaśle

stwierdził m.in., że z dniem 2 stycznia 1985 r. Kazimierz P. w 1/3 części, a Adam P.

w 22/75 części nabyli przez zasiedzenie udziały w nieruchomości położonej w J.,

stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym (...), oddalił natomiast wniosek Alicji

B. o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie współudziału w tej nieruchomości

również na jej rzecz. Z ustaleń i ocen prawnych wynika, że działkę tę w 1964 r.

objęli w samoistne posiadanie, w niewydzielonych częściach, wnioskodawca

Kazimierz P. i uczestnik Adam P. Przed upływem terminu zasiedzenia, we wrześniu

1974 r., dotychczasowi posiadacze dopuścili uczestniczkę Alicję B. do

współposiadania tej nieruchomości. Od tego czasu te trzy osoby traktowane były

jako samoistni posiadacze niewydzielonych udziałów we współwłasności tej

nieruchomości, jednak tylko wnioskodawca i uczestnik Adam P. nabyli przez

zasiedzenie posiadane udziały (art. 172 § 2 k.p.c.). Bieg zasiedzenia udziału przez

Alicję B. został przerwany z chwilą wszczęcia przez wnioskodawcę postępowania w

sprawie, co nastąpiło w dniu 23 lipca 1992 roku (art. 175 k.c. w związku z art. 123 §

1 pkt 1 k.p.c.).

Przy rozpoznawaniu apelacji uczestniczki Sąd Okręgowy w Krośnie powziął

wątpliwość, która stanowiła podstawę przedstawionego Sądowi Najwyższemu

zagadnienia prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione zagadnienie prawne sprowadza się do wyjaśnienia, czy

wystąpienie przez samoistnego posiadacza udziału w nieruchomości z wnioskiem o

stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności całej nieruchomości, a zatem z

wnioskiem nieuzasadnionym w części odpowiadającej udziałowi innego

posiadacza, powoduje w odniesieniu do tego innego posiadacza przerwę biegu

zasiedzenia.

Kwestię przerwy biegu terminu zasiedzenia reguluje art. 175 k.c. w związku z

art. 123 k.c. Jak wynika z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., przesłanką, która musi zaistnieć,

aby doszło do przerwy biegu terminu zasiedzenia, jest podjęcie przed sądem lub

innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń

czynności przeciwko posiadaczowi bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia,

zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i

w doktrynie nie budzi wątpliwości, że przez „czynność” należy rozumieć tylko akcję

zaczepną, nie wystarcza natomiast do osiągnięcia tego celu zgłoszenie zarzutów w

postępowaniu wszczętym na wniosek innej osoby (por. orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 8 lipca 1960 r., 2 CR 182/60, OSN 1961, nr 3, poz. 83 oraz

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68, OSNC 1969,

nr 4, poz. 62). Nie ma również zasadniczych kontrowersji, że czynność taka musi

być podjęta przez osobę uprawnioną, tj. przez osobę, przeciwko której biegnie

zasiedzenie i nie w stosunku do każdego, lecz tylko wobec osoby, na rzecz której

ono biegnie (por. uzasadnienie uchwały z dnia 27 maja 1992 r., III CZP 60/92,

"Biuletyn SN" 1992, nr 5, s. 20). Przerwa biegu zasiedzenia zatem następuje, jeżeli

czynność została dokonana przez właściciela rzeczy, nie zaś przez jakąkolwiek

osobę zainteresowaną nieruchomością lub wywołaniem przerwy.

Wątpliwości Sądu Okręgowego, czy wystąpienie z wnioskiem zostało

dokonane przez uprawnionego (właściciela) i czy w związku z tym można je ocenić

jako powodujące przerwę biegu zasiedzenia, powstały na tle orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości

na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności

gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.). W tych sprawach Sąd

Najwyższy uznawał, że wystąpienie z wnioskiem o tzw. uwłaszczenie przez

posiadacza samoistnego, który w momencie wszczęcia postępowania nie

legitymował się tytułem własności, może być uznane za tzw. akcję zaczepną

przerywającą bieg zasiedzenia innego posiadacza, jeżeli wnioskodawca spełniał

przesłanki nabycia własności nieruchomości na podstawie tej ustawy (por. uchwała

z dnia 27 maja 1992 r., III CZP 60/92, postanowienia z dnia 23 lutego 1998 r., III

CKN 384/97, OSNC 1998, nr 10, poz. 164, z dnia 21 sierpnia 2003 r., III CKN

535/01, "Izba Cywilna" 2004, nr 6, s. 39, z dnia 28 października 2005 r., II CSK

2/05, "Biuletyn SN" 2006, nr 2, s. 10). Sąd Najwyższy uznawał, że w sytuacji, w

której wystąpienie o stwierdzenie uwłaszczenia było zasadne, wniosek posiadacza

w tym przedmiocie był uważany za powodujący przerwę biegu terminu zasiedzenia

tej samej nieruchomości przez innego posiadacza, biorącego udział w

postępowaniu uwłaszczeniowym.

W rozpoznawanej sprawie z wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia wystąpił

również samoistny posiadacz, który w chwili wszczęcia postępowania nie miał tytułu

prawnego do nieruchomości, można zatem twierdzić, że tak jak w sprawach

uwłaszczeniowych złożenie takiego wniosku również przerywa bieg terminu

zasiedzenia w stosunku do innego posiadacza samoistnego, biorącego udział w

postępowaniu.

Pomimo podobieństwa spraw uwłaszczeniowych i spraw o zasiedzenie, takie

twierdzenie nie jest jednak w pełni uzasadnione. Przede wszystkim, dokonywana na

tle art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 175 k.c. ocena skutków wystąpienia o

uregulowanie własności gospodarstwa rolnego następowała ex post,

niejednokrotnie wiele lat po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego, kiedy

wyniki tego postępowania były znane i można było określić w odniesieniu do kogo w

orzeczeniu potwierdzono uzyskanie tytułu własności i przeciwko komu zasiedzenie

obecnie biegnie. Ponadto, za taką oceną przemawiał charakter postępowania i

kończącego je rozstrzygnięcia, w którym skutek nabycia własności następował z

mocy samego prawa, w wyniku spełnienia przesłanek określonych w ustawie, a rolą

właściwego organu było jedynie sprawdzenie, czy w konkretnym wypadku

przesłanki te zostały spełnione i wydanie orzeczenia o charakterze deklaratywnym.

Było to więc postępowanie ze swej natury zbliżone do postępowania o ustalenie.

Postanowienie wydane w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia również

ma charakter deklaratywny i potwierdza – ze skutkiem erga omnes – uzyskanie

prawa własności przez osobę, której do chwili zasiedzenia własność rzeczy nie

przysługiwała. Wszczęcie postępowania o stwierdzenie zasiedzenia mogłoby

jednak prowadzić do przerwy biegu terminu zasiedzenia innego posiadacza jedynie

w sytuacji, w której po zakończeniu biegu zasiedzenia na rzecz jednego posiadacza

rzecz została objęta w posiadanie samoistne przez inną osobę, zasiadującą ją

przeciwko aktualnemu właścicielowi, który uzyskał stwierdzenie zasiedzenia. W

innym wypadku wniosek o wszczęcie postępowania o stwierdzenie zasiedzenia nie

mógłby być uznany za wniesiony przez osobę uprawnioną w całości lub w części.

W razie wystąpienia przez jednego ze współposiadaczy z wnioskiem o

stwierdzenie nabycia na swoją rzecz przez zasiedzenie własności całej

nieruchomości lub udziału w niej, nie następuje przerwa biegu zasiedzenia wobec

tych uczestników postępowania, którzy do współposiadania nieruchomości zostali

dopuszczeni później i co do których termin zasiedzenia jeszcze nie upłynął. W takim

zakresie, w jakim wniosek o stwierdzenie zasiedzenia został oddalony,

wnioskodawca jest osobą nieuprawnioną do wystąpienia z nim. Zasiedzenie biegnie

nadal przeciwko dotychczasowemu właścicielowi rzeczy, a nie przeciw jej

aktualnemu posiadaczowi. W relacjach z dotychczasowym właścicielem wszyscy

współposiadacze samoistni mają jednakową pozycję, a ich wzajemne działania nie

mogą wpływać na przerwę biegu zasiedzenia innych posiadaczy.

Wobec powyższego orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).