III CZP 40/06

Uchwała z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZP 40/06

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Zbigniew Strus

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej,

Oddziału Regionalnego w Z.G. przeciwko Markowi T. o eksmisję, po rozstrzygnięciu

w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 28 czerwca 2006 r. zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim

postanowieniem z dnia 13 marca 2006 r.:

"Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa Wojskowej

Agencji Mieszkaniowej przeciwko osobie uprawnionej do zajmowania lokalu wraz z

byłym najemcą, nienależącej do kręgu osób wymienionych w art. 45 ust. 3 ustawy z

dnia 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej

Polskiej (Dz.U. z 2005 roku, Nr 41, poz. 398 ze zm.), zajmującej lokal mieszkalny

będący w dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, po ustaniu stosunku najmu

przed dniem 30 czerwca 2004 r.?"

podjął uchwałę:

We wszczętej po dniu 1 lipca 2004 r. przez Wojskową Agencję

Mieszkaniową sprawie o opróżnienie lokalu mieszkalnego pozostającego w jej

dyspozycji, przeciwko osobie zajmującej lokal bez tytułu prawnego,

nienależącej do osób wymienionych w art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 22 czerwca

1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. tekst:

Dz.U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398), zamieszkałej w nim z byłym najemcą, wobec

którego stosunek najmu ustał przed tym dniem, droga sądowa jest

niedopuszczalna.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy w Słubicach odrzucił

pozew Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, Oddziału Regionalnego w Z.G. przeciwko

Markowi T. o eksmisję z lokalu, uznając, że zachodzi niedopuszczalność drogi

sądowej. W sprawie ustalono, że pozwana Anna T. wraz z małoletnim synem

Michałem M. i bratem Markiem T. zajmowała pozostający w zasobach powódki

lokal mieszkalny na podstawie umowy najmu, która wygasła z dniem 30 listopada

2003 r. na skutek wypowiedzenia przez stronę powodową. Powództwo w stosunku

do pozwanych Anny T. i Michała M. zostało uwzględnione – wyrokiem częściowym

z dnia 18 października 2005 r. – na podstawie art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 22

czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (jedn.

tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm. – dalej: "ustawa"), w brzmieniu

ustalonym ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu

Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116,

poz. 1203 – dalej: "ustawa nowelizująca"), która weszła w życie w dniu 1 lipca

2004 r. Sąd Rejonowy uznał, że po rozwiązaniu z Anną T. umowy najmu, co miało

miejsce przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, pozwany Marek T. utracił

tytuł prawny do zajmowanego lokalu. Ponieważ nie należy on do kręgu osób, o

których mowa w art. 45 ust. 3 w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą,

właściwa do usunięcia go z lokalu jest droga postępowania administracyjnego,

wobec czego zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim

powziął poważną wątpliwość prawną, sformułowaną w przedstawionym

zagadnieniu prawnym. Zdaniem tego Sądu, droga sądowa w sprawie przeciw

Markowi T. nie jest dopuszczalna, gdyż sprawa została wszczęta po dniu 1 lipca

2005 r., tj. po wejściu w życie ustawy nowelizującej. Wątpliwości wywołuje jednak

cywilna natura sprawy, tj. fakt, że stosunek najmu został nawiązany na podstawie

umowy oraz to, że wyłączenie stosowania przepisów ustawy z dnia 21 czerwca

2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie

Kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) nastąpiło

po ustaniu stosunku najmu, co może oznaczać, iż ustawa ta ma nadal

zastosowanie do oceny skutków prawnych związanych z tym zdarzeniem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi, gdy sprawa nie jest sprawą

cywilną (art. 1 k.p.c.) lub wtedy, gdy ma taki charakter, ale została na mocy

przepisu szczególnego wyłączona spod kompetencji sądów powszechnych (art. 2 §

3 k.p.c.). Wyłączenie to musi być wyraźne, a brak przepisu przewidującego drogę

sądową dla dochodzenia określonej kategorii spraw nie może być odczytywany jako

wyłączenie w stosunku do tych spraw zasad powszechnie obowiązujących, w tym

prawa do sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2005 r., IV

CK 70/05, nie publ.).

Nie może budzić wątpliwości, że sprawa, w której strona powodowa domaga

się opróżnienia pozostającego w jej dyspozycji lokalu, zajmowanego po ustaniu

stosunku najmu bez tytułu prawnego, jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c.,

w sprawie takiej chodzi bowiem o realizację cywilnoprawnego zobowiązania

pozwanego do opróżnienia lokalu, powstałego w związku z utratą cywilnoprawnego

tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Cywilny charakter sprawy nie przesądza

jeszcze dopuszczalności drogi sądowej, konieczne jest bowiem ustalenie, czy droga

sądowa nie została wyłączona przez przepis szczególny na rzecz drogi

sądowoadministracyjnej .

Należy zwrócić uwagę, że art. 37a ust. 1 i 2 ustawy w brzmieniu

obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. stanowi, że dyrektor oddziału regionalnego

Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wydaje w stosunku do osób zajmujących bez

tytułu prawnego pozostający w jej dyspozycji lokal mieszkalny decyzję w sprawie

opróżnienia lokalu oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Z przepisu tego

wynika wyraźne wyłączenie drogi sądowej w sprawach o opróżnienie zajmowanego

bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego na rzecz drogi postępowania

administracyjnego. Uzupełnieniem tego przepisu jest art. 45 ust. 1, przekazujący

wykonanie obowiązku opróżnienia lokalu mieszkalnego do trybu egzekucji

administracyjnej. Ponadto, zgodnie z art. 1a ustawy o ochronie praw lokatorów,

dodanym przez ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o

zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 1203), jej przepisów nie stosuje się do lokali będących w

dyspozycji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Przepisem szczególnym w stosunku

do art. 37a ust. 2 i art. 45 ust. 1 ustawy jest art. 45 ust. 3, zgodnie z którym, do

przymusowego wykwaterowania kobiet w ciąży, małoletniego, niepełnosprawnego

w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64,

poz. 593 ze zm.) oraz emeryta i rencisty spełniającego kryteria do otrzymania

świadczenia z pomocy społecznej nie stosuje się art. 45 ust. 1 i 2 ustawy. Dyrektor

oddziału regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej występuje wobec takich

osób z pozwem o nakazanie opróżnienia lokalu mieszkalnego, orzeczenie o

uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, wezwanie do udziału w procesie

gminy oraz określenie odszkodowania. W takim zatem wypadku droga sądowa jest

dopuszczalna. Jak ustalono jednak, pozwany Marek T. nie należy do kręgu osób

wymienionych w art. 45 ust. 3 ustawy, zatem jego to uregulowanie nie dotyczy.

Wobec tego, że stosunek najmu ustał przed wejściem w życie ustawy

nowelizującej, a sprawę wszczęto już po tym dniu, niezbędna jest analiza przepisów

przejściowych ustawy nowelizującej, z których podstawowe znaczenie ma art. 19

ust. 1. Istotne znaczenie ma też art. 25, pozostałe zaś przepisy przejściowe, tj. art.

20, 21, 22 i 27 w okolicznościach faktycznych sprawy nie mają zastosowania i z tej

przyczyny nie wymagają omówienia.

Zgodnie z art. 19 ust. 1, do spraw wszczętych do dnia wejścia w życie ustawy

nowelizującej, lecz niezakończonych ostatecznymi decyzjami lub umowami, stosuje

się przepisy tej ustawy, z wyjątkiem postępowań egzekucyjnych i z zastrzeżeniem

art. 19 ust. 2-5. Przepis ten wyraża zatem zasadę bezpośredniego działania ustawy

nowej w odniesieniu do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie, tym bardziej

zatem reguła ta ma zastosowanie w sprawach, które – jak sprawa, w której

przedstawiono zagadnienie prawne – zostały wszczęte po wejściu w życie ustawy

nowelizującej.

Poza wypadkiem określonym w art. 45 ust. 3 ustawy, droga sądowa

przewidziana jest także w art. 25 ustawy nowelizującej. Zgodnie z tym przepisem, w

stosunku do osób zajmujących na podstawie umowy najmu będący w dyspozycji

Wojskowej Agencji Mieszkaniowej lokal mieszkalny, które wykraczają w sposób

rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, czyniąc uciążliwym

korzystanie z innych lokali, dyrektor oddziału regionalnego Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej rozwiązuje umowę najmu za wypowiedzeniem, a w przypadku

nieopuszczenia lokalu po okresie wypowiedzenia, występuje do sądu o

pozbawienie prawa zajmowania tego lokalu i eksmisję. Rozważenia wymaga, czy

przepis ten może stanowić podstawę twierdzenia, że droga sądowa jest

dopuszczalna także w sprawie, w której wypowiedzenie najmu nastąpiło przed

wejściem w życie ustawy nowelizującej z innych przyczyn niż wskazane w

przepisie, a żądanie eksmisji skierowane jest przeciwko innej osobie niż były

najemca. Odpowiedź na to pytanie jest negatywna, art. 25 ustawy nowelizującej

dotyczy bowiem tylko wypadku wypowiedzenia najmu dokonanego po jej wejściu w

życie, tj. po dniu 1 lipca 2004 r. i tylko z przyczyn ściśle w nim określonych, które w

niniejszej sprawie nie wystąpiły. Ponadto przepis ten ma znaczenie wyjątku w

stosunku do art. 37a ustawy w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą,

stosowanego w sytuacji, w której ze względu na ocenny charakter okoliczności

stanowiących podstawę wypowiedzenia najmu uzasadnione jest wszczęcie procesu

przed sądem powszechnym. Jako wyjątek przepis ten nie podlega wykładni

rozszerzającej.

Z powyższych względów orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).

Należy przypomnieć, że sąd, odrzucając pozew z powodu niedopuszczalności

drogi sądowej, powinien w uzasadnieniu postanowienia wskazać sąd, do którego

właściwości rozpoznanie tej sprawy zostało zastrzeżone (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r., III CK 53/02, OSNC 2003, nr 2, poz. 31, z dnia

19 grudnia 2003 r., III CK 319/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 31 oraz uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 85/02, OSNC

2003, nr 10, poz. 129).