I PK 37/06

Wyrok z dnia 24 lipca 2006 r.

I PK 37/06

Szczególną ochroną trwałości stosunku pracy na podstawie art. 18 ust. 1

i 3 w związku z art. 20 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich

(Dz.U. Nr 30, poz. 158 ze zm.) nie są objęci lekarze pełniący funkcje zastępców

okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra-

wozdawca), Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lipca

2006 r. sprawy z powództwa Zofii L. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej Ł.-P. w

Ł. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 6 lipca

2005 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do ponownego rozpoznania i orze-

czenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 23 marca 2005 r. [...] Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia

przywrócił powódkę Zofię L. do pracy w pozwanym Zespole Opieki Zdrowotnej Ł.-P.

na poprzednie warunki pracy i płacy. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrud-

niona w pozwanym Zespole na stanowisku asystenta na podstawie umowy na czas

nieokreślony. W dniu 1 stycznia 1987 r. powierzono jej stanowisko kierownika Przy-

chodni Rejonowej [...]. Pismem z dnia 16 stycznia 1998 r. Okręgowa Rada Lekarska

w Ł. powiadomiła pozwanego, że powódka pełni funkcję zastępcy Okręgowego Rze-

cznika Odpowiedzialności Zawodowej i podlega szczególnej ochronie stosunku pracy

na podstawie art. 18 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich (Dz.U. Nr 30,

poz. 158 ze zm.). Funkcję tę powódka pełni z wyboru od listopada 1997 r. Okręgowy

2

Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej ma 37 zastępców, co wynika z różnorod-

nych specjalizacji lekarskich, a powódka jest specjalistą z zakresu pediatrii. Uchwałą

Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 23 kwietnia 2004 r. [...] w sprawie izb lekarskich i

delegatów na Krajowy Zjazd Lekarzy zdefiniowano pojęcia „organu” i „stanowiska

funkcyjnego”. W dniu 28 lipca 2004 r. powódce wręczono wypowiedzenie warunków

umowy o pracę w części dotyczącej płacy i stanowiska. Jako przyczynę pracodawca

wskazał brak współpracy z dyrekcją przy podejmowaniu działań mających znaczenie

dla pozwanego oraz złą organizację pracy kierowanej przychodni. Po upływie okresu

wypowiedzenia pozwany zaproponował powódce pracę na stanowisku starszego

asystenta z wynagrodzeniem 1.671,60 zł plus 20% dodatku stażowego. Pozwany

podjął decyzję o wypowiedzeniu, kierując się działaniami powódki zmierzającymi do

wyłączenia przychodni ze struktury Zespołu oraz nieuzgadnianiem terminu szczepień

w szkole. Proces utworzenia publicznego, a następnie niepublicznego zespołu opieki

zdrowotnej został podjęty przez pracowników Przychodni nr 31 i działające tam

związki zawodowe, przy udziale i akceptacji Urzędu Miasta Ł.

Zdaniem Sądu Rejonowego, pełnienie przez powódkę funkcji z wyboru wynika

wprost z odpowiedzi udzielonej przez Okręgową Izbę Lekarską w Ł. Ponadto ustawa

o izbach lekarskich nie wprowadza rozróżnienia pełnienia funkcji z wyboru i z nada-

nia. Sąd Rejonowy uznał roszczenie powódki za uzasadnione na podstawie art. 45 §

1 w związku z art. 42 § 1 k.p. Pozwany pracodawca, wypowiadając powódce warunki

umowy o pracę, naruszył przepisy o szczególnej ochronie pracownika pełniącego

funkcję z wyboru w organach Okręgowej Izby Lekarskiej w Ł. Zgodnie z art. 18 ust. 1

ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich, pracodawca nie może wypowie-

dzieć umowy o pracę lekarzowi pełniącemu funkcję z wyboru w organach izb lekar-

skich, o których mowa w art. 20 pkt 2-5 oraz art. 31 tej ustawy w czasie jej pełnienia,

bez uzyskania zgody właściwej rady lekarskiej. W myśl art. 18 ust. 3 ustawy, praco-

dawca nie może wypowiedzieć lekarzowi, o którym mowa w ust. 1 warunków pracy i

płacy na jego niekorzyść, chyba że zachodzą przyczyny określone w art. 43 k.p. We-

dług Sądu Rejonowego, pracodawca nie może wypowiedzieć warunków umowy o

pracę na niekorzyść pracownika, który pełni funkcję z wyboru w organach okręgo-

wych izb lekarskich, przy czym chodzi tu o okręgową radę lekarską, okręgową komi-

sję rewizyjną, okręgowy sąd lekarski oraz okręgowego rzecznika odpowiedzialności

zawodowej. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przepis odnosi się do organu, a nie

jedynie do osoby rzecznika odpowiedzialności dyscyplinarnej. Wskazał, że rzecznik i

3

jego zastępcy zostali powołani w tym samym celu i dlatego została im zapewniona

ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę i wypowiedzeniem warunków tej

umowy. Uchwała z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie regulaminu wyborów do orga-

nów izb lekarskich i delegatów na Krajowy Zjazd Lekarzy oraz trybu odwoływania

członków tych organów i tych delegatów nie ogranicza ochrony przewidzianej w art.

18 ustawy o izbach lekarskich. Przepis ten odnosi się bowiem do wszystkich osób,

które pełnią funkcję z wyboru w organach, a nie jedynie do osób pełniących funkcję z

wyboru i zajmujących jednocześnie stanowisko funkcyjne. Powódka jako osoba wy-

brana do organu izby lekarskiej podlega szczególnej ochronie przed wypowiedze-

niem na niekorzyść warunków umowy o pracę. Z tego względu pracodawca nie mógł

dokonać wypowiedzenia zmieniającego, które ewidentnie było dla powódki nieko-

rzystne.

Wyrokiem z dnia 6 lipca 2005 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi oddalił apelację pozwanego. Sąd Okręgowy uznał za nietrafny

zarzut pozwanego, że ochrona powódki z art. 18 ustawy o izbach lekarskich została

wyłączona przez § 2 pkt 6 i § 13 ust. 6 uchwały [...] Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia

23 kwietnia 2004 r. Uchwała ta w § 2 zdefiniowała poszczególne pojęcia wyłącznie

dla jej potrzeb. Naczelna Rada Lekarska zdefiniowała pojęcia „stanowisko funkcyjne”

oraz „inne stanowisko”, ale nie można z tego wyprowadzać twierdzenia, że mogła

ograniczyć krąg podmiotów korzystających z ochrony przewidzianej w art. 18 ustawy

o izbach lekarskich. Zdaniem Sądu Okręgowego, powódka pełni funkcję w organie

Okręgowej Izby Lekarskiej i według art. 18 ust. 3 ustawy o izbach lekarskich, praco-

dawca nie miał prawa dokonać jej wypowiedzenia warunków umowy o pracę.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł pozwany, który zarzucił naruszenie:

1) art. 18 ust. 1 i 3 ustawy o izbach lekarskich, przez przyjęcie, że szczególną

ochroną objęci są wszyscy lekarze wybrani do organu okręgowego rzecznika odpo-

wiedzialności zawodowej a nie tylko lekarze pełniący funkcje w tym organie w rozu-

mieniu § 2 pkt 6 uchwały [...] Naczelnej Rady Lekarskiej; 2) regulaminu wyborów do

organów izb lekarskich ustalonego uchwałą Naczelnej Rady Lekarskiej [...], przez

niezastosowanie jej § 2 pkt 6 i 7 na skutek przyjęcia, że przepisy te ograniczają krąg

podmiotów korzystających z ochrony przewidzianej w art. 18 ustawy o izbach lekar-

skich. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwany wywiódł w szczególności, że Sąd

Okręgowy błędnie rozpatrywał zarzut niezastosowania § 2 pkt 6 i 7 uchwały Naczel-

nej Rady Lekarskiej „w kategorii zawężenia kręgu podmiotów objętych ochroną”.

4

Uchwała definiuje pojęcia „stanowisko funkcyjne” oraz „inne stanowisko” i nie ograni-

cza kręgu podmiotów objętych ochroną wynikającą z art. 18 ustawy, gdyż z treści

tego przepisu wynika, że krąg ten ogranicza się do osób „pełniących funkcję z wy-

boru w organach”, a nie do „całych organów”. Zdaniem pozwanego, gdyby intencją

ustawodawcy było objęcie ochroną wszystkich lekarzy wybranych do organów izb

lekarskich, o których mowa w art. 20 ust. 2-5 ustawy o izbach lekarskich, to jej art. 18

ust. 1 nie zawierałby sformułowania wskazującego na lekarza „pełniącego funkcję” w

organie, co oznacza, że „samo bycie członkiem danego organu” nie jest jedno-

znaczne z pełnieniem funkcji w tym organie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 18 ust. 1 i 3 ustawy o izbach lekarskich jest usprawiedli-

wioną podstawą skargi kasacyjnej, choć z innych przyczyn niż wskazane w jej uza-

sadnieniu. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 9 tej ustawy, zadaniem samorządu lekarzy jest

w szczególności sprawowanie sądownictwa lekarskiego w zakresie odpowiedzialno-

ści zawodowej lekarzy oraz sądownictwa polubownego. Pracodawca nie może wypo-

wiedzieć umowy o pracę lekarzowi pełniącemu funkcję z wyboru w organach izb le-

karskich, o których mowa w art. 20 pkt 2-5 oraz w art. 31 ustawy o izbach lekarskich,

w czasie jej pełnienia, bez uzyskania zgody właściwej rady lekarskiej (art. 18 ust. 1

tej ustawy), oraz nie może wypowiedzieć lekarzowi, o którym mowa w art. 18 ust. 1

ustawy, warunków pracy i płacy na jego niekorzyść, chyba że zachodzą przyczyny

określone w art. 43 Kodeksu pracy (art. 18 ust. 3). Sąd Rejonowy przy wykładni tych

przepisów ograniczył się do stwierdzenia, że odnoszą się one do organu, a nie jedy-

nie do osoby rzecznika odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz wskazał, że rzecznik i

jego zastępcy zostali powołani w tym samym celu i dlatego została im zapewniona

ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę i wypowiedzeniem warunków tej

umowy. Pogląd ten zaakceptował Sąd drugiej instancji. Stwierdzenie, że art. 18 ust. 1

i 3 ustawy o izbach lekarskich „odnoszą się do organu, a nie jedynie do osoby rzecz-

nika” jest swoistym skrótem myślowym, gdyż przepisy te niewątpliwie odnoszą się do

lekarza (osoby) pełniącego funkcję z wyboru. Ustanawiają one szczególną ochronę

trwałości stosunku pracy, a więc dotyczą lekarza jako pracownika. Szczególna

ochrona ograniczona jest jednak tylko do lekarza pełniącego funkcję z wyboru w or-

ganach izb lekarskich, o których mowa w art. 20 pkt 2-5 oraz w art. 31 ustawy o

5

izbach lekarskich. Nie chodzi więc o lekarza pełniącego funkcję w jakichkolwiek orga-

nach izb lekarskich, ale wyłącznie o lekarza pełniącego funkcję z wyboru w organach

wskazanych w konkretnych przepisach ustawy. Analizując treść tych przepisów (art.

20 pkt 2-5 oraz w art. 31 ustawy o izbach lekarskich) należy stwierdzić, że art. 20

ustawy (który może mieć zastosowanie) stanowi, jakie organy są organami okręgo-

wej izby lekarskiej i w pkt 5 stwierdza, że organem tym jest „okręgowy rzecznik odpo-

wiedzialności zawodowej”. Jest to organ jednoosobowy, a nie kolegialny, jak pozo-

stałe organy wymienione w tym przepisie. Organem wymienionym w art. 20 pkt 5

ustawy o izbach lekarskich jest więc okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodo-

wej, a nie okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej i jego zastępcy. Ustawa

przewiduje, że okręgowy zjazd lekarzy ustala liczbę członków organów izby i zastęp-

ców okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej (art. 23 pkt 5) oraz doko-

nuje wyboru okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej i jego zastępców

(art. 23 pkt 6). Wyraźnie rozróżnia zatem okręgowego rzecznika odpowiedzialności

zawodowej od jego zastępców. Nie ma więc podstaw, aby uznać, że jeżeli w art. 20

pkt 5 ustawy wymieniony jest wyłącznie okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawo-

dowej to oznacza to także jego zastępców. Nie wnikając w ocenę, czy zastępca okrę-

gowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej w ogóle jest organem okręgowej

izby lekarskiej (art. 20 ustawy jest sformułowany w sposób sprawiający wrażenie

przepisu określającego zamknięty krąg organów), należy stwierdzić, że z pewnością

zastępca okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej nie jest wymieniony w

art. 20 pkt 5 tej ustawy.

Sąd drugiej instancji zaakceptował interpretację przepisów pomijającą wyniki

wykładni językowej, która prowadzi do jednoznacznych wniosków. Jednak także

wykładnia funkcjonalna, opierająca się na stwierdzeniu, że „rzecznik i jego zastępcy

zostali powołani w tym samym celu”, nie prowadzi do wniosku, iż „dlatego została im

zapewniona ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę”. W ustawie w ogóle nie

jest uregulowany zakres działania (funkcje) zastępców okręgowego rzecznika odpo-

wiedzialności zawodowej. Regulacje ustawowe dotyczą tylko okręgowego rzecznika

odpowiedzialności zawodowej, a wśród nich są wymienione czynności (uprawnienia),

których jego zastępcy nie mogą wykonywać. Przykładowo, okręgowemu rzecznikowi

odpowiedzialności zawodowej służy prawo do udziału w posiedzeniach okręgowej

rady lekarskiej i jej prezydium (art. 26 ustawy). Zgodnie z art. 29 ustawy o izbach le-

karskich, okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej prowadzi postępowanie w

6

sprawach odpowiedzialności zawodowej lekarzy. Również sprawowanie tej funkcji

zostało w ustawie odniesione tylko to do okręgowego rzecznika odpowiedzialności

zawodowej, a nie do jego zastępców. Dopiero w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i

Opieki Społecznej z dnia 26 września 1990 r. w sprawie postępowania w przedmiocie

odpowiedzialności zawodowej lekarzy (Dz.U. Nr 69, poz. 406) zostały określone

czynności wykonywane przez zastępców okręgowego rzecznika odpowiedzialności

zawodowej. Nastąpiło to w ten sposób, iż w § 1 pkt 2 tego rozporządzenia stwier-

dzono, że ilekroć jest w nim (w rozporządzeniu) mowa o rzeczniku odpowiedzialności

zawodowej, to rozumie się przez to naczelnego lub okręgowego rzecznika odpowie-

dzialności zawodowej lub ich zastępców. Doszło więc do zrównania uprawnień (obo-

wiązków) okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej i jego zastępców, ale

tylko w zakresie regulacji tego rozporządzenia. Rozporządzenie to zostało wydane

na podstawie upoważnienia zawartego w art. 57 ust. 2 ustawy o izbach lekarskich,

według którego określa ono szczegółowe przepisy o organizacji i składzie sądów le-

karskich, trybie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej, prawach

i obowiązkach stron i świadków, trybie wykonywania kar oraz o kosztach postępowa-

nia. Tylko w tym zakresie rozporządzenie mogło określić i określiło czynności (funk-

cje) zastępcy okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej. To swoiste zrów-

nanie funkcji okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej i jego zastępców

dotyczy więc tylko postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej. Ze

względów praktycznych (choćby z uwagi na liczbę zastępców rzecznika) jest to też

tylko zrównanie formalne, gdyż zastępcy okręgowego rzecznika odpowiedzialności

zawodowej wykonują czynności tylko doraźnie (w ramach specjalizacji). Funkcje

okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej i jego zastępców są więc w

części tożsame, ale znacząco różnią się ze względu na regulacje prawne, jak i prak-

tyczny sposób ich pełnienia. W każdym razie, zrównanie przez rozporządzenie wyko-

nawcze funkcji okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej i jego zastęp-

ców, nie oznacza (nie może oznaczać ze względu na zakres upoważnienia ustawo-

wego) takiego zrównania w zakresie wynikającej z ustawy szczególnej ochrony trwa-

łości stosunku pracy.

Przepisy ustanawiające szczególną ochronę przed rozwiązaniem stosunku

pracy jako wyjątkowe powinny być interpretowane ściśle, a nie rozszerzająco (por.

np. uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 1976 r., I PRN 10/76,

OSNCP 1976 nr 11, poz. 256 i uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

7

dnia 24 kwietnia 1996 r., I PZP 38/95, OSNAPiUS 1996 nr 23, poz. 353; por. też uza-

sadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 kwietnia 2003 r., P 7/02, OTK-

A 2003 nr 4, poz. 29; Przegląd Sejmowy 2004 nr 3, s. 162 z glosą S. Patyry). Wy-

kładnia językowa art. 18 ust. 1 i 3 w związku z art. 20 pkt 5 ustawy o izbach lekar-

skich, której nie podważa wykładnia funkcjonalna, prowadzi do wniosku, że szcze-

gólną ochroną trwałości stosunku pracy objęty jest wyłącznie lekarz (pracownik) peł-

niący z wyboru funkcję okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej, a nie

są objęci tą ochroną lekarze pełniący funkcję jego zastępców.

Z tych względów na podstawie art. 39815

§ 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzeczono jak

w sentencji.

========================================