III CZP 57/06

Uchwała z dnia 26 lipca 2006 r., III CZP 57/06

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ewy D. o przyznanie kompensaty, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 26 lipca 2006 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie

postanowieniem z dnia 8 maja 2006 r.:

„Czy wniosek o przyznanie kompensaty w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7

lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych

przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr 169, poz. 1415) podlega opłacie – a w przypadku

odpowiedzi pozytywnej, czy opłatą tą jest opłata stała (art. 23 pkt 1) czy opłata

podstawowa (art. 14 ust. 1) ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 167, poz. 1159)?"

podjął uchwałę:

Wniosek o przyznanie kompensaty na podstawie przepisów ustawy z

dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom

niektórych przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr 169, poz. 1415) podlega opłacie

stałej.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało w toku

postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia na zarządzenie

przewodniczącego w przedmiocie zwrotu wniesionego przez adwokata wniosku o

przyznanie kompensaty na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o państwowej

kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw umyślnych (Dz.U. Nr

169, poz. 1415 – dalej: "ustawa o państwowej kompensacie") z powodu

nieuiszczenia należnej opłaty. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny jest pogląd Sądu Okręgowego, że sprawa o przyznanie kompensaty na

podstawie przepisów ustawy o państwowej kompensacie jest sprawą cywilną.

Przepis art. 1 k.p.c. zawiera definicję sprawy cywilnej jako przedmiotu sądowego

postępowania cywilnego. Sprawa o przyznanie kompensaty mieści się w tej

definicji, gdyż na podstawie art. 8 ustawy rozpoznawana jest w sądowym

postępowaniu cywilnym. Z punktu widzenia przedstawianego do rozstrzygnięcia

zagadnienia mniej istotne jest, czy taką sprawę uznać należy za sprawę cywilną w

znaczeniu materialnym, czy tylko formalnym. Okoliczność, że Skarb Państwa

uzyskuje, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy, roszczenie zwrotne do sprawcy

przestępstwa przemawia za tym, że sprawa ma charakter cywilny w znaczeniu

materialnym.

Zakwalifikowanie sprawy o przyznanie kompensaty do kategorii spraw

cywilnych skutkuje zastosowaniem do niej przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1159 – dalej:

"u.k.s.c."). Z przepisów tych wynika zasada obowiązku uiszczania kosztów

sądowych, w tym opłaty od wnoszonych pism, przez strony (art. 2 ust. 2). Nie ma

ustawowego zwolnienia od opłat od wniosku o przyznanie kompensaty.

Z przepisów ustawy o państwowej kompensacie wynika, że kompensata jest

świadczeniem pieniężnym, wypłacanym ze środków budżetu ofiarom niektórych

przestępstw umyślnych lub ich osobom najbliższym na pokrycie utraconych

zarobków lub innych środków utrzymania, kosztów leczenia i kosztów pogrzebu.

Nie jest to świadczenie alimentacyjne. Zawarte w art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c. zwolnienie

od obowiązku uiszczania kosztów sądowych strony dochodzącej roszczeń

alimentacyjnych ustanawia wyjątek od zasady odpłatności. Ze względu na

wyjątkowy charakter, uregulowanie to nie może być rozciągnięte w drodze analogii

na stronę dochodzącą przyznania kompensaty.

Nie jest trafny pogląd, że obowiązek ponoszenia opłat sądowych przez osoby

uprawnione do kompensaty nie koresponduje z celem ustawy o państwowej

kompensacie. Przyznanie kompensaty nie jest uzależnione od sytuacji materialnej

osoby uprawnionej; zapewnienie ofiarom przestępstw pomocy materialnej związane

jest z niemożnością uzyskania świadczenia od innych podmiotów, w tym od

sprawcy przestępstwa. Celem ustawy nie jest zapewnianie i udzielanie pomocy

społecznej, lecz przyznanie świadczenia związanego z pokryciem utraconych

środków utrzymania lub pokryciem wydatków na leczenie lub pogrzeb ofiary

przestępstwa umyślnego. Trudna sytuacja finansowa osoby uprawnionej może

ewentualnie przemawiać za zasadnością wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych w konkretnej sprawie.

Przepis art. 17 ustawy o państwowej kompensacie stanowi, że koszty

czynności, w tym tłumaczeń dokumentów przekazywanych do organów

orzekających w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, dokonywanych

przez organy pomocnicze w Rzeczypospolitej Polskiej, obciążają Skarb Państwa.

Zakres art. 17 nie obejmuje kosztów związanych z postępowaniem przed sądem z

wniosku o przyznanie kompensaty. Ratione legis tego unormowania było

nieobciążanie stron kosztami czynności podejmowanych w ramach współpracy

międzynarodowej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Z art. 17 nie

tylko nie wynika ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie o

przyznanie kompensaty, przeciwnie, z przepisu tego można wnioskować

a contrario, że strona ponosi wszystkie koszty w nim nie wymienione.

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o państwowej kompensacie, do wniosku o

przyznanie kompensaty mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu

nieprocesowym. Nie ma szczególnego przepisu określającego wysokość opłaty od

tego rodzaju wniosku. W tej sytuacji zastosowanie ma art. 23 pkt 1 u.k.s.c., który

stanowi, że opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od wniosku o wszczęcie

postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części. Opłata podstawowa

nie może wchodzić w grę, gdyż według art. 14 u.k.s.c. pobiera się ją w sprawach, w

których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej, a także

od podlegających opłacie pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów

sądowych przez sąd.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął

przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.