I PK 55/06

Wyrok z dnia 8 sierpnia 2006 r.

I PK 55/06

Pracodawca (a także podmiot działający na jego rzecz) może skutecznie

zmienić swoje oświadczenie co do początku biegu wypowiedzenia w przy-

padku odwołania pracownika zatrudnionego na podstawie powołania, jeżeli

pracownik wyrazi na to zgodę.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Krystyna Bednarczyk, Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2006 r. sprawy

z powództwa Bogumiły C. przeciwko Domowi Pracy Twórczej w W. o zapłatę, na

skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z

dnia 4 listopada 2005 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie I w zakresie odnoszącym się do

wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 10 lutego 2005 r. [...] w jego punktach

I i IV oraz w jego punkcie III w części oddalającej powództwo ponad kwotę 7.927,50

zł (siedem tysięcy dziewięćset dwadzieścia siedem i 50/100), a także uchylił zaskar-

żony wyrok w punktach II, IV i V i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyj-

nemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępo-

wania kasacyjnego,

2. o d d a l i ł skargę kasacyjną w pozostałym zakresie.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Bogumiła C. w pozwie skierowanym przeciwko Ministrowi Kultury

domagała się uznania bezskuteczności wypowiedzenia umowy o pracę.

Sąd Rejonowy w Suwałkach postanowieniem z dnia 18 lipca 2002 r. wezwał

do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Dom Pracy Twórczej w W., który w

odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa.

2

Po ostatecznym sprecyzowaniu swoich żądań powódka domagała się zasą-

dzenia od pozwanego Domu Pracy Twórczej w W. następujących kwot: 1) 23.782,50

zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od 1

sierpnia 2002 r. do 31 października 2002 r., 2) 23.782,50 zł wraz z ustawowymi od-

setkami od dnia 2 listopada 2002 r. do dnia zapłaty tytułem nagrody jubileuszowej za

40 lat pracy, 3) 23.782,50 wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 listopada 2002 r.

do dnia zapłaty tytułem odprawy emerytalnej, 4) 2.652,58 wraz z ustawowymi odset-

kami od dnia 2 listopada 2002 r. do dnia zapłaty tytułem wyrównania ekwiwalentu za

urlop wypoczynkowy, 5) 2.688,26 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 grud-

nia 2003 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania.

Powódka cofnęła pozew w stosunku do Ministra Kultury, a także w zakresie

odszkodowania za sprzeczne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę. Postępo-

wanie w stosunku do Ministra Kultury zostało umorzone postanowieniem z 27 wrze-

śnia 2004 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Suwałkach wyrokiem

z dnia 10 lutego 2005r. [...] zasądził od pozwanego Domu Pracy Twórczej w W. na

rzecz powódki Bogumiły C.: I. kwotę 23.782,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami ty-

tułem wynagrodzenia za okres od 1 sierpnia 2002 r. do dnia 31 października 2002 r.;

II. kwotę 23.782,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem nagrody jubileuszowej;

III. kwotę 23.782,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem odprawy emerytalnej;

IV. kwotę 2.652,58 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem wyrównania ekwiwa-

lentu za urlop wypoczynkowy; V. kwotę 2.688,26 zł wraz z ustawowymi odsetkami

tytułem odszkodowania; w pkt VI. umorzył postępowanie w zakresie roszczenia o

zapłatę odszkodowania za sprzeczne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę; w

punktach VII-IX orzekł o kosztach postępowania i rygorze natychmiastowej wykonal-

ności.

Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona od dnia 1 grudnia 1979 r. w Domu

Pracy Twórczej i Wypoczynku „W.” w W. na podstawie umowy o pracę na czas nie-

określony na stanowisku kierownika. Od dnia 1 lipca 1984 r. powódka była zatrud-

niona na stanowisku kierownika poprzednika prawnego pozwanego, a następnie dy-

rektora Domu Pracy Twórczej w W. na podstawie powołania. Podstawa zatrudnienia

powódki nie uległa zmianie po wejściu w życie nowelizacji Kodeksu pracy z dnia 2

czerwca 1996 r. Pracodawcą powódki był Dom Pracy Twórczej w W. Łączny staż

pracy powódki przed podjęciem zatrudnienia u pozwanego wynosił 16 lat i 9 miesię-

3

cy. W okresie od 16 kwietnia 1966 r. do dnia 31 października 1966 r. (6 miesięcy i 15

dni) powódka sprawowała opiekę nad swoimi dziećmi.

Powódka przyjęła praktykę osobistego wystawiania faktur klientom Domu. Nie

miała zastępcy. Powódka od wielu lat cierpi na chorobę wrzodową dwunastnicy. Ob-

jawom tego schorzenia „towarzyszyły niepokojące sygnały ze strony układu krąże-

nia”. Dnia 24 kwietnia 2002 r. powódka była u lekarza rodzinnego, a następnego

dnia, na podstawie otrzymanego skierowania, w poradni szpitalnej. Dnia 25 kwietnia

2002 r. świadczyła pracę do południa gdyż wizytę w poradni miała wyznaczoną na

godzinę 13oo

. Tego dnia lekarz wystawił jej zaświadczenie o czasowej niezdolności

do pracy na okres od 25 kwietnia do 7 maja 2002 r. Tego samego dnia nie powróciła

do pracy, a o zwolnieniu zawiadomiła głównego księgowego. Następnego dnia nie

stawiła się w pracy. Na prośbę głównego księgowego przyjechała jednak do pracy

między 900

a 1000

, co spowodowane było koniecznością rozliczenia dużej grupy gości

kończących pobyt i wyjazdem do W. tego dnia głównego księgowego i kierownika do

spraw technicznych. Około godziny 10oo

przybyła do pozwanego Domu „czwórka

wysłanników Ministra Kultury”. Trzy osoby dokonały wręczenia powódce aktu odwo-

łania ze stanowiska dyrektora pozwanego Domu podpisanego przez Ministra Kultury

z jednoczesnym zwolnieniem jej z obowiązku świadczenia pracy. Powódka „starała

się tłumaczyć, że jest na zwolnieniu lekarskim”. Po wręczeniu odwołania przedsta-

wiono nowego dyrektora Dariusza J. Powódka zaczęła wprowadzać go w obowiązki i

podpisała fakturę dla grupy gości opuszczających Dom. Powódka przysłała praco-

dawcy pocztą zwolnienie za okres od 25 kwietnia 2002 r. do 7 maja 2002 r. Korzy-

stała ze zwolnienia nieprzerwanie do 23 lipca 2002 r., z tym że od 7 do 13 maja 2002

r. była hospitalizowana.

Pracodawca poinformował powódkę w piśmie z 2 października 2002 r., że

okres wypowiedzenia jej stosunku pracy z powołania rozpoczął się 31 lipca 2002 r. i

upłynie 31 października 2002 r. W trzeciej dekadzie października powódka zwróciła

się do pracodawcy za pośrednictwem Ministra Kultury o wypłacenie nagrody jubile-

uszowej i odprawy emerytalnej oraz „pośrednictwo” w przygotowaniu dokumentacji

umożliwiającej uzyskanie wcześniejszej emerytury i złożenie jej w ZUS. Pracodawca

po otrzymaniu pisma powódki z Ministerstwa Kultury podjął polemikę i koresponden-

cję twierdząc, że nie jest w stanie przygotować dokumentów do organu rentowego.

Ostatecznie wniosek o emeryturę wraz z zaświadczeniami został przesłany przez

pozwanego do ZUS 23 grudnia 2002 r. Powódce przyznano wcześniejszą emeryturę

4

od 1 grudnia 2002 r. Ostatnie miesięczne wynagrodzenie powódki wynosiło 7.927,50

zł. a emerytura 2.688,26 zł.

Sąd Okręgowy uznał, że chora powódka stawiła się w miejscu pracy 26 kwiet-

nia 2002 r. wyłącznie z nagłej potrzeby przedsiębrania określonych działań w imieniu

i interesie pozwanego, nie zaś celu zwykłego świadczenia pracy, a zatem wręczenie

jej odwołania ze stanowiska nastąpiło w okresie usprawiedliwionej nieobecności w

pracy. Powołując się na orzeczenia Sądu Najwyższego, Sąd pierwszej instancji

uznał, że w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 72 § 1 k.p., zgodnie z którym

jeżeli odwołanie nastąpiło w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, bieg

wypowiedzenia rozpoczyna się po upływie tego okresu. Działanie pracodawcy (który

przyznał wcześniej, że okres wypowiedzenia rozpoczął bieg 31 lipca 2002 r.) odma-

wiającego tej ochrony, stanowi nadużycie prawa i jest sprzeczne z zasadami współ-

życia społecznego. Dlatego Sąd zasądził stosowną kwotę tytułem wynagrodzenia za

trzymiesięczny okres wypowiedzenia na podstawie art. 72 § 1 k.p. w związku z art. 8

k.p., 69 k.p. i 49 k.p. W związku z faktem wypłaty powódce ekwiwalentu za urlop wy-

poczynkowy bez uwzględnienia okresu od 1 sierpnia do 31 października 2002 r. Sąd

uwzględnił powództwo o wyrównanie tego ekwiwalentu na podstawie art. 171 § 1 w

związku z art. 1551

§ 1 pkt 2 k.p.

Odnosząc się do roszczenia powódki o nagrodę jubileuszową za 40 lat pracy,

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w myśl § 11 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Mini-

stra Kultury i Sztuki z dnia 23 kwietnia 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania pra-

cowników zatrudnionych w instytucjach kultury prowadzących w szczególności dzia-

łalność w zakresie upowszechniania kultury (Dz.U. Nr 45, poz. 446, ze zm.) pracow-

nikom instytucji kultury przysługują nagrody jubileuszowe w wysokości 300% mie-

sięcznego wynagrodzenia po 40 latach. Stosownie do § 11 ust. 2 tego rozporządze-

nia do okresu pracy uprawniającego do nagrody jubileuszowej wlicza się wszystkie

poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli z mocy odręb-

nych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą upraw-

nienia pracownicze. Powyższe normy posiadają swoje odpowiedniki w regulaminie

wynagradzania obowiązującym w pozwanym Domu (odpowiednio § 2 pkt 5 oraz § 3

ust. 1 regulaminu). „Odrębne przepisy” znajdują się w zarządzeniu Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i in-

nych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i

wypłacania (M.P. Nr 44 poz. 358 ze zm.). Wprawdzie ustawodawca zdecydował się z

5

dniem 2 czerwca 1996r. uchylić art. 79 k.p., stanowiący delegację do wydania

przedmiotowego zarządzenia, ale nie oznacza to, iż zarządzenie z 1989r. w zakresie

ustalającym okresy zaliczane do czasokresu, od którego zależą uprawnienia pra-

cownicze przestało obowiązywać w instytucjach kultury. Zarówno rozporządzenie z

1999 r., jak i regulamin wynagradzania obowiązujący od dnia 1 kwietnia 2000 r. w

pozwanym Domu Pracy Twórczej w W. przewidują możliwość nabycia przez pracow-

nika prawa do nagrody jubileuszowej i nie zawierają enumeratywnie wymienionych

kategorii okresów innych niż okresy zatrudnienia, które podlegają wliczeniu do

okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. W tej mierze oba akty

prawne odsyłają do przepisów odrębnych, jakimi niewątpliwie są normy zarządzenia

z 1989 r.

Sąd uznał, że powódka 16 lipca 2002 r. „uzyskała” 40 lat uprawniających ją do

nagrody jubileuszowej, na który to okres składają się: okresy zatrudnienia, przypa-

dające od dnia 17 lipca 1962 r. do dnia 15 kwietnia 1966 r. i od dnia 1 Iistopada1966

r. do dnia 16 lipca 2002 r. oraz okres opieki nad dziećmi, przypadający od dnia 16

kwietnia 1966 r. do dnia 31 października 1966 r. Sąd stwierdził, że gdyby nawet

uznać, iż powódka nie mogła traktować okresu opieki nad dziećmi jako okresu zrów-

nanego z okresem zatrudnienia, a tym samym jako okresu uprawniającego do naby-

cia nagrody jubileuszowej, to pracownica i tak nabyłaby prawo do nagrody jubileu-

szowej za 40 lat pracy w oparciu o § 11 ust. 7 rozporządzenia z 1999 r., w myśl któ-

rego w razie ustania stosunku pracy w związku z przejściem pracownika na emerytu-

rę lub rentę pracownikowi, któremu do nabycia prawa do nagrody brakuje mniej niż

12 miesięcy licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy, nagrodę wypłaca się w dniu

rozwiązania. Taka sama norma znajduje się w regulaminie wynagradzania pozwa-

nego.

W zakresie roszczenia o odprawę emerytalną Sąd powołał się na § 12 ust. 1

pkt 3 rozporządzenia z 1999 r. Regulację tę potwierdza regulamin wynagradzania

pozwanego. Sąd stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie występuje związek funkcjo-

nalny pomiędzy ustaniem stosunku pracy powódki a przejściem na emeryturę. Zda-

niem Sądu oczywiste jest, iż gdyby powódka nie została odwołana z zajmowanego

stanowiska, nie skorzystałaby tak szybko z uprawnień służących jej na podstawie

przepisów kształtujących ubezpieczenia społeczne. Dla nabycia prawa do odprawy

emerytalnej nie miał znaczenia fakt, iż powódka najpierw została odwołana ze sta-

nowiska a dopiero później, tuż przed ustaniem stosunku pracy powzięła kroki w celu

6

ubiegania się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego. Jako że powódka nie zo-

stała odwołana w trybie art. 70 § 3 k.p. w związku z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. nie wystę-

puje negatywna przesłanka nabycia prawa do odprawy emerytalnej. Przesłanki takiej

nie stanowi również okoliczność, iż powódka z dniem 1 grudnia 2002 r. nabyła prawo

do emerytury, jako emerytury wcześniejszej.

Odnosząc się do roszczenia powódki o odszkodowanie, w związku opóźnie-

niem w złożeniu do ZUS wniosku o emeryturę, Sąd pierwszej instancji powołał się na

przepis art. 125 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162 poz. 1118, ze zm.),

który wprawdzie - odmiennie niż przepis art. 97 ust. 1 pkt 2 poprzednio obowiązują-

cej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz.U. Nr 40 poz. 267, ze zm.) - nie przewiduje odpowiedzialności cywilnej

pracodawcy w przypadku nienależytego wypełnienia obowiązków wobec pracownika,

ale odpowiedzialność odszkodowawcza wynika z art. 415 i 416 k.c. Zdaniem Sądu

pozwany nie podjął wystarczających starań, aby umożliwić powódce jak najszybsze

złożenie do ZUS wniosku o emeryturę i dopuścił się zawinionego zaniedbania. W

rezultacie powódka poniosła szkodę stanowiącą równowartość emerytury za listopad

2002 r. i tę szkodę - zdaniem Sądu - pracodawca powinien jej wyrównać.

Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany Dom Pracy Twórczej w W.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 4 listopada 2005 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok w pkt I, III ponad kwotę

7.927,50 zł, IV,V i powództwo w tym zakresie oddalił, ponadto zmienił pkt VII zaskar-

żonego wyroku w zakresie kosztów postępowania i oddalił apelację w pozostałej

części.

Sąd Apelacyjny uznał, że bezspornie powódka w okresie poprzedzającym

wręczenie odwołania ze stanowiska nie czuła się dobrze, jednakże w dniu 26 kwiet-

nia 2002 r. stawiła się do pracy i wykonywała czynności służbowe. W ocenie Sądu

zasadne są argumenty skarżącego, iż sytuacja nie wymagała osobistego udziału po-

wódki w rozliczeniu grupy wycieczkowej kończącej swój pobyt w ośrodku w tym wła-

śnie dniu. Warunek „nieobecności pracownika w pracy”, wyrażony w art. 41 k.p. jako

przesłanka konieczna dla ochrony stosunku pracy przed wypowiedzeniem, występuje

również w art. 53 § 1 pkt 2 k.p., w którym uznano niezdolność pracownika do pracy

wskutek choroby za przyczynę usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy.

Do nieobecności nawiązuje też art. 53 § 3 k.p. Z przepisów tych nie można więc wy-

7

wodzić, że okresami w czasie trwania których nie można wypowiedzieć umowy o

pracę, są okresy „niezdolności do pracy z powodu choroby”. Wykładnia art. 41 oraz

53 § 1 i 3 k.p. wskazuje, że o zakazie wypowiedzenia nie decyduje sama tylko nie-

zdolność pracownika do pracy spowodowana jego chorobą, ale przede wszystkim

musi być spełniona druga przesłanka, którą jest nieobecność pracownika w pracy.

Wypowiedzenie umowy o pracę dokonane w czasie obecności pracownika w

pracy jest zatem skuteczne i nie może być podważone przez ochronę stosunku pracy

wynikającą z art. 41 k.p., gdyż o bezskuteczności takiego wypowiedzenia decyduje

wyłącznie nieobecność pracownika w pracy. Brak jest bowiem uzasadnienia dla za-

stąpienia wymagania nieobecności w pracy przesłanką choroby pracownika powo-

dującej niezdolność do pracy. Przez obecność w pracy należy rozumieć stawienie się

pracownika do pracy i świadczenie pracy, a więc wykonywanie obowiązków wynika-

jących z umowy o pracę lub też gotowość do jej wykonywania. Wykonywanie pracy

jest aktywną formą obecności pracownika w pracy i sam fakt wykonywania obowiąz-

ków pracowniczych z reguły przemawia przeciwko późniejszym twierdzeniom pra-

cownika o jego niezdolności do pracy. Jeżeli mimo otrzymanego zwolnienia lekar-

skiego pracownik nadal wykonuje pracę, to czas pozostawania w pracy nie może być

rozumiany jako usprawiedliwiona nieobecność chroniona art. 41 k.p. Okres ochronny

przewidywany w art. 41 k.p. rozpoczyna się zatem z chwilą powstania przesłanki za-

kazu wypowiedzenia, tj. nieobecności pracownika w pracy z powodu choroby czynią-

cej go niezdolnym do pracy lub zaprzestania świadczenia pracy z tej samej przy-

czyny.

Nie można jednak odmówić pracownikowi ochrony przed wypowiedzeniem mu

umowy o pracę w sytuacji, gdy jest faktycznie chory i niezdolność do pracy została

stwierdzona orzeczeniem lekarskim, ale pracownik pozostał jeszcze w pracy z uwagi

na niemożność opuszczenia stanowiska pracy, np. wobec braku zastępcy, czy też do

chwili przybycia innego pracownika do obsługi maszyny. Bezskuteczność wypowie-

dzenia umowy o pracę w takiej sytuacji jak i w okolicznościach przybycia chorego

pracownika do pracy w celu załatwienia ważnych spraw dla zakładu pracy, nie wyni-

ka jednak z art. 41 k.p., wobec braku przesłanki „nieobecności w pracy”, ale powinna

być oceniona w kontekście art. 45 § 1 k.p. Pozwoli to wyeliminować przypadki nie-

sprawiedliwego pozbawienia ochrony stosunku pracy gorliwych pracowników, którzy

decydują się na wykonywanie swoich obowiązków pracowniczych mimo choroby.

8

W ocenie Sądu Apelacyjnego powódka stawiając się do pracy sama podjęła

decyzję o tym, iż stan zdrowia nie uniemożliwia jej wykonywania obowiązków, a tym

samym w sposób dorozumiany zrezygnowała ze zwolnienia lekarskiego. Dalsze za-

chowanie powódki w tym dniu potwierdza prawidłowość powyższej tezy. W świetle

powyższego Sąd pierwszej instancji niezasadnie dał wiarę zeznaniom powódki, gdy

mówiła o tym, że przebywała na zwolnieniu lekarskim a odmówił wiary zeznaniom

świadka, który twierdził, że nie informowała komisji, że przebywa na zwolnieniu le-

karskim. Również z zeznań następcy powódki na stanowisku dyrektora - Dariusza J.

wynikało, iż nie było takiej sytuacji, aby powódka informowała w obecności swego

następcy, że jest chora.

Reasumując, Sąd drugiej instancji uznał, że w okolicznościach przedmiotowej

sprawy nie ma podstaw do stwierdzenia, iż wręczenie odwołania nastąpiło w okresie

usprawiedliwionej nieobecności w pracy w rozumieniu art. 41 k.p., a zatem nie ma

również zastosowania przepis art. 72 § 1 k.p., co powoduje konieczność zmiany pkt I

zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w tym zakresie. Konsekwencją takiego

rozstrzygnięcia jest również zmiana pkt IV wyroku i oddalenie powództwa w tej czę-

ści (co do wyrównania ekwiwalentu za urlop).

Przechodząc do rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w zakresie objętym

pkt V wyroku, Sąd Apelacyjny stwierdził, że powódka nie informowała pozwanego o

zamiarze przejścia na emeryturę. Wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Okręgowe-

go, postępowanie pozwanego nie dawało podstaw do ustalenia jego odpowiedzial-

ności odszkodowawczej z art. 415 i 416 k.c. za spóźnione złożenie do ZUS wniosku

o emeryturę. Sąd Apelacyjny zmienił zatem pkt V zaskarżonego wyroku i oddalił po-

wództwo.

Odnosząc się do rozstrzygnięcia w zakresie odprawy emerytalnej, Sąd drugiej

instancji uznał, iż apelacja pozwanego jest zasadna tylko częściowo. Sąd Okręgowy

w uzasadnieniu wyroku stwierdził istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy rozwią-

zaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę. W ocenie Sądu Apelacyjnego

brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy tymi zdarzeniami. Stosunek pracy po-

wódki uległ rozwiązaniu wskutek odwołania jej ze stanowiska. Wprawdzie w piśmie o

odwołaniu nie są wskazane jego przyczyny, ale z akt sprawy wynika, że wobec po-

wódki zostało wszczęte postępowanie karne w związku z nieprawidłowościami w

okresie jej pracy na stanowisku dyrektora pozwanego pracodawcy. Wynik tego po-

stępowania nie był znany Sądowi orzekającemu w dacie wyrokowania. Materiał do-

9

wodowy sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że powódka przed październikiem

2002 r. nosiła się z zamiarem przejścia na emeryturę, przeciwnie, jej działania zmie-

rzały do przywrócenia stosunku pracy, kontynuowania zatrudnienia. Przejście na

emeryturę było więc konsekwencją i zarazem koniecznością związaną z rozwiąza-

niem stosunku pracy, jest to zatem sytuacja odwrotna niż rozwiązanie stosunku

pracy w związku z przejściem na emeryturę. W tej sytuacji powódka nie nabyła

prawa do odprawy emerytalnej na podstawie § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Mini-

stra Kultury i Sztuki z dnia 23 kwietnia 1999r. powołanego przez Sąd pierwszej in-

stancji, gdyż przepis ten dotyczy pracowników, których stosunek pracy ustał w

związku z przejściem na emeryturę lub rentę, co w przedmiotowej sprawie nie miało

miejsca. Tym niemniej powódka nabyła prawo do odprawy emerytalnej na podstawie

art. 921

§ 1 k.p. Sąd Apelacyjny uznał, że odprawa z art. 921

§ 1 k.p. przysługuje bez

względu na to z czyjej inicjatywy dochodzi do rozwiązania stosunku pracy i niezależ-

nie od przyczyn, które legły u podstaw rozwiązania stosunku pracy. Nie ma też zna-

czenia, czy w momencie rozwiązania stosunku pracy wolą pracownika było ubiega-

nie się emeryturę. Nie ma jednak podstaw, aby powyższą korzystną dla pracowników

wykładnię przepisu art. 921

§ 1 k.p., dającego prawo do odprawy w podstawowej

wysokości 1 - miesięcznego wynagrodzenia (stanowiącej swoistą rekompensatę

zmiany statusu pracownika na status emeryta), stosować również do systemów wy-

nagradzania niemających charakteru powszechnego, a przewidujących wyższe niż

podstawowa kwoty odpraw emerytalnych.

Mając to na uwadze, Sąd Apelacyjny zmienił pkt III zaskarżonego wyroku co

do kwoty przewyższającej równowartość 1 - miesięcznego wynagrodzenia i oddalił

powództwo w tej części, a w pozostałej części oddalił apelację skierowaną do tego

punktu wyroku. Zdaniem Sądu Apelacyjnego rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji

w zakresie roszczenia o nagrodę jubileuszową jest w pełni zasadne.

Ponadto, w ocenie Sądu Apelacyjnego pismo pozwanego z dnia 2 paździer-

nika 2002 r. informujące powódkę, iż okres wypowiedzenia jej stosunku pracy z po-

wołania rozpoczął się 31 lipca 2002r. i upłynie z dniem 31 października 2002r. oraz

że należy jej się za ten okres wynagrodzenie, nie może w jakikolwiek sposób wpły-

wać na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Pozwany wystawił i doręczył powódce świa-

dectwo pracy określające końcową datę stosunku pracy na dzień 31 lipca 2002r. W

toku procesu niezmiennie prezentował stanowisko, że w sprawie „nie znajduje zasto-

sowania art. 72 k p.”.

10

Od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego powódka złożyła skargę kasacyj-

ną, zaskarżając ten wyrok w części w jakiej zmienia on wyrok Sądu Okręgowego,

domagając się przy tym uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu; ewentualnie

zmiany wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i oddalenia apelacji także w

tej części w jakiej Sąd Apelacyjny apelację Domu Pracy Twórczej w W. uwzględnił,

oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepi-

sów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: 1) art. 382

k.p.c. w związku z art. 5 k.p.c. w związku z art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej Pol-

skiej, przez przeprowadzenie postępowania dowodowego z urzędu, mimo działania

po stronie pozwanego w postępowaniu apelacyjnym pełnomocnika profesjonalnego i

dopuszczenie dowodów z karty chorobowej powódki na okoliczność, czy zwolnienie

lekarskie powódki zostało wystawione w dacie późniejszej niż wynika z tego zwolnie-

nia; 2) art. 368 § 1 punkty 2 i 3 k.p.c. w związku z art. 378 § 1 k.p.c., przez uwzględ-

nienie większości żądań pozwanego zawartych w apelacji pomimo tego, iż apelacja

w części zarzutów nie wskazywała, które to konkretnie przepisy zostały naruszone

ani na czym te naruszenia konkretnie polegały.

Ponadto w skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) § 12 ust.

1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 23 kwietnia 1999 r. w sprawie

zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury prowadzą-

cych w szczególności działalność w zakresie upowszechniania kultury, przez doko-

nanie błędnej wykładni tego przepisu i przyjęcie, że przepis ten stosuje się wyłącznie

do sytuacji, w której jedyną i bezpośrednią przyczyną ustania stosunku pracy jest

przejście przez pracownika na emeryturę, mimo że przepis ten ma treść identyczną z

treścią art. 921

§ 1 k.p., który Sąd drugiej instancji wyłożył prawidłowo, przyjmując, że

odprawa emerytalna przysługuje w każdej sytuacji, gdy pracownik po ustaniu sto-

sunku pracy przechodzi na emeryturę (nie kontynuuje zatrudnienia), 2) art. 72 § 1

k.p., przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że od-

sunięcie w czasie początku biegu wypowiedzenia dotyczy tylko sytuacji, w której od-

wołanie nastąpiło w okresie usprawiedliwionej nieobecności bądź w czasie obecności

w pracy w okresie dysponowania zwolnieniem lekarskim, jeżeli opuszczenie stanowi-

ska pracy jest niemożliwe, a nie dotyczy sytuacji, w której pracownik w interesie pra-

11

codawcy stawia się do pracy, mimo że teoretycznie możliwe (aczkolwiek niezmiernie

utrudnione) byłoby wykonanie jego obowiązków przez innego pracownika, 3) art. 60

k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pismo pozwanego Domu

Pracy Twórczej w W. z dnia 2 października 2002r. adresowane do powódki nie wy-

wołuje żadnych skutków prawnych, w szczególności nie stanowi uznania zobowiązań

pozwanego wobec powódki z tytułu rozwiązania stosunku pracy z dniem 31 paź-

dziernika 2002 r.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna - skierowana przeciwko rozstrzygnięciu Sądu Apelacyjnego

w części uwzględniającej apelację strony pozwanej - nie zawiera zarzutu odnoszą-

cego się do orzeczenia o oddaleniu powództwa w zakresie żądania odszkodowania

za spowodowanie opóźnienia w złożeniu wniosku o emeryturę (a tym samym otrzy-

manie świadczenia o miesiąc później). Skarga podlegała więc oddaleniu w części

odnoszącej się do orzeczenia w przedmiocie tego żądania

Zasadne są natomiast zarzuty dotyczące rozstrzygnięcia w przedmiocie wy-

nagrodzenia za pracę, związanego z tym wyrównania ekwiwalentu za niewykorzy-

stany urlop oraz odprawy emerytalnej. Trzeba zgodzić się z Sądem Apelacyjnym co

do tego, że przepis art. 72 § 1 k.p., w myśl którego jeżeli odwołanie nastąpiło w okre-

sie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, bieg wypowiedzenia rozpoczyna się po

upływie tego okresu nie ma zastosowania do pracowników wprawdzie niezdolnych

do pracy lecz ją świadczących. Niezależnie jednak od kontrowersji co do tego, czy

powódka w dniu wręczenia pisma zawierającego oświadczenie o odwołaniu świad-

czyła pracę, istotne znaczenie dla ustalenia początku okresu wypowiedzenia mają

oświadczenia organu uprawnionego do odwołania oraz pracodawcy. Sąd Apelacyjny

bezpodstawnie pozbawił znaczenia oświadczenie pracodawcy z 2 października 2002

r. nawiązujące do stanowiska Ministerstwa Kultury, z którego wynikało, że oba te

podmioty uznają, że powódka była zatrudniona do 31 października 2000 r. i za ten

okres należy się jej wynagrodzenie za pracę na podstawie art. 70 § 2 k.p. Pracodaw-

ca twierdził jednak w tym piśmie, że wynagrodzenie to wypłacił (dokonał swoistego

zaliczenia na poczet wynagrodzenia wypłaconego wcześniej powódce ekwiwalentu

za niewykorzystany urlop). Prawdą jest, że pracodawca nigdy nie uznał (w sensie

procesowym) roszczenia powódki o wynagrodzenie. Oświadczenie z 2 października

12

2002 r. ma jednak znaczenie materialnoprawne. Dotyczy bowiem ustalenia przez

pracodawcę okresu zatrudnienia i okresu, za który pracownica zachowała prawo do

wynagrodzenia za pracę, nawiązującego przy tym do oświadczeń pomiotu uprawnio-

nego do odwołania odnoszących się do tej kwestii. Pracodawca oraz podmiot dzia-

łający na jego rzecz (w tym wypadku Minister Kultury, na którego polecenie powoły-

wał się dyrektor strony pozwanej w swych zeznaniach) mogą ustalić początek okresu

wypowiedzenia także zmieniając swe wcześniejsze oświadczenia, jeżeli zgadza się

na to ich adresat. Z tego względu zasadny jest podniesiony w skardze kasacyjnej

zarzut naruszenia art. 60 k.c.

Słusznie też podnosi się w skardze niekonsekwencję Sądu Apelacyjnego w

kwestii odprawy emerytalnej. Przepisy art. 921

§ 1 k.p. i § 12 ust. 1 rozporządzenia

Ministra Kultury i Sztuki z dnia 23 kwietnia 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania

pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury prowadzących w szczególności

działalność w zakresie upowszechniania kultury nie różnią się bowiem co do prze-

słanek nabycia prawa do odprawy emerytalnej a jedynie co do jej wysokości. Po-

wszechne świadczenie ograniczone jest do równowartości jednomiesięcznego wy-

nagrodzenia, a należne pracownikom objętym przepisami rozporządzenia może być

(i jest w przypadku powódki) wyższe. W obu przypadkach przesłanką nabycia prawa

do odprawy jest rozwiązanie stosunku pracy „w związku” z przejściem na emeryturę.

Związek ustania stosunku pracy z przejściem na emeryturę nie musi być ścisły, przy-

czynowo- skutkowy. Wystarczające jest powiązanie tych dwóch zdarzeń w sensie

czasowym występujące wówczas, gdy po zakończeniu zatrudnienia pracownik roz-

poczyna pobieranie świadczenia z ubezpieczenia społecznego (por. np. uchwałę

Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2000 r., III ZP 18/99, OSNAPiUS 2000 nr 24, poz.

888). Zakłada się przy tym, że każdy pracownik co do zasady nabywa jednokrotnie

prawo do odprawy wówczas, gdy kończy aktywność pracowniczą i staje się emery-

tem (rencistą). W tym wyraża się przyjęta powszechność tego świadczenia ze sto-

sunku pracy. W rozpoznawanej sprawie brak jest jakichkolwiek przesłanek do roz-

różnienia uprawnienia do nabycia prawa do odprawy na podstawie Kodeksu pracy i

rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki. Rozporządzenie nie zawiera kwalifikowa-

nych przesłanek nabycia prawa, w szczególności rozwiązania stosunku pracy z wy-

łącznej przyczyny przejścia na emeryturę. Skoro zatem roszczenie powódki o od-

prawę ma w ocenie Sądu Apelacyjnego dostateczną podstawę w normie art. 921

§ 1

k.p., oddalenie powództwa w części równej dwumiesięcznemu wynagrodzeniu, czyli

13

wywodzonej z rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki, musiałoby mieć inne niż

przytoczone przez Sąd Apelacyjny uzasadnienie.

Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu w omówionej części, a

sprawa przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1

k.p.c.).

========================================