SNO 36/06

WYROK Z DNIA 30 SIERPNIA 2006 R.

SNO 36/06

Przewodniczący: sędzia SN Marek Sokołowski (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Jerzy Steckiewicz, Wiesław Maciak.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y na rozprawie z udziałem

Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego oraz protokolanta

po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2006 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w

związku z odwołaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu

Okręgowego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 10 lutego

2006 r. sygn. akt (...)

1. u c h y l i ł zaskarżony w y r o k i p r z e k a z a ł s p r a w ę d o

p o n o w n e g o r o z p o z n a n i a Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu,

2. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata z Kancelarii Adwokackiej kwotę

siedemset trzydzieści dwa złote, w tym 22 % podatku VAT, z tytułu obrony z

urzędu obwinionego sędziego Sądu Rejonowego w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 10 lutego 2006 r., sygn.

akt (...), uznał obwinionego sędziego Sądu Rejonowego za winnego tego, że:

1. jako sędzia Sądu Rejonowego, w okresie od października 2004 roku do lutego

2006 roku, dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa w ten

sposób, że nagminnie uchybiał terminom sporządzenia uzasadnień orzeczeń w

dwudziestu ośmiu sprawach (wymienionych w sentencji wyroku) – to jest

przewinienia służbowego z art. 107§ 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych,

2. jako sędzia Sądu Rejonowego, w okresie od stycznia 2002 r. do października

2004 r., dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa polegającej na

bezczynności, skutkującej przewlekłością postępowania w sprawie Dz. Kw.

104/02 Sądu Rejonowego – to jest przewinienia służbowego z art. 107 § 1 Prawa

o ustroju sądów powszechnych

i za to na mocy art. 109 § 1 pkt 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych wymierzył mu

karę upomnienia.

Nadto Sąd Dyscyplinarny uniewinnił obwinionego sędziego Sądu Rejonowego

od popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt 3 wniosku o rozpoznanie sprawy

2

dyscyplinarnej, to jest tego, że jako sędzia Sądu Rejonowego, w dniu 6 stycznia 2005

r. uchybił godności urzędu, znieważając w piśmie Prezesa tego Sądu.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego zaskarżył

powyższy wyrok w całości na niekorzyść obwinionego zarzucając:

I. w części uniewinniającej obwinionego od popełnienia czynu zarzucanego w pkt 3

wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej obrazę prawa materialnego, a to

art. 107 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, poprzez niezasadne przyjęcie,

że zachowanie obwinionego polegające na znieważeniu w piśmie Prezesa Sądu

Rejonowego, nie stanowiło przewinienia dyscyplinarnego, będącego

uchybieniem godności urzędu, podczas gdy prawidłowa ocena ustalonego stanu

faktycznego powinna doprowadzić do odmiennego wniosku,

a nadto w części dotyczącej czynów z punktów 1 i 2 wniosku o rozpoznanie sprawy

dyscyplinarnej:

II. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść wydanego

orzeczenia, a to art. 98 § 3 k.p.k., art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 193 § 1 k.p.k., art.

202 § 1 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 424§ 1 i 2 k.p.k. polegającą na

niezasadnym oddaleniu wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii

biegłych – psychiatrów na okoliczność stanu poczytalności obwinionego w dacie

popełnienia zarzucanych mu czynów oraz wniosków dowodowych dotyczących

przeprowadzenia dowodu z kompletnej dokumentacji lekarskiej znajdującej się w

Poradni Psychiatrycznej Centrum Medycznego w P. oraz zeznań świadka

Cezarego K. na okoliczność stanu zdrowia obwinionego, a nadto wydaniu

orzeczenia bez uprzedniego, należytego rozważenia wszystkich okoliczności

mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

III. błąd w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia wynikający z niepełności postępowania dotyczącego stanu zdrowia

obwinionego w czasie popełnienia zarzucanych mu czynów, jak również z

przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów poprzez:

- nie odniesienie wyników pracy obwinionego do wyników uzyskanych w tym

samym czasie przez innych sędziów, jak również pominięcie faktu

korzystania przez obwinionego z pomocy asystenta sędziego, przydzielonego

do wykonywania czynności w Wydziale Ksiąg Wieczystych,

- błędne ustalenie, jakoby zmiany w zakresie czynności obwinionego sędziego

czynione były w sposób i w okolicznościach nieprzewidywalnych dla

obwinionego, w sytuacji gdy zmiany te wymuszone były sytuacją kadrową,

związaną z wielomiesięczną absencją chorobową innych sędziów oraz

koniecznością zapewnienia prawidłowego funkcjonowania sądu,

- nieuprawnione wyeksponowanie, jako okoliczności utrudniającej, czy też

wręcz uniemożliwiającej wywiązywanie się z obowiązku terminowego

3

sporządzania uzasadnień, polecenia obwinionemu orzekania, z dniem 31

sierpnia 2004 r., w sprawach ze stosunku pracy,

- błędne i sprzeczne z treścią dokumentów ustalenie jakoby obwiniony w 2004

r. wykorzystał tylko 1 dzień urlopu wypoczynkowego, podczas gdy

faktycznie wykorzystał 23 dni urlopu, a niewykorzystanie urlopu w pozostałej

części wynikało przede wszystkim z woli obwinionego, zaś odmowa

udzielenia urlopu w styczniu 2005 r. nie dotyczyła urlopu wcześniej

zaplanowanego i jako taka była prawnie uzasadniona,

- nadanie nadmiernego znaczenia okoliczności związanej z doręczeniem

obwinionemu w okresie od października 2004 r. do stycznia 2005 r. dużej

ilości wniosków o sporządzenie uzasadnień wyroków, w sytuacji gdy

obwiniony w żadnej z tych spraw nie sporządził uzasadnienia w terminie,

- pominięcie przy ocenie zachowania obwinionego faktu sporządzenia przez

niego w okresie od 2003 r. wszystkich (oprócz jednego) uzasadnień z

przekroczeniem terminu oraz że wielu wypadkach przekroczenie terminu było

bardzo znaczne,

- wewnętrzną sprzeczność, tym samym dowolność ustaleń faktycznych co do

bezczynności obwinionego w załatwieniu sprawy Dz. Kw.104/02, skoro z

jednej strony dano wiarę wyjaśnieniom obwinionego, „że rozstrzygnięcie

sprawy sprawiało mu trudności”, a drugiej strony za wiarygodne uznano

zeznania świadka – Prezesa Sądu Rejonowego, że „była to sprawa prosta”,

- błędne ustalenie, jakoby obwiniony był tylko raz karany dyscyplinarnie,

podczas gdy faktycznie takie kary zostały wymierzone dwukrotnie,

- pominięcie przy ocenie „niesprzyjającej atmosfery w miejscu pracy”, jako

jednego z elementów mających negatywnie rzutować na osiągnięte przez

obwinionego wyniki, oraz zachowań samego obwinionego,

IV. rażącą niewspółmierność – łagodność – kary orzeczonej wobec obwinionego, co

jest konsekwencją nieuwzględnienia, bądź też niedostatecznego uwzględnienia

wszystkich okoliczności rzutujących na ocenę stopnia naganności zachowań

obwinionego, a zwłaszcza przekroczenia terminu sporządzenia uzasadnień we

wszystkich sprawach pracowniczych i to niejednokrotnie znacznego, długiej

bezczynności w sprawie wieczystoksięgowej oraz bezskuteczności dotychczas

wymierzanych kar dyscyplinarnych.

W konkluzji, Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu;

- ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia zarzutów z pkt I, II i III

odwołania, o zmianę wyroku w części obejmującej wymiar kary za czyny

przypisane obwinionemu w pkt I zaskarżonego orzeczenia, przez

4

wymierzenie obwinionemu sędziemu Sądu Rejonowego, w oparciu o przepis

art. 109 § 1 pkt 4 Prawa o ustroju sądów powszechnych, kary przeniesienia na

inne miejsce służbowe.

Rozstrzygając sprawę Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co

następuje:

ad. I. Trafny jest zarzut obrazy prawa materialnego, a to art. 107 § 1 Prawa o

ustroju sądów powszechnych. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uniewinniając

obwinionego od zarzutu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego opisanego w pkt 3

wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej stwierdził, że: „uchybienie godności

urzędu jest bowiem tego rodzaju zachowaniem sędziego, które sprawia, że w odbiorze

społecznym obraz wymiaru sprawiedliwości przedstawia się niekorzystnie, ujemnie

oraz powoduje negatywną ocenę sędziego ze strony społeczeństwa. Z ukształtowanego

w tym zakresie orzecznictwa sądów wynika przy tym, iż chodzi tu o zachowanie

sędziego „na zewnątrz”, publiczne (vide: Wiesław Kozielewicz, Odpowiedzialność

dyscyplinarna sędziów. Komentarz, Warszawa 2005, str. 85)”.

Jest to pogląd błędny, bowiem nie tylko zachowanie publiczne, „na zewnątrz”,

może stanowić uchybienie godności urzędu. Stosownie do art. 82 § 2 Prawa o ustroju

sądów powszechnych „sędzia powinien w służbie i poza służbą strzec powagi

stanowiska sędziego i unikać wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę godności

sędziego ...”. Stosownie do § 2 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów (Załącznik do

uchwały Nr 16/2003 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 12 lutego 2003 r.) „sędzia

powinien zawsze (podkr. SN) kierować się zasadami uczciwości, godności, honoru,

poczuciem obowiązku oraz przestrzegać dobrych obyczajów” – co zresztą należy

uznać za oczywistość. Ujmę godności sędziego może przynosić wysoce niewłaściwe

zachowanie w stosunku do innych sędziów, niezależnie od tego, czy fakt takiego

zachowania przedostanie się do opinii publicznej. Zauważyć też należy, że wbrew

stanowisku Sądu pierwszej instancji, ani w orzecznictwie, ani w cytowanym

Komentarzu nie wyrażono poglądu, że uchybienie godności sędziego musi się łączyć z

ujawnieniem opinii publicznej nagannego postępowania sędziego.

Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt II i przekazanie sprawy w

tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Przy ponownym

rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny powinien uwzględnić

przedstawioną wyżej wykładnię przy ocenie czynu zarzucanego obwinionemu w pkt 3

wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej.

ad. II, III i IV. Omawiając zarzuty obrazy prawa procesowego oraz błędów w

ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia stwierdzić na wstępie

należy, że zaskarżonym wyrokiem obwiniony sędzia został uznany za winnego

czynów zarzucanych mu w pkt 1 i 2 wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej i

5

opis zarzucanych czynów nie został zmieniony. Podnoszone w odwołaniu uchybienia

procesowe i ewentualne błędy w ustaleniach faktycznych nie mogły mieć zatem

wpływu na treść wyroku co do winy obwinionego, a tylko co do kary. Tak więc

wszystkie te zarzuty (z wyjątkiem zarzutu obrazy art. 202 § 1 k.p.k., który zostanie

oddzielnie omówiony) odnoszą się w istocie do rozstrzygnięcia w przedmiocie kary i

wymagają rozważenia tylko w tym aspekcie.

Trafnie w odwołaniu zarzucono, że Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie

poczynił prawidłowych ustaleń co do uprzedniej karalności dyscyplinarnej

obwinionego. Wyrokiem Sądu Dyscyplinarnego z dnia 6 listopada 2000 r., sygn. akt

(...), sędzia Sądu Rejonowego został uznany za winnego tego, że w okresie od dnia 9

października 1997 r. do dnia 14 stycznia 1999 r. nie sporządził uzasadnienia wyroku w

sprawie cywilnej, czym dopuścił się przewinienia służbowego w postaci rażącego

naruszenia przepisu art. 329 k.p.c. i za to wymierzono mu karę dyscyplinarną

upomnienia.

Sąd pierwszej instancji uznał, że nie ma podstaw do potraktowania uprzedniego

ukarania obwinionego karą nagany jako okoliczności obciążającej w niniejszej

sprawie. Ocena ta odnosi się jednak tylko do jednego ukarania, a mianowicie

wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 23 sierpnia 2004 r.,

sygn. akt (...), karą nagany za przewinienie służbowe, polegające między innymi na

rażącym uchybieniu terminu sporządzenia uzasadnień w ośmiu sprawach.

Trafny jest także zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę

zaskarżonego wyroku, a mianowicie, że obwiniony w 2004 r. wykorzystał tylko jeden

dzień urlopu wypoczynkowego i nie korzystał ze zwolnień lekarskich. Okoliczność ta

– dotycząca urlopu wypoczynkowego – została wyeksponowana w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku czterokrotnie i potraktowana jako istotna okoliczność

łagodząca. W rzeczywistości obwiniony w 2004 r. wykorzystał 23 dni urlopu

wypoczynkowego i przez 20 dni korzystał ze zwolnień lekarskich (dowód: zestawienie

na k. 278).

Omawiane wyżej okoliczności faktyczne – po prawidłowym ich ustaleniu –

muszą być uwzględnione przy wymiarze kary dyscyplinarnej. Jednakże odpowiednie

zastosowanie przepisu art. 454 § 2 k.p.k. nie zezwala Sądowi Najwyższemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu na ewentualne orzeczenie surowszej kary dyscyplinarnej, a to wobec

zmiany ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku także w pkt I i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

W tym stanie rzeczy, przedwczesne byłoby ocenianie zasadności dalszych

zarzutów odwołania, mających znaczenie dla wymiaru kary dyscyplinarnej. Rzeczą

Sądu pierwszej instancji będzie rozważenie – czy argumenty przytaczane na ich

uzasadnienie powinny być uwzględnione przy wymiarze kary dyscyplinarnej.

6

Nie dotyczy to tylko zarzutu obrazy art. 202 § 1 k.p.k. w następstwie oddalenia

wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy-psychiatrów „na

okoliczność stanu poczytalności obwinionego w dacie popełnienia zarzucanych mu

czynów” (jak to zarzucono w odwołaniu). Oddalenie tego wniosku było w pełni

uzasadnione, gdyż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do

przyjęcia, że zachodzą uzasadnione wątpliwości co do poczytalności obwinionego.

Bez istotnego znaczenia jest tu błędne uzasadnienie oddalenia tego wniosku, bowiem

istotnie nie można przyjmować, że ustalenie takiej okoliczności nie ma znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy.

Podkreślenia wymaga też, że zachowanie obwinionego na rozprawie w dniu 25

listopada 2005 r. dawało podstawę do wyznaczenia mu obrońcy z urzędu w trybie

przewidzianym w art. 79 § 2 k.p.k. (jak uczynił to Sąd pierwszej instancji), a nie z

przyczyn przewidzianych w art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak na

wstępie.

Zasądzenie wynagrodzenia za obronę z urzędu obwinionego sędziego w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym oraz jego wysokość znajdują podstawę

prawną w art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze oraz § 5 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 6

Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat

za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).