SNO 40/06

UCHWAŁA Z DNIA 12 WRZEŚNIA 2006 R.

SNO 40/06

Wyrażenie zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej nie

powoduje automatycznie zezwolenia na zatrzymanie sędziego lub tymczasowe

aresztowanie, gdyż wymaga to odrębnej decyzji sądu dyscyplinarnego, który

rozstrzygając w przedmiocie wniosku w tym zakresie musi zbadać istnienie na

tym etapie przesłanek pozwalających na zastosowanie wobec sędziego tych

środków.

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Kozielewicz (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Marian Buliński, Iwona Koper.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym oraz protokolanta w sprawie

sędziego Sądu Okręgowego w stanie spoczynku po rozpoznaniu w dniu 12 września

2006 r. w związku z zażaleniem sędziego na uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 20 marca 2006 r., sygn. akt (...) w przedmiocie zezwolenia na:

pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, zatrzymanie oraz tymczasowe aresztowanie

u c h w a l i ł :

zaskarżoną u c h w a ł ę u t r z y m u j e w m o c y .

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 20 marca 2006 r., sygn. akt

(...), uwzględniając wniosek Prokuratury Okręgowej:

1) zezwolił na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu

Okręgowego w stanie spoczynku za to, że w okresie od czerwca do października

2002 r. w A., B. i C., w związku z pełnieniem funkcji publicznej, jako sędzia

Sądu Okręgowego, przyjmował od Jarosława G. i Marka N. korzyści osobiste i

majątkowe, w postaci usług seksualnych prostytutek z agencji towarzyskiej w B.

w zamian za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa i uchylenie w

dniu 25 czerwca 2002 r. tymczasowego aresztowania zastosowanego wobec

Marka N., tj. przestępstwa z art. 228 § 1 i 3 k.k.,

2) zezwolił na zatrzymanie oraz tymczasowe aresztowanie sędziego Sądu

Okręgowego w stanie spoczynku.

Uchwałę tę zaskarżył sędzia w części dotyczącej zezwolenia na zatrzymanie oraz

tymczasowe aresztowanie, zarzucając, że decyzja z pkt 2 uchwały została podjęta

2

mimo braku racjonalnych i procesowych przesłanek uzasadniających konieczność

zastosowania najsurowszego środka zapobiegawczego i wniósł o uchylenie pkt 2

zaskarżonej uchwały, ewentualnie, cyt. „... uchylenie jej w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu pierwszej instancji”.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

I. Na wstępie należy odnieść się do dwóch kwestii:

1) czy tzw. immunitet sędziowski przysługuje sędziemu w stanie spoczynku,

2) czy uchwała, mocą której zezwolono na pociągnięcie do odpowiedzialności

karnej umożliwia stosowanie wobec takiego sędziego także środków łączących

się z pozbawieniem wolności, bez potrzeby wydawania odrębnej zgody sądu

dyscyplinarnego na zastosowanie zatrzymania bądź tymczasowego aresztowania.

Z oczywistych względów kierunek rozstrzygnięcia tych kwestii prawnych ma w

niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie.

Ad. 1. W przeszłości w doktrynie pojawił się pogląd, że immunitet sędziowski

nie przysługuje sędziom w stanie spoczynku, gdyż nie zajmują się już oni orzekaniem,

a więc w ich wypadku nie wchodzą w grę te okoliczności, którym instytucja

immunitetu sędziowskiego ma przeciwdziałać (por. np. St. Śliwiński, Przegląd

orzecznictwa SN, PiP 1956, nr 11, s. 841 – 843). Uzasadnieniem immunitetu

sędziowskiego jest bowiem konieczność zapewnienia sędziom niezawisłości w

rozpoznawaniu spraw i zabezpieczenia im ochrony przed ewentualnością nadużycia ze

strony innego organu władzy lub osoby trzeciej prawa ścigania karnego. Immunitet

służy też umocnieniu powagi urzędu sędziego chroniąc sędziów przed pochopnym i

nieuzasadnionym pociąganiem do odpowiedzialności karnej (por. W. Michalski,

Immunitety w polskim prawie karnym, Warszawa 1970, s. 110 – 111).

Odmienne stanowisko w tej kwestii zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu

składu siedmiu sędziów z dnia 16 lutego 1956 r., II KO 25/55, stwierdzając, że nie jest

możliwe bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego pociągnięcie sędziego w

stanie spoczynku do odpowiedzialności karnej za czyny popełnione przez niego w

okresie sprawowania urzędu sędziego. W doktrynie, aprobując ten pogląd Sądu

Najwyższego, wskazywano, że skoro sędzia w stanie spoczynku jest nadal sędzią,

ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną zarówno za teraźniejszość jak i za przeszłe

przewinienia, to brak jest jakichkolwiek przesłanek dla pozbawienia go tej ustawowej

gwarancji funkcji sędziowskiej, jaką stanowi immunitet (L. Schaff, W sprawie

procesowego immunitetu sędziowskiego, PiP 1956, nr 12, s. 1061 – 1064; A. Kaftal,

A. Wernerowa, O immunitecie sędziowskim, PiP 1960, nr 11, s. 779 – 791).

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego nie

budziło dotąd wątpliwości, że sędzia w stanie spoczynku objęty jest immunitetem z

art. 80 u.s.p. (por. uchwała SN – SD z dnia 18 października 2004 r., SNO 38/04,

3

OSNSD 2004, Nr II, poz. 32). W doktrynie podkreśla się, że treść art. 80 u.s.p. nie

czyni rozróżnienia na sędziów w stanie spoczynku i w stanie czynnym, co dowodzi, że

przepis ten obejmuje swoim zakresem również sędziów w stanie spoczynku (por. T.

Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Komentarz do prawa o ustroju sądów

powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, Warszawa 2002, s. 226; W.

Kozielewicz, Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów. Komentarz, Warszawa 2005,

s. 55).

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekający w niniejszej sprawie podziela

pogląd, że pociągnięcie sędziego w stanie spoczynku do odpowiedzialności karnej

wymaga zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego, udzielonego w trybie art. 80

u.s.p.

Ad. 2. Należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w uchwale

z dnia 5 lipca 2002 r., SNO 22/02, stwierdził, iż wyrażenie przez sąd dyscyplinarny

zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej otwiera drogę do

stosowania wszystkich instytucji kodeksu postępowania karnego, w tym również

tymczasowego aresztowania. Zatem wyjednywanie wobec takiego sędziego jeszcze

dodatkowej zgody na zastosowanie tego środka zapobiegawczego, nie ma

uzasadnienia (OSNKW 2002, z. 9 – 10, poz. 87). Kierując się tym poglądem Sąd

Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w sprawie SNO 22/02 uchylił uchwałę Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego zezwalającą na zatrzymanie i tymczasowe

aresztowanie sędziego i postępowanie w tym przedmiocie umorzył. W uzasadnieniu

tej uchwały Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny odwołuje się przede wszystkim do

interpretacji celowościowej przepisów Prawa o u.s.p. jak i art. 181 Konstytucji RP.

W krytycznej glosie do tej uchwały A. Bojańczyk wskazuje, że przejście przez

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny przy interpretacji art. 181 Konstytucji od

wykładni językowej do wykładni celowościowej nie było prawidłowe, gdyż z

powołanego przepisu Konstytucji na drodze wykładni gramatycznej w sposób

klarowny daje się odczytać jednoznacznie sformułowany nakaz odrębnego (na co

wskazuje użyty w tym przepisie wyraz „ani”) uzyskania zgody właściwego sądu

określonego w ustawie w następujących dwóch przypadkach: a) w celu pociągnięcia

sędziego do odpowiedzialności karnej oraz b) w celu pozbawienia wolności (A.

Bojańczyk, glosa do uchwały SN z dnia 5 lipca 2002 r., SNO 22/02, PS 2003, nr 7 – 8,

s. 186 – 200).

Należy też podkreślić, że stanowisko Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego wyrażone w sprawie SNO 22/02 odbiegło zarówno od utrwalonej

linii orzeczniczej sądów dyscyplinarnych w tej kwestii jak i poglądów doktryny (por.

J. R. Kubiak, J. Kubiak, Immunitet sędziowski, PS 1993, nr 11 – 12, s. 18; T.

Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, op. cit., s. 225).

4

W. Michalski trafnie stwierdza, że każda z tych decyzji (1. zgoda na pociągnięcie

do odpowiedzialności karnej, 2. zgoda na pozbawienie wolności) ma inny charakter i

inny wpływ na losy sędziego. Jest do pomyślenia sytuacja, w której sąd dyscyplinarny

wyda zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, ale nie

zezwoli na zastosowanie wobec niego w tym procesie tymczasowego aresztowania.

Byłby to zatem w istocie wypadek częściowego uchylenia immunitetu sędziowskiego

w zakresie jednego tylko jego elementu. Zdaniem tego autora prokurator powinien

wystąpić do sądu dyscyplinarnego nie tylko o wyrażenie zgody na pociągnięcie

sędziego do odpowiedzialności karnej, ale także – jeżeli zamierza wystąpić o

zastosowanie tymczasowego aresztowania – na zastosowanie tymczasowego

aresztowania, a sąd dyscyplinarny powinien zająć w swej uchwale wyraźne

stanowisko co do obydwu tych elementów immunitetu sędziowskiego (W. Michalski,

op. cit., s. 130, a także H. Kempisty, Ustrój sądów. Komentarz, Warszawa 1966, s.

128).

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały jednoznacznie wynika, że Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu znane było stanowisko Sądu Najwyższego

– Sądu Dyscyplinarnego wyrażone w sprawie SNO 22/02 i tenże Sąd podzielając

argumentację z powołanej wyżej glosy A. Bojańczyka wydał odrębną decyzję co do

zatrzymania oraz tymczasowego aresztowania sędziego (pkt 2 uchwały), która to

decyzja została zaskarżona przez sędziego Sądu Okręgowego w stanie spoczynku.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekający w niniejszej sprawie prezentuje

pogląd, że wyrażenie zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej nie

powoduje automatycznie zezwolenia na zatrzymanie sędziego lub tymczasowe

aresztowanie, gdyż wymaga to odrębnej decyzji sądu dyscyplinarnego, który

rozstrzygając w przedmiocie wniosku w tym zakresie musi zbadać istnienie na tym

etapie przesłanek pozwalających na zastosowanie wobec sędziego tych środków.

Zatem brak takiego zezwolenia sądu dyscyplinarnego skutkuje, po myśli art. 17 § 1

pkt 10 k.p.k., umorzeniem postępowania w przedmiocie zastosowania tymczasowego

aresztowania (zatrzymania).

II. Założenia przyjęte w pkt I umożliwiają dopiero merytoryczne odniesienie się

do argumentacji z zażalenia.

Zażalenie to nie zasługuje na uwzględnienie.

Poza sporem jest, że skarżący został zawiadomiony o terminie posiedzenia. Nie

budzi też wątpliwości, że w przypadku posiedzenia sądu dyscyplinarnego w

przedmiocie wniosku o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności

karnej, nie ma zastosowania unormowanie z art. 353 k.p.k., gdyż dotyczy ono

rozprawy, a nie posiedzenia. W realiach sprawy, nie można też zasadnie twierdzić, że

doręczenie zawiadomienia na cztery dni przed terminem posiedzenia skutkowało

niemożnością przygotowania się do obrony. Brak jest też podstaw do przyjęcia, że na

5

Sądzie Apelacyjnym – Sądzie Dyscyplinarnym ciążył obowiązek odroczenia

posiedzenia. Należy przypomnieć, że skarżący nie miał obowiązku stawienia się na

posiedzenie (art. 115 § 3 u.s.p. w zw. z art. 80 § 3 zdanie ostatnie u.s.p.). Uprawnienie

do uczestniczenia w nim skarżący mógł zrealizować stawiając się na posiedzenie w

Sądzie Apelacyjnym – Sądzie Dyscyplinarnym albo wnosząc o odroczenie

posiedzenia i usprawiedliwiając jednocześnie nieobecność „należycie” (art. 117 § 2

k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.). Nie budzi zaś jakichkolwiek wątpliwości, że skarżący

nie usprawiedliwił należycie swojej nieobecności. Nie zachodziła także żadna z

pozostałych, wskazanych w art. 117 § 2 k.p.k., okoliczności nakazujących odroczenie

posiedzenia. Nie doszło zatem do naruszenia prawa do obrony, ponieważ Sąd

prawidłowo zastosował przepis ograniczający możliwość skutecznego żądania

odroczenia terminu czynności procesowej (por. też uchwała SN – SD z dnia 14 marca

2006 r., SNO 7/06).

Również, wbrew stanowisku z zażalenia, na obecnym etapie postępowania Sąd

Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny trafnie ustalił, że istnieją przesłanki faktyczne i

prawne do wydania zezwolenia na zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie sędziego.

Zgromadzone dowody wskazują bowiem na duże prawdopodobieństwo, iż sędzia ten

popełnił przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności od roku do lat 10, a w

sprawie nie ujawniły się okoliczności z art. 259 k.p.k.

Oczywistą rzeczą jest, że ostateczną decyzję co do zastosowania wobec sędziego

najostrzejszego ze środków zapobiegawczych podejmie właściwy sąd powszechny, w

przypadku złożenia stosownego wniosku przez oskarżyciela publicznego, a decyzja

Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z pkt 2 zaskarżonej uchwały usuwa

jedynie przeszkodę procesową do procedowania w tym przedmiocie.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak na

wstępie.